Waterschappers: directe verkiezingen niet loslaten
Het kabinet heeft het wetsvoorstel 33097 aan de Tweede Kamer aangeboden. Als deze wet wordt aangenomen, gaan gemeenteraden voortaan de waterschapsbesturen kiezen. Directe verkiezingen door burgers worden zo vervangen door getrapte verkiezingen.
De Raad van State heeft dringend geadviseerd niet verder te gaan met deze wet. De Raad vindt de geringe opkomst van stemmers in 2008 en het grote aantal ongeldige stemmen toen, onvoldoende reden om het stelsel nu al weer te wijzigen. Staatssecretaris Atsma is de voortdurende discussie over het opheffen van waterschappen echter zat. Daarom wil hij nu indirecte verkiezingen. Hoe denken betrokken partijgenoten hierover?
Pierre Heijnen (Tweede Kamerfractie, woordvoerder Binnenlandse Zaken): ‘In het PvdA-verkiezingsprogramma staat dat de waterschappen als uitvoeringsorganisaties onder het bestuur van de provincie worden gebracht. De kiezer zit niet te wachten op verkiezingen voor de waterschappen. Hij/zij wil een goed waterbeheer, droge voeten, zoals hij/zij ook betaalbare woningen, toegankelijke zorg en onderwijs en redelijke lasten. De PvdA (in de Tweede Kamer, Cathrijn Haubrich) is daarom tegen afzonderlijke verkiezingen voor waterschapsbesturen. Het kabinetsvoorstel tot indirecte verkiezingen via gemeenten komt slechts gedeeltelijk tegemoet aan onze opvatting.’
Boudewijn Bruil (algemeen bestuur hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard):
‘De PvdA komt met de oplossing voor een probleem dat er niet is en heeft voor de problemen die er werkelijk zijn geen oplossingen. Bestuurlijke drukte verminderen door waterschappen onder te brengen bij de provincies is symboolpolitiek en meedoen met de huidige ‘anti-overheid’-onderstroom. De PvdA zou juist voorstander moeten zijn van verdere democratisering van de samenleving en van de grote instituties.
Evenmin zou de Tweede Kamerfractie moeten stemmen voor de ‘next-best’-oplossing, waterschappen laten bestaan maar dan wel besturen samenstellen via door gemeenteraden gekozen leden. Daarmee worden waterschappen een verlengstuk van gemeentelijke belangen. Indirecte verkiezingen door gemeenteraden doorsnijden de directe band tussen de gekozenen bestuurders en de inwoners van het gebied. Daarom was de PvdA altijd principieel tegen gemeenschappelijke regelingen. Het gesjoemel met de verkiezingen voor de Eerste Kamer dreigt ook voor indirecte verkiezingen voor de waterschappen.’
Lambert Verheijen (dijkgraaf waterschap Aa en Maas):
‘De zelfstandigheid van waterschappen moet juist wel gekoesterd worden.
De afgelopen 30 jaar zijn waterschappen sterk geprofessionaliseerd. Ze hebben het cruciale waterbeheer in onze Delta efficiënt en effectief uitgevoerd. PvdA-bestuurders in de regio hebben daarin een grote rol gespeeld. Directe verkiezingen zijn de logische afronding vsan de politieke waardering voor het belangrijke thema water. Dat wil niet zeggen dat daarmee de ontwikkeling van het instituut waterschap stil moet staan. Wel dat het teruggrijpen op indirecte vormen van verkiezen (zoals in de jaren ’80) of het bestuurlijk ‘onthoofden’ van waterschappen getuigen van knip- en plakwerk. Het is sociaaldemocraten onwaardig.’
Els Rutting (heemraad waterschap Rijn en IJssel): ‘Sociaaldemocraten hebben een lange geschiedenis als het er om gaat ervoor te pleiten dat elke burger het recht heeft om zonder tussenkomst van wie dan ook, te mogen stemmen. Dit is wat mij betreft een grondrecht, dat nu met de voorgenomen indirecte verkiezingen op de helling staat. Mensen hebben behoefte aan transparante en toegankelijke verkiezingen, zelfs als ze de vrijheid nemen er geen gebruik van te maken.
Daarom was het een grote verbetering, toen er in 2008 voor de waterschappen eindelijk direct gekozen kon worden. Ik heb aan die verkiezingen voluit meegedaan.’
De redactie van Lokaal Bestuur wilde na deze reacties van Heijnen, Verheijen, Bruil en Rutting wel eens weten, wat de opvatting van hun ‘waterschapscollega’ in de redactie (i.c. de samensteller van dit stukje) nu eigenlijk was.
Cathrijn Haubrich (algemeen bestuur waterschap Rivierenland):
‘De waterschappen worden het slachtoffer van hun eigen succes. Ze werken zó goed en zó kosteneffectief, dat je nooit iets over ze hoort. ‘Werkt het goed? Doe het weg’, dat lijkt de kortademige basisregel geworden van de landelijke politiek. Je scoort niet meer met werk achter de schermen.
Wat denkt de Tweede Kamerfractie te bereiken met het instellen van indirecte verkiezingen? De waterschappen worden daardoor echt niet eerder opgeheven! Zou het voor ‘the time being’ - tot aan het kennelijk begeerde opheffen van de waterschappen - niet sociaaldemocratischer zijn om dan toch te werken met direct gekozen bestuurders? Wat is er rood/transparant aan het belangenconflict: ‘de gemeente kiest het bestuur van haar eigen samenwerkingspartner?’
Directe verkiezingen kunnen wel goedkoper door ze te combineren met gemeenteraadsverkiezingen. Doen dus. Dat is ook rood!’
Wat wil het kabinet?
Dit zijn de hoofdpunten uit het wetsontwerp Wijziging Waterschapswet tot invoering indirecte verkiezingen:
* Voortaan verkiezing van waterschapsbesturen door gemeenteraden.
* Lijstenstelsel blijft, evenals de geborgde zetels voor landbouw, natuur en bedrijven.
* Moment van verkiezingen 6 maanden na aantreden gemeenteraden.
* Raadsleden krijgen stemgewicht gerelateerd aan aantal inwoners van hun gemeente.
* De mogelijkheid tot het uitbrengen van een voorkeurstem vervalt.
* De mogelijkheid tot het instellen van kiesdistricten vervalt.
* Naast de bestaande incompatibiliteiten ‘wethouder’ en ‘statenlid’ nu ook raadslidmaatschap onverenigbaar met waterschapsbestuurder.
* Huidige waterschapsbesturen blijven zitten tot september 2014.