Landelijke bezuinigingen komen harder aan dan gemeentelijke
Daar zit je dan als PvdA-wethouder. Natuurlijk vind je dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. En dat bij bezuinigingen mensen met de laagste inkomens (zoveel mogelijk) moeten worden ontzien. Daar komt nog eens bij dat zij geen enkele schuld hebben aan de bankencrisis die wereldwijd zijn sporen heeft nagelaten. Maar het VVD-CDA-kabinet gaat vervolgens fors bezuinigen op de sociale taken die de gemeente heeft. En dan?
Lokaal Bestuur vroeg de wethouders Rinda den Besten (Utrecht) en Marco Florijn (Rotterdam) hoe zij dat probleem denken te tackelen. ‘Lokaal kan de PvdA het verschil maken.’
TEKST
Desastreus. Dat woord ligt Job Cohen op de lippen bestorven als hem wordt gevraagd naar de bezuinigingen van het kabinet-Rutte. Een aantal van die bezuinigingen is gedropt bij de gemeenten. En dus zullen ook PvdA-wethouders die moeten uitvoeren. Is dat een probleem? Een gewetensprobleem? Feit is in elk geval dat de Rotterdamse wethouder Dominic Schrijer het niet zag zitten, de publiciteit zocht en vervolgens een onoverbrugbaar conflict kreeg met de overige collegeleden én met zijn fractie. Het kostte hem zijn functie.
Marco Florijn, zijn opvolger, was wethouder van Leeuwarden toen hij werd gevraagd naar Rotterdam (met een college van PvdA, D66, VVD en CDA) te komen. ‘In Leeuwarden was ik wethouder van onder meer financiën en daar was een groot verzet tegen de bezuinigingen.’ Nu heeft hij Werk, Inkomen en Zorg in zijn portefeuille.
U werd – ik neem aan onverwacht – gevraagd de post van Schrijer over te nemen. Waarom zei u ‘ja’?
‘Het was niet meteen ‘ja’. Eigenlijk komt zo’n verzoek nooit op een goed moment, want de stad waar je bezig bent, is nooit af. Er is altijd werk in uitvoering. De stappen die we nu gaan maken in de sociale zekerheid hebben een grote impact de komende jaren. Ze vormen het brandpunt van alle veranderingen. Ik vind het de grootste bestuurlijke uitdaging van dit moment en ik vind het een eer die in Rotterdam te mogen aanpakken, want ik hou van Rotterdam. De stad trok me altijd. Ik zou er in 2006 al gaan wonen, maar toen werd ik wethouder van Leeuwarden.’
U krijgt met enorme bezuinigingen te maken.
‘Dat klopt. We hebben een tekort van honderd miljoen op het uitkeringsdeel en we krijgen eveneens honderd miljoen euro minder, een bezuiniging van tweederde deel, voor reïntegratie. Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt wil ik in contact brengen met de zorg. Ze kunnen allerlei vrijwilligerswerk gaan doen op het gebied van de Wmo. Nee, ze krijgen daarvoor geen vergoeding. Nou ja, ze krijgen natuurlijk wel hun uitkering. En ik vind dat ze daar best iets voor mogen doen. Vroeger konden we het werkdeel, het budget voor reïntegratie, aanspreken en zo die mensen ook nog iets extra’s geven. Maar dat geld is er niet meer.’
‘Ik ben overigens een groot voorstander van decentralisatie, los van de budgetten die je krijgt, want die zijn nu wel erg krap. Maar daarin zit ook meteen een grote uitdaging. Je moet creatief zijn. Oplossingen bedenken die er nog niet zijn. En ik wil ook in beeld brengen waar het wringt. Door de stapeling van bezuinigingen krijg je ongetwijfeld cumulatie-effecten. Die wil ik onder de aandacht brengen van politiek Den Haag. Je kunt nu wel roepen dat die bezuinigingen niet kunnen, maar het beeld van die cumulatie-effecten heb je nog niet.’
Maar daarmee hebt u nog geen bezuinigingen bereikt.
‘Oh nee, maar we gaan veel meer doen. In het verleden heeft de gemeente zich altijd gericht op het zoeken van voltijdwerk voor mensen zonder werk. Dat streven moet er wel blijven, maar we gaan nu veel meer zoeken naar deeltijdwerk. Daar verwacht ik veel van. Zo houd je de mensen ook arbeidsfit en dat verhoogt hun kansen op de arbeidsmarkt.’
‘Iedereen die zich meldt bij Sociale Zaken, moet de eerste vier weken op zoek naar werk of scholing. In die eerste maand krijgen ze ook geen uitkering. Verder willen we nog actiever fraude opsporen. Zo zitten er veel meer maatregelen in de pijplijn. De klantmanagers, de mensen van Sociale Zaken die klanten bemiddelen naar werk of scholing, hebben ruim honderd ideeën ingeleverd met mogelijke maatregelen. Er was hier een sanctiebeleid dat er op neerkwam dat mensen die werk weigerden eerst vijf procent, daarna vijftien procent en uiteindelijk twintig procent werden gekort op hun uitkering. De klantmanagers gaven aan dat ze daarom moesten lachen, het deed hen niets. Nu krijgen die mensen meteen dertig procent korting en als ze vervolgens blijven weigeren om te gaan werken, wordt de uitkering volledig stopgezet. Er is hier wel werk. Maar veel mensen willen niet in de haven of de tuinbouw werken. Als ze niet willen, krijgen ze ook geen uitkering meer.’
‘Het is natuurlijk wel van groot belang dat je een goed evenwicht vindt tussen mensen die kunnen werken en mensen die kwetsbaar zijn of zorg nodig hebben. We hebben nu 35.000 mensen met een uitkering. Dat moeten er gemiddeld 33.000 over het hele jaar zijn om het tekort weg te werken. Dit jaar moeten we dus nog forse slagen maken. We zien nu al dat het aantal naar beneden gaat. Maar ik besef dat we slechts van dagkoersen kunnen spreken; de beleidsveranderingen zijn immers nog maar pas ingevoerd. Van een trend kun je daarom nog niet spreken.’
Hoe is het om als PvdA-wethouder bezuinigingen, opgelegd door VVD, CDA en gedoogpartner PVV, uit te moeten voeren?
‘Tja…, ingewikkeld. Veel keuzes, die dit kabinet heeft gemaakt, zouden ook door de PvdA zijn gemaakt bij regeringsdeelname. Alleen een stuk minder fors. Want de PvdA zou de hypotheekrenteaftrek hebben aangepakt en dat had meteen veel geld opgeleverd. Het is natuurlijk niet zo dat ik een VVD/CDA-beleid uitvoer. Want lokaal kan de PvdA het verschil maken.’
In de gemeente Utrecht is GroenLinks de grootste partij, gevolgd door de PvdA. Met D66 vormen deze partijen het college van B&W. Utrecht moet 55 miljoen euro bezuinigen op een totaalbudget van 1,3 miljard. ‘Dat valt nog mee’, meent PvdA-wethouder Rinda den Besten (onder meer Werk en Inkomen).
Speerpunten van het Utrechtse college zijn duurzaamheid en ‘alle sociale terreinen’, zoals Den Besten dat noemt. Zo gaat de stad 60 miljoen euro, een bedrag dat in het vorige college was vrijgemaakt voor een invalsweg, investeren in onder meer fietssnelwegen, fietsstallingen en tramverbindingen.
U wilt het sociaal beleid overeind houden, maar dat lukt toch niet met deze rijksbezuinigingen?
‘Dan gaat het met name om de reïntegratiegelden. We worden daarop zeventien miljoen euro gekort. Eenmalig hebben we zes miljoen euro hier zelf voor vrijgemaakt. Door dat geld handig in te zetten, kunnen we heel veel doen. Desondanks is de afbraak niet af te wenden. Ons werkloosheidspercentage is nu 4,8. Dat is heel netjes, vind ik. We hebben een ander soort werkloosheid dan in andere grote steden. Utrecht heeft veel dienstverlening en in die sector zijn in de afgelopen jaren klappen gevallen. Maar voor de rest blijft ons beleid overeind. De kwaliteit wordt niet aangetast en dankzij de PvdA gaat er van het armoedebeleid geen cent af. Op andere terreinen van welzijn en sociale zaken komen we wel tot beperkte bezuinigingen, maar daar merken de inwoners niets van. En als ze al iets merken, dan is het dat de kwaliteit is toegenomen. We gaan anders, efficiënter werken. Daar wordt een kostenbesparing gehaald. En ik denk dat efficiënter werken ook een betere kwaliteit kan betekenen.’’
Utrecht wil de 55 miljoen euro uitsluitend op het ambtelijk apparaat bezuinigen. Op welke manier wordt dat bedrag gehaald?
‘We hebben bureaus onze organisatie laten doorlichten op doelmatigheid en doeltreffendheid. Daar is uitgekomen dat we die 55 miljoen uit de organisatie kunnen halen. Het betekent natuurlijk wel verlies van banen. Bij Werk en Inkomen verdwijnen er 200 van de 600. Maar dat kan zonder gedwongen ontslagen omdat we veel extern hebben ingehuurd. Enerzijds is de inkrimping van het ambtelijk apparaat logisch, want er valt veel werk weg. Flink minder geld voor reïntegratie betekent ook flink minder werk.’
‘Hetzelfde geldt voor de forse bezuinigingen op natuur en cultuur. Anderzijds is de inkrimping bij Werk en Inkomen logisch omdat uit de onderzoeken bleek dat onze organisatie te veel was uitgedijd. Er zat veel ‘lucht’ in. Onze ondernemingsraad is kritisch, maar ziet ook dat we niet alleen snijden maar ook verbeteringen doorvoeren. Er wordt door de ambtenaren met veel begrip aan gewerkt. Maar voor de ambtenaren die zich bezighielden met bijvoorbeeld inburgering, natuur en cultuur is het hier echt niet leuk meer. Het kabinet heeft hun werk wegbezuinigd. De landelijke bezuinigingen komen harder aan dan de gemeentelijke, hoor!’
VVD-fractievoorzitter Kees Geldof heeft veel kritiek op het beleid van het college. Hij zegt onder meer dat er een onverantwoord beroep op de reserves wordt gedaan.
‘Dat is helemaal niet waar! We plunderen geen reserves. Ons weerstandsvermogen moet 1 zijn. Toen dit college aantrad, na een college waar de VVD zelf ook in zat, was dat gedaald naar 0,5. Inmiddels zitten we weer op 1. De stad is echt financieel gezond. Links heeft misschien het imago van potverteren, maar dat is juist helemaal niet zo.’
Ondernemers klagen over een ophanden zijnd verbod op terrasverwarming en voorzitter Michaël Kortbeek van de Kamer van Koophandel Midden-Nederland liet in de Volkskrant optekenen dat er te weinig aandacht is voor de economische ontwikkelingen en de bereikbaarheid van de stad.
‘Diezelfde soort kramp. We verhogen de lasten van de ondernemers niet. Er heeft alleen een kleine indexering plaatsgevonden. Wat betreft dat verbod op terrasverwarming: helemaal niet waar. Het is een imagoverhaal, heel jammer. Ik heb werkgevers nodig om mensen aan het werk te krijgen. Ik kom bij ze over de vloer, dus ik weet wat er speelt. Het klopt niet wat Kortbeek zegt.’
‘En wat de bereikbaarheid betreft: je kunt nog wel meer zes- of achtbaanswegen naar Utrecht aanleggen, maar dan staat iedereen op de stadsgrens vast. Utrecht groeit door, maar we kiezen daarbij wel voor de fiets en openbaar vervoer. We moeten wel, want we zien ook in Utrecht dat het aantal gevallen van cara en astma stijgt door alle uitlaatgassen. Europa stelt eisen wat betreft de kwaliteit van de lucht en meer autoverkeer kunnen we gewoonweg niet aan. Bovendien: Utrecht is een middeleeuwse stad. Je gaat daar niet in breken om wegen aan te leggen.’
Kortbeek meent ook dat door uw beleid de welvaart in de stad in het geding kan komen.
‘Ik zou niet weten waarom. De koopkracht van onze inwoners is goed. We hebben de lasten niet verhoogd, alleen geïndexeerd. We zijn een groene, gezellige en gezonde stad. Hoeveel welvaart wil je hebben?’