Betaald voetbal aan het infuus
Bijna de helft van de betaaldvoetbalclubs staat onder verscherpt financieel toezicht van de KNVB. En dan gaat het niet alleen om clubs die een marginaal bestaan leiden. Zelfs PSV moest bij de gemeente Eindhoven aankloppen voor acute hulp, want de club kon de salarissen en rekeningen niet meer betalen. Maar is het wel de taak van gemeenten om een Betaald Voetbal Organisatie (BVO) op de been te houden? Een rondje langs de (politieke) velden. ‘Het is een enorm dilemma.’
Van het caféradioprogramma Spijkers met koppen tot en met het serieuze zondagse Buitenhof: dat het college van B en W van Eindhoven had besloten de grond van het Philips Stadion en van het trainingscomplex De Herdgang van PSV te willen kopen voor 48,4 miljoen euro was groot nieuws. Niet dat de gemeente verlegen was om de grond, maar PSV wel om het geld. ‘Het water stond de club tot aan de lippen; de rekeningen konden niet meer worden betaald,’ zegt PvdA-fractievoorzitter Mieke Verhees. De financiële problemen bij PSV zijn voornamelijk ontstaan doordat het clubbestuur er bij het opstellen van de begroting van uit ging dat PSV eens per twee jaar deel zou nemen aan de lucratieve Champions League. Dat bleek een overschatting die gerust onder de noemer opportunisme kan worden geschaard. Niet alleen van een nieuwe spits of een ‘échte nummer 10’ worden wonderen verwacht, ook van een nieuw en uiteraard groter stadion. Maar die spits kan zijn vizier niet op scherp hebben staan, de nummer 10 z’n enkel breken en het extra begrote publiek kan wegblijven. Alleen: daar wordt geen rekening mee gehouden.
Veendam
‘De druk is enorm’, aldus bouwondernemer en projectontwikkelaar Jan Benus. Hij was in de jaren negentig bijna vier jaar penningmeester van BV Veendam, ook zo’n club die de weg naar het gemeentehuis bijna jaarlijks weet te vinden. ‘Een onbezoldigde functie. Ik kreeg geen dubbeltje, zelfs geen kilometervergoeding. Prima, dat wist ik van te voren. Maar het was wel een functie met veel druk. ’s Avonds laat, soms zelfs ’s nachts wisten ze me te vinden. Dan werd me gevraagd de portemonnee te trekken ‘voor een speler die de club kan redden’. Meestal ging het dan om een speler die goed was gewéést. Een speler op zijn retour die bij Veendam nog even flink wat geld dacht te kunnen verdienen. Vervolgens komt er dan de druk van de media en de supporters en dan moet je stevig in je schoenen staan om te zeggen: die transfer gaat niet door.’
PSV
Maar terug naar Eindhoven. Is het wel de taak van de gemeente een voetbalclub, ook al is het PSV, financieel te ondersteunen? ‘Nee’, reageert Mieke Verhees gedecideerd. ‘Feitelijk doen we dat ook niet. We verstrekken geen lening of garantstelling, we kopen geen stadion, alleen grond. De gemeente betaalt jaarlijks 2,1 miljoen rente over de lening van 48,4 miljoen, want let wel: we lenen dat geld, het gaat niet ten koste van wat dan ook, en PSV betaalt met onderpand van de verkoop van de seizoenkaarten 2,4 miljoen jaarlijks aan de gemeente. En alle risico’s zijn zó afgedekt dat zelfs bij een faillissement van PSV de gemeente er geen geld bij inschiet. Het gaat feitelijk om een puur zakelijke overeenkomst. Als je dit niet durft als gemeente, dan kun je nergens meer instappen.’
Vaak zie je, als een club bij de gemeente aanklopt om financiële steun, dat er door de supporters een enorme druk wordt uitgeoefend op de politieke partijen. Ook in Eindhoven? ‘O ja! Op onze website verscheen een bericht dat als wij ‘nee’ zouden zeggen tegen het collegevoorstel, wij ons niet meer in de binnenstad moesten laten zien omdat we dan zouden worden gesloopt. Bij PSV zoeken ze nu uit wie dat bericht heeft geplaatst. Ik ben helemaal niet bang, maar zoiets raakt je echt diep.’
Vitesse
De fractievoorzitter van de SP in de gemeente Arnhem moest onder politiebegeleiding naar huis toen de partij zich had uitgesproken tegen financiële steun voor Vitesse. Ach ja, Vitesse, FC Hollywood aan de Rijn. Sinds de komst van Karel Aalbers als voorzitter permanent in het nieuws, maar zelden vanwege de prestaties op het veld. Het in 1998 geopende stadion Gelredome bleek al snel niet rendabel, mede doordat (daar gaan we weer) Vitesse slechter presteerde dan het bestuur had verwacht. De gemeente Arnhem kwam in 2003 met een reddingsplan: zij kocht voor 17,5 miljoen euro het stadion en de omliggende grond en verstrekte Vitesse een lening van 10 miljoen. De PvdA-fractie stemde verdeeld; één raadslid stapte zelfs op omdat de raad met een krappe meerderheid akkoord ging. ‘Het was nooit de bedoeling dat stadion te houden. Het college wilde het doorverkopen en het liefst natuurlijk met winst’, zegt PvdA-fractievoorzitter Martien Louwers. Dat doorverkopen lukte pas in 2008. En niet met winst; de gemeente schoot er een miljoen bij in. In datzelfde jaar bleek dat het college en dus ook de raad in 2003 niet een volledig beeld had gekregen van de werkelijke situatie bij Vitesse. Die was veel beroerder dan in 2003 geschetst. Vanaf 2006 had de club moeite met het voldoen van de huursom van het stadion en rente en aflossing over de lening werd ook niet betaald. De club stond in 2008 op het punt failliet te gaan en vroeg de gemeente om een vrijwillige kwijtschelding van de schulden. Het college besliste negatief. Louwers: ‘Maar toen ging Vitesse een ander traject in, namelijk dat van de gedwongen schuldsanering. De rechtbank besloot dat we daar aan mee moesten doen. We hadden daaraan niet mee kunnen werken. In dat geval was Vitesse failliet gegaan en hadden we van de totale leningschuld, opgelopen tot 12,4 miljoen, niets teruggezien. Of we konden akkoord gaan en dan kregen we nog 1 miljoen euro terug van de 12,4 miljoen. Het was een keuze tussen opgehangen of gewurgd worden.’ Al met al is de Arnhemmer raad wat betreft Vitesse wijs geworden: ‘We hebben toen als raad gezegd: er gaat nooit meer een cent naar Vitesse.’
Anno nu terugkijkend zegt Louwers: ‘Het is een enorm dilemma. Voetbal is emotie en gemeenten zijn vaak het laatste redmiddel om een club overeind te houden. Vitesse hoort bij Arnhem. Maar eigenlijk kun je beter geen relatie hebben met een profclub, want dat gaat bijna nooit goed. Maar toch, als de club op springen staat… Lastig.’
Vitesse is sinds zomer 2010 eigendom van de Georgische zakenman Merab Jordania. Hij heeft (daar gaan we weer) Arnhem het kampioenschap van Vitesse beloofd. Al in 2013. Als dat niet lukt, Jordania opstapt en de club zich met hangende pootjes weer meldt op het stadhuis? Louwers: ‘Vitesse weet hoe de hazen lopen. Wij geven geen cent meer.’
VVV
In Venlo ontstond recent een botsing tussen coalitiegenoten PvdA en VVD. De liberalen waren boos omdat de PvdA-fractie tegen participatie in het nieuwe stadion van VVV was. De bouw van het nieuwe stadion van VVV maakt deel uit van een veel omvangrijker bouwplan dat op de plek van de Frederik Hendrik Kazerne uitvoering moet krijgen. PvdA-fractievoorzitter Vera van de Wiel: ‘Als raad hebben we steeds gezegd: prima plan, maar we willen niet participeren in het nieuwe voetbalstadion. Maar wat bleek? Het businessplan dat het bestuur van VVV Venlo had gemaakt, zat niet goed in elkaar. Daarom wil het college nu 37 miljoen stoppen in dat nieuwe stadion. Terwijl we enorm moeten bezuinigen. Een aantal fracties is vervolgens omgegaan waardoor er een meerderheid voor het voorstel ontstond.’
Die 37 miljoen bestaat uit een aandelenaankoop van 15 miljoen euro en een hypotheek van 22 miljoen. ‘Wij vroegen: waarom leent een bank dat geld niet? En dan krijgen we als antwoord dat een bank meer rente berekent en dat dan de exploitatie van het stadion niet rond te krijgen is. Bovendien: er is nog niet eens een exploitant voor het stadion gevonden. We vinden de risico’s gewoon veel te groot.’
De situatie in Venlo is niet vergelijkbaar met die in Eindhoven en (vroeger) in Arnhem. VVV hoeft niet per se het huidige stadion De Koel te verlaten en heeft ook niet te maken met geldproblemen. Met druk of zelfs dreigementen van supporters heeft Van de Wiel niet te maken. ‘Absoluut niet. Misschien zou het anders zijn als het voortbestaan van VVV aan de orde was, maar zelfs dan. De VVV-supporters zijn prima lui.’
Opportunisme
Opportunisme, het woord is al gevallen. Schrijven voetbalbestuurders rooskleuriger begrotingen in de wetenschap dat als het misgaat de gemeente toch wel bijspringt? Mieke Verhees: ‘PSV heeft al vaker bij de gemeente aangeklopt voor steun, maar weigerde toen inzage in de boeken te geven. Om die reden heeft de gemeente toen ook altijd ‘nee’ gezegd. Nu heeft de club alle cijfers op tafel gelegd én toegezegd zelf fors te gaan bezuinigen en eventuele inkomsten van de Champions League niet meer op te nemen in de begroting. De nood was blijkbaar zo hoog dat er nu volledige transparantie is.’ Vera van de Wiel: ‘VVV voert een solide boekhouding. Er is geen reden tot twijfel.’ Martien Louwers: ‘Je moet ook beseffen dat de inkomsten en uitgaven van een voetbalclub moeilijk te begroten zijn. De inkomsten kunnen nogal fluctueren. Dan heb ik het over tv-gelden, sponsoropbrengsten, opbrengsten van kaartverkoop… Allemaal moeilijk te voorspellen.’
En Jan Benus, oud-bestuurslid van Veendam: ‘Mijn medebestuursleden en ik hebben nooit de intentie gehad de begroting wat mooier te maken dan de werkelijke situatie omdat we er van uit gingen dat de gemeente bij tegenvallers wel bij zou springen. In die vier jaar dat ik er was, hebben we ook nooit een beroep op de gemeente hoeven doen. Mijn taak was de kas gevuld te houden. Nooit heb ik bij de gemeente de hand op hoeven houden, hoewel ik altijd een bijna lege kas had. En hoe kwam dat? Je krijgt toezeggingen van bedrijfsdirecteuren voor een substantieel sponsorbedrag en daar hou je dan rekening mee in je begroting. Alleen blijkt dat niet al die directeuren hun toezegging nakomen. Er een deurwaarder op afsturen doe je niet. Je hoopt dat ze alsnog betalen en als je wel een deurwaarder stuurt, gooien ze hun kop ervoor. Dan heb je een verstoorde relatie.’
Benus is uitgesproken over gemeenschapsgeld voor profclubs: ‘Absoluut tegen. Ik vind dat een profclub die niet kan bestaan van de inkomsten van supporters en sponsors, meteen moet stoppen. Terug naar de amateurs. Daar is niks mis mee en amateurwedstrijden kunnen ook veel publiek trekken.’
Bij het ter perse gaan van deze editie van Lokaal Bestuur moest de raad van Eindhoven nog een beslissing nemen over de aankoop van de PSV-gronden. En wat betreft Venlo: de VVD heeft in eerste instantie een einde gemaakt aan de collegesamenwerking met de PvdA, maar is daarna akkoord gegaan met mediation. Het resultaat daarvan was vlak voor de drukgang van deze editie evenmin bij de redactie bekend.
SUBSIDIE VOOR PROFCLUBS MAG NIET
De afgelopen vijftien jaar is voor een bedrag van 1,1 miljard euro aan overheidsgeld in het betaald voetbal gestoken. Van dit totaalbedrag is 610 miljoen direct afkomstig van gemeenten en provincies. Dat meldde De Groene Amsterdammer in mei dit jaar na een uitgebreid onderzoek.
Voor PvdA-Tweede-Kamerlid Tjeerd van Dekken was het artikel aanleiding schriftelijke vragen te stellen aan minister Edith Schippers van Sport. Van Dekken: ‘Overheidssteun aan een BVO mag gewoonweg niet. Dat is in Europees verband besloten. En ook het standpunt van onze fractie is dat er geen cent subsidie naar het betaald voetbal mag. Wat er nu met PSV gebeurt, mag wel. Persoonlijk vind ik dat je zo’n constructie alleen maar moet aangaan als er voldoende politiek en maatschappelijk draagvlak is. Dat PSV gaat bezuinigen op de salarissen en premies van de spelers en de vergoedingen voor de spelersmakelaars, vind ik een goede ontwikkeling.’