Daar is ie weer...de gekozen burgemeester
Hij leek helemaal van het tapijt te zijn verdwenen: de gekozen burgemeester. Nadat onze partijgenoot-senator Ed van Thijn hem in de nacht van 22 op 23 maart 2005 ten grave had gedragen door tegen het wetsvoorstel van minister Thom de Graaf (later zelf een benoemd burgemeester!) te stemmen, leek de discussie over en uit. Maar zie: de PvdA-burgemeesters willen het er toch weer over hebben.
Wie het CLB-pamflet ‘Burgemeesters in veranderende tijden’ leest, zal daarin vergeefs zoeken naar een passage waarin de werkgroep zich duidelijk uitspreekt vóór of tegen de gekozen burgemeester. En dat is geen toeval, vertelde Dick de Cloe, de voorzitter van de werkgroep, op de jaarlijkse bijeenkomst van PvdA-burgemeesters, die dit keer op 15 april werd gehouden in Enschede. ‘We hebben dat punt bewust even geparkeerd. Want als je het erover gaat hebben, gaat het al gauw nergens anders meer over. We wilden het nou juist eens over een aantal andere belangrijke ontwikkelingen rond het burgemeestersambt hebben.’ Vandaar dat het pamflet vooral ingaat op de sterk veranderende omgeving waarin de burgemeester moet opereren. Hoe hij in een achtbaan terecht schijnt te zijn gekomen en bijna misselijk wordt van de duizelingwekkende maatschappelijke ontwikkelingen. Hoe hij moet omgaan met de politieke versnippering in de raad, de hogere omloopsnelheid van wethouders, het toenemende populisme en de hijgerige media.
Maar níet dus op de vraag: gekozen of benoemd. De opstellers van het pamflet lijken vrede te hebben met de huidige situatie: een benoeming door de Kroon op basis van de voordracht van de gemeenteraad. ‘In de praktijk is het eigenlijk altijd de voorkeur van de gemeenteraad die de doorslag geeft,’ stelt het pamflet tevreden vast. Einde discussie? ‘Nee,’ stelde een van de aanwezige burgemeesters, ‘die discussie moet wél worden gevoerd, en persoonlijk ben ik vóór de gekozen burgemeester.’De andere 25 aanwezige burgemeesters vielen hem wat dat laatste betreft niet onmiddellijk bij, maar er was wel steun voor de opvatting dat de discussie over dit heikele punt niet uit de weg moet worden gegaan. Juist omdát de tijden veranderen. Zoals één van de burgemeesters het formuleerde: ‘We zitten nog in een partijdemocratie, maar gaan steeds meer in de richting van een personendemocratie, of we dat nou leuk vinden of niet. Daar moeten we het als PvdA wel over hebben.’
Braaf
Een andere burgemeester noemde het pamflet ‘erg braaf’. ‘Het geeft geen antwoord op de vraag hoe we het vertrouwen van de mensen in de politiek kunnen terugwinnen. Je kunt ook té calculerend bezig zijn. Ik vind dat de PvdA zich gedurfder moet opstellen.’Gastspreker Arno Korsten, emeritus-hoogleraar bedrijfs- en bestuurswetenschappen, noemde het pamflet ‘een wat veilig geschrift, omdat de grensgevallen er niet in staan.’ Cruciaal is volgens Korsten de rol van de burgemeester als verbinder. ‘De positie van de burgemeester wordt steeds meer opgetuigd, nadat ie eerder was afgetuigd.’ Als burgemeester ben je een koorddanser, die tal van dingen moet kunnen en ook nog eens het evenwicht moet bewaren: crisisbestendig zijn, goed kunnen communiceren, zelfreflectie hebben, moed, visie en ambitie uitstralen en ga zo maar door. Pierre Heijnen, de ‘burgemeesterslobbyist’ van de PvdA, waarschuwde burgemeesters niet te veel voor de troepen uit te gaan lopen. ‘De balans tussen raad-college-bevolking is heel belangrijk. En als burgemeester moet je je goed realiseren, dat je geen eigen agenda hebt.’ Korsten voegde er nog een vierde laag aan toe: die van de ambtenaren. Ook met hen heeft de burgemeester rekening te houden. En dan zijn er nog de media. Ook je eigen media, zoals twitter, waarmee je jezelf in de problemen kunt brengen. Zie VVD-burgemeester Onno Hoes van Maastricht, die een ongetwijfeld goed bedoelde maar nogal ongelukkig geformuleerde tweet stuurde na het drama in Alphen aan den Rijn, waarna hij door het stof moest.
Politie
De komst van de nationale politie was een ander heet hangijzer op de burgemeestersbijeenkomst. Tweede Kamerlid Ahmed Marcouch stelde, dat ‘de PvdA niet primair tegen de nationale politie is, maar dat wel lokale inbedding nodig is.’ Dat vonden enkele burgemeesters toch iets te positief geformuleerd. Zij wezen erop, dat de PvdA zich altijd tegen de komst van de nationale politie heeft verzet. Waarop Marcouch nuanceerde: ‘Wij zijn tegen de nationale politie, tenzij…’ De PvdA-burgemeesters bleken veel zorgen te hebben over de nieuwe opzet van de politie. De veiligheidsbudgetten worden uitgekleed, het regionaal overleg met de andere burgemeesters verdwijnt, de bureaucratie zal alleen maar toenemen, door de invoering van tien politiedistricten ontstaan er tevens ‘superburgemeesters’ en hoe zit het precies met de bekostiging van de lichtblauwe brigade van toezichthouders. Wat dat laatste betreft, heeft minister Opstelten inmiddels zijn plannen ingeslikt. Marcouch beloofde de zorgen van de burgemeesters in Den Haag aan de orde te stellen.
De burgemeesterswerkgroep zal zelf nog bijeenkomen om te kijken wat er kan worden gedaan met de opmerkingen die in Enschede zijn gemaakt.
Roombeek
Tussen de discussies door maakten de burgemeesters een rondwandeling door het moderne Roombeek, dat nu zo goed als klaar is. De vuurwerkramp van 13 mei 2000 sloeg de hele wijk weg. Een diep gat op de plek waar S.E. Fireworks stond en een monument voor de slachtoffers herinneren aan deze tragische gebeurtenis. Maar volgens gastheer Peter den Oudsten heeft de ramp ook een positief gevolg gehad: meer eenheid en zelfvertrouwen onder de bevolking.