Meer gedeputeerden dan statenleden
Het lijkt er op dat de PvdA meer gedeputeerdenposten kwijt zal raken dan statenzetels. Door oppositie en verkleining van colleges van Gedeputeerde Staten zal de PvdA in de komende periode wellicht minder dan tien gedeputeerden hebben. Nu zijn dat er nog twintig. Het verlies van gedeputeerden is daarmee groter dan dat van de zeven statenleden die de partij kwijtraakte op 2 maart. De PvdA neemt in vijf provincies niet meer deel aan het dagelijks bestuur. Opvallend is verder, dat partijen zich bij de coalitievorming niets hebben aangetrokken van de verkiezingsuitslag. Dit artikel geeft de stand van zaken weer op 14 april. De onderhandelingen waren toen nog niet overal afgerond.
TEKST
Anderhalve maand na de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart is het vrijwel in iedere provincie duidelijk welke partijen de komende vier jaar gaan samenwerken in het college. Opmerkelijk is dat grote verliezer CDA (- 44%, - 65 zetels) in tien provincies in het college lijkt te komen, terwijl de stabiele PvdA (- 6%, - 7 zetels, al werden we 5% sterker in verhouding tot andere partijen, zie grafiek 1) slechts in zeven colleges een plek lijkt te krijgen. De verkiezingsuitslag is net als vier jaar geleden geen goede voorspeller voor collegedeelname of oppositie. In 2007 leed de PvdA een groot verlies, maar kwam toch in elf provincies in het college. Nu zijn de rollen omgedraaid.
Grafiek 1
Zoals uit de vorige maand in Lokaal Bestuur gepubliceerde analyse al bleek, is het aantal partijen in de Provinciale Staten met gemiddeld 1,6 partij toegenomen. De versplintering van het politieke landschap heeft ook in de provincie toegeslagen. Door de toename van het aantal partijen waren de helft van de zittende coalities niet in staat door te besturen, hun meerderheid in de staten is verdwenen. Dit komt met name door het verlies van het CDA en de ChristenUnie, beiden goed vertegenwoordigd in de colleges van 2007-2011.
Coalities 2007-2011 Coalities 2011-2015
Drenthe PvdA – VVD - CU PvdA – VVD
Flevoland PvdA – VVD - CDA PvdA – VVD – CDA – CU*
Friesland PvdA – CDA - CU PvdA – CDA – FNP*
Gelderland PvdA – CDA - CU PvdA – CDA – VVD – D66
Groningen PvdA – CDA - CU PvdA – VVD – GL – D66
Limburg PvdA - CDA CDA – VVD – PVV*
Noord-Brabant PvdA – CDA - VVD CDA – VVD – SP
Noord-Holland PvdA – CDA – VVD - GL PvdA – CDA – VVD – D66
Overijssel PvdA – CDA - VVD CDA – VVD – CU – SGP
Utrecht PvdA/CU – CDA – VVD** CDA – VVD – GL – D66
Zeeland CDA – CU – SGP - GL PvdA – CDA – VVD – SGP
Zuid-Holland PvdA – CDA – VVD – CU/SGP CDA – VVD – D66 – SP*
* Deze coalities waren op 14 april nog niet definitief
** In Utrecht is de PvdA tussentijds uit het college gevallen, CU heeft de periode met CDA en VVD afgemaakt.
Zoals uit de tabel blijkt, bestaan de colleges uit meer partijen dan in de vorige periode. In 2007-2011 bestonden colleges van gedeputeerde staten gemiddeld uit 3,2 partijen. In de nieuwe periode (onder voorbehoud dat de onderzochte combinaties ook de definitieve colleges zijn) bestaan de colleges uit gemiddeld 3,6 partijen.
Steeds kleinere meerderheden
De trend dat colleges op steeds kleinere meerderheden in de Staten steunen, zet zich ook deze periode voort. In de periode 1999-2003 en 2003-2007 hadden de collegepartijen gemiddeld 69% van de Statenzetels in handen. In sommige provincies was nauwelijks sprake van oppositie. De voorgaande periode 2007-2011 liet een trendbreuk zien met slechts steun van 59%, met uitschieters naar boven in Noord-Holland (69%) en Zuid-Holland (70%). In deze nieuwe periode steunen de coalities op een meerderheid van 56% in de Staten. Uitschieter is de provincie Noord-Holland met 64% coalitiepartijen. Samen met Zeeland en Gelderland zijn dit de enige drie provincies waar een extra partij in de coalitie zit. D66 of CDA is in Noord-Holland niet nodig voor een meerderheid, de SGP is niet nodig voor een meerderheid in Zeeland, en D66 is in Gelderland niet nodig voor een meerderheid. In Friesland is GrienLinks uit de onderhandelingen gestapt toen duidelijk werd dat zij geen gedeputeerde mochten leveren. Anders was ook in Friesland een extra partij aan het college toegevoegd.
Grafiek 2
In de volgende editie van Lokaal Bestuur hopen wij een definitief overzicht te kunnen presenteren en dieper te kunnen ingaan op de samenstelling van colleges en inhoud van de diverse collegeakkoorden. Wij gaan dan ook nader in op de vraag waarom de grote verliezer CDA het in de onderhandelingen beter heeft gedaan dan onze partij.