Afdelingen bundelen krachten
Het is een vraag die veel organisaties bezighoudt: hoe vind je nog vrijwilligers? En dan hebben we het over mensen die bereid zijn zich voor langere tijd te commiteren. Vraag je iemand om een maand of wat aan een concrete klus te werken, dan lukt dat meestal wel. Maar probeer je een bestuurder te vinden voor een paar jaar, dan wordt het moeilijk, zo merken ook politieke partijen. Wat doe je als je bestuur nog maar uit één persoon bestaat? Of als de fractievoorzitter noodgedwongen ook bestuurssecretaris is? Samenwerken of zelfs fuseren met één of meer afdelingen in buurgemeenten. ‘Want het moet natuurlijk wel leuk blijven.’
Lees verder
Regioconsulent Henk Oosterhuis schetst de situatie in de provincie Groningen: ‘In een aantal afdelingen loopt het moeizaam. Dan gaat het met name om het vinden van nieuwe bestuursleden. Daardoor zijn er afdelingen met te weinig bestuursleden en afdelingen met veel oudere bestuursleden. Er zijn er bij die nauwelijks nog functioneren. Ik heb te maken gehad met een afdeling met slechts één bestuurslid, hoewel die afdeling wel zo’n honderd leden had. Daardoor dreigde de situatie dat de PvdA in die gemeente niet mee ging doen aan de raadsverkiezingen van vorig jaar. Samen met de voorzitter van het gewestelijk bestuur heb ik actie ondernomen en is het gelukt het bestuur weer op sterkte te brengen.’
Maar andere afdelingen zitten nog in de problemen. ‘Daar lukt het maar niet om nieuwe bestuursleden te vinden. Die afdelingen raad ik aan samenwerking te zoeken met buurafdelingen. Een fusie hoeft niet direct. Maar je kunt samen met andere afdelingen wel één campagnecoördinator aanstellen, bijvoorbeeld. Of samen één webmaster.’
Vlotjes loopt dat niet altijd, constateert Oosterhuis. ‘Veel afdelingen zijn niet gewend om samen te werken, of ze weten niet hoe ze het aan moeten pakken. En daar komt bij: het gaat vrijwel altijd om afdelingen met te weinig bestuursleden die al veel moeten doen. Als je al weinig bestuursleden hebt en dan komt er ook nog eens een samenwerkings- of fusietraject bij…’
Slapend
Ton van Kampen, voorzitter van de Brabantse afdeling Heeze-Leende, weet uit ervaring wat het betekent als je kader klein is. ‘Onze afdeling telt 35 leden. We hebben vier bestuursleden en twee raadsleden. Houden we een ledenvergadering, dan zijn alleen wij zessen er. Een enkele keer komt er nog een lid en bij hoge uitzondering zelfs twee, maar meestal buiten ons zestal niemand. Ook op de achterbanvergaderingen (de fractieondersteuning, red.) komen alleen de bestuursleden en de raadsleden af.’
Drie van de vier bestuursleden willen er graag mee stoppen. Twee van hen zijn al gepensioneerd en Van Kampen is ook bijna zo ver. ‘Maar dat gaat niet, want we hebben geen opvolgers.’ De onlangs gehouden afdelingsvergadering, waar de personele problemen op de agenda stonden, werd wederom alleen door de bestuursleden en de raadsleden bezocht. ‘We hebben toen maar besloten er een slapende afdeling van te maken. Nou ja, slapend… We doen alleen nog de dingen die we moeten doen. De verplichte nummers, zoals de voorjaars- en najaarsvergadering, de achterbanvergaderingen en natuurlijk hebben we in de aanloop naar de Statenverkiezingen ook posters geplakt. Maar we doen geen extra’s. We organiseren geen forumavonden meer, bijvoorbeeld. Trouwens, ook daar waren we meestal slechts met ons zessen.’
De mogelijkheid van een fusie met één of meerdere omliggende afdelingen is aan de orde geweest. ‘Maar dat is geen oplossing; we houden het probleem. Want we moeten onze eigen fractie natuurlijk wel aan het werk houden en ondersteunen en dat werk komt dan weer op ons vieren neer. Dus na een fusie ben je ook niet van het werk af. Ik zie niet 1-2-3 een oplossing. Duidelijk is in elk geval dat we de partij niet in de steek kunnen laten. We heffen de boel niet op, dat kunnen we niet maken. Maar er moet wel wat gebeuren, want nu bloedt de boel een beetje dood.’
Fusie
Elders in Brabant heeft een aantal afdelingen wel gekozen voor een fusie. In de nieuwe afdeling Land van Cuijk zijn de al eerder gefuseerde afdeling Cuijk, Grave en Mill & St. Hubert en de afdelingen van Boxmeer en St. Anthonis opgegaan. Léon Kamps is voorzitter van de nieuwe afdeling, die op 29 november 2010 is opgericht. ‘De afdelingen in Boxmeer en St. Anthonis waren op leven na dood, beide functioneerden niet goed. Dat kwam vooral door een tekort aan mensen voor het bestuur. Ruim een jaar geleden hebben we de vraag gesteld: hoe moeten we verder? De vijf betrokken gemeenten werkten al samen op het gebied van bijvoorbeeld de brandweer en sociale zaken. Nee, een fusie van de vijf gemeenten is niet aan de orde, maar ze hebben wel een aantal shared services. Het is dan natuurlijk handig dat de PvdA uit één mond spreekt. Het was daarom logisch aansluiting te zoeken bij de afdeling Cuijk, Grave en Mill & St. Hubert. Al hebben we wel als voorwaarde gesteld dat het geheel meer moest zijn dan de som der delen.’
De belangrijkste missie van het nieuwe bestuur is de afdeling, met nu in totaal een dikke 120 leden, nieuw leven in te blazen. ‘We zitten bepaald niet in het meest progressieve deel van Nederland, maar we proberen toch meer mensen, vooral jongeren, aan ons te binden. Dat moet er onder meer toe leiden dat we in Mill & St. Hubert weer aan de raadsverkiezingen mee kunnen doen. Dat lukte vorig jaar niet omdat we geen kandidaten hadden. Maar het zal moeilijk worden. Veel jongeren trekken weg uit onze gemeenten omdat er geen hoger beroepsonderwijs is of een universiteit. Maar we hebben nu een bestuur dat er voor wil gaan. Die drive is er nu. Dat is heel belangrijk!’
Herindeling
Ook in de kop van Noord-Holland vond recent een fusie van afdelingen plaats. Het verschil met Land van Cuijk is dat hier werd ingespeeld op een aanstaande gemeentelijke herindeling. De gemeenten Anna Paulowna, Wieringen, Wieringermeer en Niedorp gaan per 1 januari 2012 op in de nieuwe gemeente Hollands Kroon. Tenminste, als de Tweede Kamer uiterlijk in juni zijn toestemming geeft. ‘Het is vervelend dat het zo lang duurt, want onder de ambtenaren heerst onzekerheid over hun toekomst in de nieuwe gemeente’, zegt Amanda van Dijk, voorzitter van de nieuwe PvdA-afdeling Hollands Kroon.
De PvdA-afdelingen moesten vooruitlopen op de herindeling, want als alles volgens schema verloopt zijn er in november dit jaar raadsverkiezingen. ‘En het is logisch dat een gefuseerde afdeling die voorbereidt’, zegt Van Dijk. De afdelingsbesturen presenteerden in maart 2010 een Plan van Aanpak en op 15 oktober 2010 kon de fusie worden beklonken. ‘We hadden een grote zaal afgehuurd en in de vier hoeken begonnen de vier afdelingen tegelijk met hun opheffingsvergaderingen. Dat was binnen een half uur gepiept. Daarna hebben we de stoelen bij elkaar geschoven en gezamenlijk de nieuwe afdeling opgericht.’
Het fusieproces verliep probleemloos. Misschien mede omdat de afdelingen in de kop van Noord-Holland weten wat samenwerking inhoudt: ‘We hebben contacten met de afdelingen Texel, Den Helder, Zijpe, Harenkarspel en Schagen. Met dank aan die samenwerking hebben we meer dan 500 leden waardoor we iemand af kunnen vaardigen naar de Politieke Ledenraad en de Adviesraad Verenigingszaken. Met al die gemeenten hebben we ook regelmatig een wethoudersoverleg, een fractievoorzittersoverleg en de besturen komen zo’n vijf keer per jaar samen.’
Zou er zonder een gemeentelijke herindeling ook een fusie van deze vier afdelingen zijn gekomen? ‘In kleine afdelingen komt soms veel op dezelfde persoon af. Dat is niet goed, want het moet natuurlijk wel leuk blijven. Raadslid en daarnaast ook nog eens secretaris van het bestuur zijn is erg lastig. Voor je ’t weet doe je alles. Op een gegeven moment haakt zo iemand af en wil dan ook meteen niets meer doen. Zelfs geen posters plakken. Zo’n afdeling komt dan flink in de problemen. Aan de andere kant: ik heb als voorzitter nu te maken met vier raadsfracties en drie wethouders in verschillende gemeenten. Dat wil voor even, maar is ook niet ideaal. Dus: nee. Ik denk niet dat onze fusie er was gekomen zonder die herindeling.’
Grote voordelen
Een stukje zuidelijker in de provincie zag de PvdA deze bezwaren niet. Want per 1 januari dit jaar zijn de afdelingen Zaanstad, Wormerland en Oostzaan gefuseerd terwijl van een aanstaande gemeentelijke herindeling geen sprake is. ‘Sterker nog, de gemeenten willen per se zelfstandig blijven en de PvdA steunt dat standpunt’, zegt Siefko Julius, vicevoorzitter van de nieuwe afdeling Zaanstreek; daarvoor was hij voorzitter van de nu dus opgeheven afdeling Oostzaan.
Waarom dan deze fusie? ‘Oostzaan was een afdeling met zo’n zeventig leden en is altijd een actieve en dynamische afdeling geweest. We wisten altijd wel mensen te vinden voor incidentele acties, maar voor structurele werkzaamheden lag dat een stuk moeilijker. Dan heb ik het met name over het raadswerk en het bestuurswerk. Het initiatief tot de fusie heeft in de loop der jaren vorm gekregen. Al een aantal jaren geleden besloten we niet alle drie apart, maar samen de nieuwjaarsreceptie te houden. Daarna ontstond langzamerhand meer samenwerking. Zo voerden we samen campagne voor de statenverkiezingen en de kamerverkiezingen. Een jaar geleden hebben we vastgesteld dat wij in Oostzaan en onze partijgenoten in Wormerland te weinig basis hebben om bestuurlijk en politiek verantwoord bezig te zijn. Voor Zaanstad gold dat uiteraard niet. In de voorjaarsvergaderingen hebben we onze fusieplannen voorgelegd. Daarna is er een fusiewerkgroep van twee leden per afdeling gevormd en het werk van die werkgroep heeft tot deze fusie geleid.’
Maar dit nieuwe bestuur heeft nu wel te maken met drie verschillende gemeenteraden en drie PvdA-raadsfracties. Levert dat geen problemen op? ‘Nee. Dit nieuwe bestuur is alleen voorwaardenscheppend en facilitair. De politieke verantwoordelijkheid ligt bij drie bestuurswerkgroepen. Als het om politieke zaken gaat, kunnen die bestuurswerkgroepen ook afzonderlijke ledenvergaderingen beleggen. Maar willen we een avond houden over bijvoorbeeld, ik noem maar wat, de positie van vrouwen uit moslimlanden, dan is dat een zaak van het afdelingsbestuur en doen we dat dus met z’n drieën.’
De fusie heeft grote voordelen, meent Julius. ‘Vooral voor Oostzaan en Wormerland. Een raadslid kan zich nu volledig richten op het raadswerk en hoeft er geen ander werk bij te doen.’