Marleen Barth: ‘ Je tanden laten zien’
De PvdA-leden hebben gesproken: Marleen Barth is aangewezen als lijsttrekker voor de Eerste Kamer. Een comeback in de politiek, want ooit was ze Tweede Kamerlid en statenlid in Noord-Holland. Daarna werd ze voorzitter van de onderwijsbond van het CNV en van GGZ Nederland en De Zonnebloem. Lokaal Bestuur sprak met Marleen over haar idealen en ideeën. ‘De belangrijkste vraag bij de statenverkiezingen op 2 maart is of we met Nederland linksaf of rechtsaf slaan.’
Is het niet raar dat de PvdA een lijsttrekkerverkiezing voor de Eerste Kamer heeft gehouden? De senaat wordt toch door statenleden gekozen?
Het is een beslissing van de partij geweest. Ik vind het positief dat de partij ernaar streeft om de leden zoveel mogelijk inspraak te geven in de invulling van dit soort functies.
Hoe heb je de campagne beleefd?
We hebben met ons vieren (Jan Hamming, Kim Putters, Steven de Waal en Barth zelf, red.) vijf lijsttrekkersdebatten gevoerd. Dat was ontzettend nuttig; het heeft ons geholpen om het verhaal ‘waarom ook alweer PvdA’ aan te scherpen. Dat je zo’n verhaal in vijf verschillende zalen moet houden, heeft echt meerwaarde gehad. Elke keer dat je het houdt, wordt het weer wat beter, helderder en scherper.
Waren het wel echte debatten?
Zeker. We verschilden ook echt van mening over de rol van de Eerste Kamer en hoe je die zou moeten oppakken. Ik denk dat de uitslag van de verkiezing ook wel een helder signaal geeft over wat de leden de prettigste manier vinden.
Het overgrote deel van de kiezers heeft op jou en Kim Putters gestemd. Hoe komt dat denk je?
Ruwweg kun je wel stellen dat Kim Putters en ik op één lijn zaten. Steven de Waal en Jan Hamming zaten samen ook min of meer op één lijn. Als je vervolgens naar de uitslag kijkt, kun je denk ik wel stellen dat de lijn die Kim en ik voorstaan op het meeste draagvlak kan rekenen.
Wat is die lijn?
Je bedrijft politiek in de Eerste Kamer, je zit er om de idealen en de waarden van de Partij van de Arbeid uit te dragen. Maar het blijft wel de ‘chambre de reflection’. Het is geen Tweede Kamer. Je moet daarom beseffen dat het maximaal haalbare in de Eerste Kamer is, dat je zaken kunt bijsturen. Als je vooral beleid wilt creëren, kun je beter in de Tweede Kamer gaan zitten.
Je bent ook beoogd fractievoorzitter. Hoe moet de fractie er volgens jou uitzien?
Ik vind het belangrijk dat er een fractie komt waarin goed samengewerkt wordt, waarin een goede sfeer heerst en waarvan iedereen het gevoel heeft dat het werk leuk en zinvol is. Het zijn natuurlijk allemaal deeltijdpolitici. Mensen die naast het Eerste Kamerlidmaatschap een drukke baan hebben. Dat betekent dat het best wel wat van ze vraagt. Daarom vind ik het ook belangrijk dat vergaderingen constructief zijn. Dat er gelachen wordt. Maar het is ook belangrijk dat er goed gewerkt wordt. Dat de vergaderingen op tijd klaar zijn, en iedereen na afloop van zo’n vergadering het gevoel heeft dat we met zijn allen iets bereikt hebben. Daar wil ik met name in investeren.
Hoe goed ben jij in het enthousiasmeren van een team?
Ik vind het moeilijk om dat van mijzelf te zeggen, maar ik heb er wel veel ervaring mee.
Het is ook heel erg leuk om te doen. Het klinkt misschien een beetje tuttig, maar naarmate ik ouder word, ontdek ik steeds meer de enorme vreugde die het geeft om als voorzitter in een goed proces te investeren. Het gaat er niet om dat jij als voorzitter je mening doordrukt, maar dat je er vooral voor zorgt dat mensen gemotiveerd en geïnspireerd hun werk kunnen doen.
Wat spreekt je aan in de Eerste Kamer?
De koppeling tussen maatschappelijk én politiek actief zijn. Dat geeft heel veel meerwaarde. Eerste Kamerleden kunnen, denk ik, heel goed inschatten wat wetgeving in de praktijk betekent.
Tweede Kamerleden kunnen dat niet?
Natuurlijk kunnen Tweede Kamerleden dat wel. Maar zij zijn fulltime, vaak zelfs meer dan dat, met de politiek bezig. Dat is wezenlijk anders dan de Eerste Kamerleden, een andere verantwoordelijkheid.
Hoe ga je ermee om als blijkt dat dit kabinet ook geen meerderheid krijgt in de Eerste Kamer?
Ik denk dat we dat vooral zakelijk moeten benaderen. Het kabinet zal dan elke keer opnieuw moeten bezien hoe ver men komt in de Eerste Kamer. Niet alles wat dit kabinet doet is verkeerd. Dat betekent dat we heel reëel moeten kijken naar wat het kabinet wil. Als men met goede dingen bezig is, is er weinig reden om tegen te zijn. We zullen wel nog meer dan anders heel goed moeten samenwerken met de Tweede Kamerfractie. Als het kabinet in de Eerste Kamer geen meerderheid haalt, versterkt dat de positie van de PvdA in de Tweede Kamer.
Hoe ga je om met de PVV?
Als met elke andere partij. Het stoort mij dat de PVV altijd zo apart wordt gezet. Zij zijn niet de enigen die in dit kabinet rechtse politiek bedrijven. Dat doen de VVD en het CDA ook.
Wat zijn wat jou betreft speerpunten voor de PvdA in de komende periode?
Het hooghouden van onze waarden: eerlijk delen, solidariteit, vrijheid, tolerantie, de kracht van diversiteit in de samenleving. Daarnaast vind ik de kwaliteit van wetgeving erg belangrijk. Ik ken met name de praktijk van het onderwijs en de zorg goed. Dan merk je dat er regelmatig wetten worden aangenomen van eigenlijk rammelende kwaliteit. Daar hebben veel mensen in de praktijk ontzettend last van. Dat verdient onze aandacht. Bedrijven en instellingen hebben last van overbodige bureaucratie en elkaar tegensprekende of zelfs uitsluitende regels.
Kun je een concreet voorbeeld geven?
Een zorginstelling die in een monumentaal pand zit, en geconfronteerd wordt met aangescherpte brandveiligheidseisen. De brandweer wil een extra nooddeur, die van monumentenzorg vervolgens niet mag. Daar zit je dan. Dit is een voorbeeld van gemeentelijke regelgeving, maar dit soort dingen gebeurt dag in dag uit in het hele land. Ik vind echt dat dat een keer afgelopen moet zijn.
Wat voor kwaliteit heeft de PvdA in huis om wetgeving op zijn kwaliteit te beoordelen?
Ik ben ontzettend blij dat op de kandidatenlijst een aantal topjuristen staat. Die heb je voor zorgvuldige toetsing van wetgeving echt nodig. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de nummer 10, Nico Schrijver. Een wereldvermaard hoogleraar internationaal recht. Maar ook Jeanette Beuving, die nu bestuurder is van de commissie Bescherming Persoonsgegevens. Zij is op hoog niveau met ingewikkelde juridische vraagstukken bezig is. Er staan oud-ministers als Klaas de Vries en Guusje ter Horst op, beiden mensen met een schat aan bestuurlijke en maatschappelijke ervaring. Maar ook hoogleraren als Kim Putters, Pauline Meurs en oud-partijvoorzitter Ruud Koole. We krijgen echt een ijzersterk team, ik ben enorm trots op zo’n mooie lijst.
Aan expertise geen gebrek dus. Nu de kiezer nog overtuigen. Waar moet het wat jou betreft over gaan op 2 maart, over provinciale of over landelijke issues?
Het mooie van de statenverkiezingen is dat het twee voor de prijs van één is. Het gaat altijd over provinciale én landelijke issues. Deze keer zal het wel vooral draaien om de vraag of het kabinet een meerderheid in de Eerste Kamer haalt. Van wat ik zo opvang uit het land, willen de provinciale lijsttrekkers dat ook. Zij kunnen met dit kabinetsbeleid ook niet vooruit met wat zij belangrijk vinden.
Zoals?
De Jeugdzorg bijvoorbeeld. Daar wil het kabinet een eigen bijdrage invoeren van duizenden euro’s! Terwijl hulp aan mishandelde en verwaarloosde kinderen toch echt drempelloos beschikbaar moet zijn.
Wat is volgens jou de belangrijkste vraag op 2 maart?
Of we met Nederland linksaf of rechtsaf slaan. Gaan we voor een land waar we met zijn allen keihard aan de slag gaan om de economie weer uit het slop te krijgen? Of gaan we vooral een negatief bezuinigingsbeleid voeren dat de rekening van de crisis bij de kwetsbaarste mensen neerlegt?
Rechtsaf slaan levert dus een zwart scenario op?
Nogmaals, niet alles wat dit kabinet doet is verkeerd. Maar op sommige punten zijn we het echt fundamenteel oneens. Eén daarvan is het voorstel dat mensen met een dubbele nationaliteit, die een misdrijf begaan waar meer dan tien jaar gevangenisstraf op staat, hun Nederlandse paspoort kwijtraken. Dat zet de bijl aan de wortels van onze rechtsstaat. Bij het verschijnen van het regeerakkoord heeft dit amper aandacht gekregen. En als het al aandacht kreeg, dan varieerden de reacties van ‘dat gaat maar om een paar mensen’ tot ‘daar hebben mensen het dan zelf naar gemaakt.’
Hoe zie jij dat?
Als een principiële aantasting van onze rechtsstaat. Het wezen van een rechtsstaat is dat ook mensen die verschrikkelijke dingen hebben gedaan, rechten hebben. De waarde van een rechtsstaat bewijst zich niet als iedereen zich netjes aan de wet houdt. De echte kracht komt pas naar voren als je laat zien hoe je omgaat met mensen die verschrikkelijke misdaden hebben gepleegd. Ik geloof in een Nederland dat voorop wil lopen in het handhaven van de mensenrechten.
Moet Nederland zijn rol als gidsland weer terugnemen?
Nederland moet een lichtend baken zijn in hoe het ook kan. Ook in de internationale verhoudingen. Dat krijgt van dit kabinet veel te weinig aandacht. Men verschanst zich achter de dijken, met de rug naar de zee. Terwijl van elke euro die er in ons land verdiend wordt, zeventig cent uit het buitenland komt. Als er één land is dat het zich dus niet kan veroorloven, ja niet moet willen om naar binnen gekeerd te zijn, dan is het Nederland.
Welke rol kan de politiek, dus ook de Eerste Kamer daarin spelen?
Ik vind dat politici mensen moeten inspireren om over hun eigen schaduw heen te springen, in welk gremium ze ook actief zijn. Laten zien wat belangrijk is voor het landsbelang, ook al snappen mensen dat vanuit hun individuele leven misschien even niet. Wat dat betreft ben ik een klassieke sociaaldemocraat; ik geloof in verheffing van mensen. Ik vind populisme verschrikkelijk, of het nu van links of van rechts komt. Ik laat mensen liever zien hoe groot het belang van die internationale samenwerking voor ons land is. Nederland kan niet zonder een open, nieuwsgierige, ondernemende relatie met alle landen op de wereld. Daar hoort bij dat je als Nederland je verantwoordelijkheid in de internationale samenleving voluit neemt.
De Eerste Kamer is bij het grote publiek relatief onbekend. Hoe kun je dat veranderen?
Han Noten en de huidige fractie hebben al laten zien hoe je dat moet doen. Daar kunnen ze niet genoeg voor worden geprezen. Zij hebben laten zien dat je als Eerste Kamer een streep kunt trekken en kunt zeggen ‘tot hier en niet verder’. Ik hoop van harte dat ze dat tot 7 juni blijven doen. Op die lijn gaan we verder. Je tanden laten zien als dat nodig is.