Natuur aan alle kanten bedreigd
Op 2 maart gaan we naar de stembus om de leden van Provinciale Staten te kiezen. Voor Lokaal Bestuur aanleiding om een rondje langs de provincies te maken, waarbij telkens een belangrijk thema centraal staat. Dit keer gaat het over de natuur. Een gesprek met het Utrechtse statenlid Karin Fokker, de Zuid-Hollandse gedeputeerde Tonny van de Vondervoort en met Anton van Haperen, nieuwkomer op de verkiezingslijst van Zeeland
De huidige plannen van het kabinet, vooral het schrappen van de financiering van robuuste natuurverbindingen en recreatie om de stad, zijn desastreus. Dit betekent dat er bij provincies gezocht moet worden naar geld om de huidige ambities te realiseren, terwijl daar op dit moment geen ruimte voor is. Of het zou ten koste moeten gaan van bijvoorbeeld woningbouw en/of jeugdzorg. Een behoorlijke klem dus.
Gelukkig zijn vele provinciale PvdA-politici bereid direct in actie te komen. ‘We weten nu weer waar we het allemaal voor doen,’ aldus Utrechts statenlid Karin Fokker. Ze wordt daarin bijgevallen door Tonny van de Vondervoort, gedeputeerde van Zuid-Holland en ook Anton van Haperen, kandidaat-statenlid in Zeeland, is bereid er helemaal voor te gaan. Want hoe verschillend hun provincies ook zijn: het belang van de natuur staat hoog in het vaandel. Van Haperen: ‘Het staat, zoals PvdA-kamerlid Lutz Jacobi zei, centraal in het denken van onze partij. Immers: wat zwak is verdient onze bescherming.’
Groene draad
De betrokkenheid en strijdlust van de drie partijgenoten is groot. Duidelijk is dat er naast de rode draad dit keer ook een groene ligt. Van de Vondervoort: ‘Het is bekend dat er nogal verschillend over natuur gedacht wordt. Toch hebben verantwoordelijke politici en bestuurders van de PvdA altijd een voortrekkersrol gespeeld. Daardoor is er in grote delen van het land ook al veel gerealiseerd op - bijvoorbeeld - het gebied van de ecologische hoofdstructuur (EHS) en ‘recreatie om de stad’ (RODS).’
Fokker: ‘Je kan en mag de natuur ook nooit los zien van de stedelijke problematiek. Dat is in de provincie Utrecht goed merkbaar aan het punt ‘recreatie om de stad’. De natuur moet namelijk ook toegankelijk zijn en blijven voor de stedeling. Dat wordt door sommige stadbestuurders nog wel eens vergeten. De stad staat helaas te vaak met de rug naar het platteland. Overigens geldt dat ook andersom.’
Van Haperen: ‘Aan de andere kant lijken natuurbeschermers nooit al te sterk politiek gebonden. Natuurbeschermers met een duidelijk politieke kleur zijn meestal wel sociaaldemocraten. Binnen onze partij is deze groep wel altijd een minderheid geweest, maar er is daar wel een duidelijke traditie. In de afgelopen twintig jaar zijn in Zeeland vooral PvdA-gedeputeerden verantwoordelijk geweest voor de natuurportefeuille. En met duidelijk succes. Ruim de helft van de EHS-plannen is in onze provincie verwezenlijkt. Dat betekent toch dat er ruim drieduizend hectare nieuwe natuur klaar is.’
Van de Vondervoort: ‘Wij hadden in Zuid-Holland harde afspraken gemaakt in het coalitieakkoord over het realiseren van natuur en recreatiegebieden. Vandaar dat er in de afgelopen vier jaar 1400 hectare nieuwe natuur is aangelegd en 1000 hectare rond de steden. Bovendien is er een PvdA-amendement aangenomen dat er 16 miljoen wordt besteed aan projecten die de inrichtingen van groen binnen de steden versnellen. Die projecten zijn nu in uitvoering. Maar ineens, in aanloop naar de provinciale verkiezingen, hangen VVD en CDA aan het niet meer aantasten van landbouwgronden. Maakt men plotseling pas op de plaats dus.’
Selectieve belangenbehartiging
Fokker: ‘Bij alle provincies vond een herijking van de Wet inrichting landelijk gebied (ILG) plaats. Voor de vergoeding van gronden ten behoeve van natuur waren van meet af aan de normbedragen veel te laag. Nu wordt er op de rest van looptijd van de ILG nóg eens 25% bezuinigd. De recreatieschappen zijn allemaal noodlijdend. En wij vinden de RODS belangrijk, maar het moet wel zonder lastenverhoging kunnen. De PvdA is er tenslotte voor de ‘gemiddelde’ Nederlander met een ‘normaal’ inkomen. We moeten allemaal evenredig veel van de natuur kunnen genieten. Nu dreigt er selectieve belangenbehartiging. Den Haag wil zelfs plukjes luxueuze huizen gaan bouwen in het Groene Hart. Terwijl de regering daar helemaal niet over gaat!’
Van de Vondervoort: ‘Ook bij ons zijn weliswaar heel wat RODS-projecten afgerond, maar nu hoeven de recreatiegebieden ineens niet meer zo nodig van het kabinet. Bovendien wil de regering rigoureus ingrijpen: alle robuuste verbindingen worden geschrapt. Je bent geneigd om te zeggen ‘waar bemoeien ze zich mee?’ Je kan toch niet én willen decentraliseren én overal zeggenschap over willen houden? Wij hebben als provincie namelijk te maken met aangegane verplichtingen. Staatssecretaris Bleker kan die niet zomaar negeren. De rijksoverheid is zelf ook contractpartner. De rol van de overheid moet gericht zijn op lange termijn denken, niet op populistische bemoeienissen.’
Verpaupering
Van Haperen: ‘Als het nu tot een herijking komt, moet er in ieder geval voor worden gezorgd dat de lopende projecten op een goede manier worden afgerond. Per provincie is het EHS-beleid weliswaar sterk verschillend, maar de overeenkomst zit ’m in het feit dat er - laat ik het in beeldspraak omschrijven - nu huizen in de steigers staan, waarvan enkele kamers af zijn, maar waar je dus nog niet in kunt wonen. Het gevaar ligt op de loer dat er verpaupering ontstaat. Dat is politiek gezien niet verstandig, maar ook ongeloofwaardig en niet te verkopen aan de burger. Er moeten dus oplossingen gevonden worden. Als er nu bezuinigingen nodig zijn, gaat mijn voorkeur er naar uit om de ambitie overeind te houden en meer tijd te nemen.’
Fokker: ‘We waren in Utrecht net lekker op stoom. Nu worden alle budgetten die nog op een plank liggen op één hoop gegooid. Zoals de geplande financiën voor de verdrogingproblematiek en landbouwstructuurgelden. Wat ook weer gevolgen heeft voor aangrenzende zaken. We proberen nu geld dat niet geoormerkt is, te investeren in binnenstedelijke locaties. Dan kunnen we daar bouwen om de natuur te sparen. En tja, we krijgen vaak de titel ‘betonsocialisten', maar deze provincie gróeit nou eenmaal nog steeds qua inwonersaantal. Ook op dit moment zijn er grote woningtekorten en iedereen moet toch betaalbaar kunnen wonen.’
Van de Vondervoort: ‘Zuid-Holland groeit ook nog. Maar daar komt bij dat we ook nog eens de op één na armste provincie zijn. Maar ons voordeel is dan weer dat we als PvdA in het college zitten, dus toch meer invloed kunnen uitoefenen. Met betrekking tot Het Groene Hart hebben we overigens één beleidslijn met Utrecht en Noord-Holland. Ook de contacten met belangengroeperingen zijn goed. Agrariërs zijn de belangrijkste dragers van het open landschap. En dan heb ik het over grondgebonden landbouw hoor. Dus de ‘ouderwetse’ akkerbouw en veebedrijven. De glastuinbouw is in Zuid-Holland namelijk een onderwerp op zich. We proberen ook agrariërs te betrekken bij natuurontwikkeling en natuurbeheer.’
Fokker: ‘Ook bij ons komen oplossingen als kamperen bij de boer, kanoverhuur of een winkeltje bij het bedrijf aan de orde. Allemaal noodzakelijk om het boerenbedrijf nog enigszins te laten renderen, omdat in Het Groene Hart intensieve landbouw niet meer mogelijk is. En we hebben boeren weliswaar nodig om het landschap te onderhouden, maar intensieve landbouw is schadelijk voor veel natuur. Vandaar dat agrarische bedrijven - om toch enig inkomen te verwerven - er andere activiteiten naast gaan doen, zoals ‘bed and breakfast’. Boeren zitten soms generaties lang op dezelfde plek en beginnen zich verjaagd te voelen. Daar moet je als politiek heel zorgvuldig mee omgaan. Er moet wederzijds vertrouwen zijn om oplossingen te zoeken voor de combinatie van landelijk gebied en natuur/recreatie.’
Van Haperen: ‘Misschien komt het doordat er in Zeeland sprake is van kortere lijnen en minder grote verschillen tussen stad en platteland, maar we hebben hier een traditie van samenwerken. Zowel in de natuursector - die ik van binnenuit ken, omdat ik bij Staatsbosbeheer werk - als bij de agrariërs. Waar het om de EHS gaat, is men steeds gezamenlijk opgetrokken, ook op spannende momenten. Daardoor bleven de neuzen dezelfde kant op staan. Begin jaren negentig is de EHS begrensd. De realisatie is vervolgens vooral opgepakt in landinrichtingsprojecten. Daarbij werd slechte landbouwgrond aangewezen en kregen boeren in ruil daarvoor betere locaties. Soms stelden ze zelfs voor om te ruilen. Zo is er op Schouwen duizend hectare nieuwe natuur gecreëerd. Zelfs de VVD-wethouder zegt hier nu dat dit gebied helemaal afgemaakt moet worden. Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer werken nu samen met de Recron aan de ‘beleefbaarheid’ van bestaande en nieuwe natuur. Toerisme is namelijk van groot belang voor het eiland. Goed voor de lokale én regionale economie. Zo snijdt het mes aan twee kanten. Je kunt elkaar versterken, als je maar wílt. Maar daar moet je wel voor open staan. Laat mensen maar zien wat er op bedrijven en in gebieden allemaal gebeurt. Dat kweekt begrip. Wat bij de discussie over natuur en de bezuinigingen vergeten lijkt te worden, is de maatschappelijk toegevoegde waarde. De natuur is er niet alleen voor plant en dier, maar ook voor mens en economie.’
Vitaal platteland
Fokker: ‘In het Utrechtse werken we met zes gebiedscommissies aan de Agenda Vitaal Platteland, waardoor ook al veel natuur gerealiseerd is. Mede door de inzet van de PvdA zijn er veel meters gemaakt, onder meer doordat je het instrument van onteigening kunt inzetten. Daarmee kan namelijk een hogere vergoeding betaald worden aan de agrariër of de particuliere grondeigenaar. In de praktijk hoeft dit nooit ingezet te worden omdat men er samen wel uitkomt. Voor de VVD en het CDA is onteigening vloeken in de kerk, maar wij hebben hen ervan overtuigd dat alleen al de mógelijkheid van onteigening de enige manier was om de stagnerende EHS in beweging te krijgen. Dat was juist nu resultaat aan het afwerpen.’
Van de Vondervoort: ‘Het is onze taak om duidelijk te maken waar we voor staan. Juist nú. De agrarische sector reageert tot nu toe redelijk positief op de maatregelen van Rutte, maar als er veel minder geld uitgetrokken gaat worden om landbouwgronden aan te kopen, zal dat ook gevolgen hebben voor eerder gedane beloften en genomen besluiten. Dat zal voor heel wat betrokken boeren betekenen dat die ineens niet doorgaan, wat heel wat geld kan gaan kosten. Als je het nuchter bekijkt is de huidige regering door de mensen zélf gekozen. Blijkbaar zonder te beseffen wat de gevolgen zouden zijn, maar dat is nu dus te laat. Hoewel? Er is maar één manier om een signaal af te geven over de onvrede over zoveel natuuronvriendelijke maatregelen en dat is… op 2 maart op de juiste partij stemmen!’
Dit was de laatste aflevering van deze serie met het oog op de statenverkiezingen van 2 maart 2011.
- Brabant en Limburg openden de rij in september 2010 met het thema intensieve veehouderij.
- In oktober spraken we met vertegenwoordigers uit Overijssel en Gelderland over sport.
- Friesland, Drenthe en Groningen kwamen in november aan de beurt met het thema krimp.
- Met Noord-Holland en Flevoland ging het in het vorige nummer over de jeugdzorg.
- Zeeland, Zuid-Holland en Utrecht sloten deze serie af met als thema de bedreigde natuur.
- Alle afleveringen zijn na te lezen op deze website www.lokaalbestuur.nl.
Kort nadat dit interview was gehouden, lanceerde Job Cohen een PvdA-plan om de natuur in ons land beter te beschermen en minder afhankelijk te maken van de wispelturigheid van de politiek. Hij wil komen met een wet BasisNatuur. Meer hieroverop www.pvda.nl