Wethouders op zoek naar inkomsten
Bij het realiseren van bezuinigingen gaat het bijna altijd over snijden in uitgaven. Maar wat kunnen gemeenten doen om hun inkomsten te verhogen, waardoor het bezuinigingsmes minder diep hoeft te snijden? Het blijkt niet zo eenvoudig om PvdA-wethouders van financiën te ontfutselen wat zij in deze bezuinigingstijd aan extra inkomsten proberen binnen te halen. Steeds wordt afgedwaald naar ‘snijden in uitgaven’ en ‘kosten beperken’. Verhoging van belastingen of boetes blijken – indien haalbaar – druppels op een gloeiende plaat, terwijl forsere maatregelen de kans vergroten op devaluatie van de dienstverlening aan de inwoners. En dát wil niemand. Dilemma’s dus, grote en kleine.
Wie: Maarten Levenbach
Wat: wethouder in Uithoorn (28.000 inwoners)
Als wethouder van financiën heeft u in deze tijd zeker een ondankbare taak?
‘Helaas zijn er weinig mogelijkheden om extra inkomsten te werven. In de ozb zit nog wel wat ruimte: door die te verhogen zouden we anderhalf miljoen binnen kunnen halen, maar de gemeenteraad zegt vooralsnog ‘nee’, met uitzondering van een indexering. We gaan het op korte termijn opnieuw bekijken, want het is óf minder uitgeven óf meer binnenhalen; en dan kan de raad wel nee blijven zeggen, maar het moet toch uit de lengte of uit breedte.’
‘Wel hebben we alle voorzieningen in beeld gebracht en gekeken welke posten er te ruim begroot zijn. Ook hebben we tegen alle afdelingen gezegd dat het allemaal wel een tandje minder kan; zo bleek bijvoorbeeld het omleggen van een belangrijke weg voor twee miljoen minder te kunnen. Door wat aanpassingen wordt het allemaal wat eenvoudiger. Maar ik zeg altijd ‘zilver is ook een medaille, het hoeft niet altijd goud te zijn.’
‘We hebben een miljoen kunnen bezuinigen door decentralisatie van taken en een half miljoen op gemeentefondsuitkeringen; dat hebben we zelf verhoogd met anderhalf miljoen, zodat er toch vernieuwingen doorgevoerd kunnen worden. PvdA’ers hebben nog wel eens de naam een gat in hun hand te hebben, maar ik ben een lastige wethouder van financiën hoor. Ik zit er bovenop. Als sociaaldemocraat hebben armoedebeleid en werkgelegenheid voor mij vanzelfsprekend prioriteit. Ik zoek het meer in de harde sector en heb bijvoorbeeld zeven ton ‘gevonden’ in de infrastructuur, door het schrappen en/of aanpassen van plannen. ‘Werken waar mogelijk’ staat ook hoog op de wensenlijst: vanuit de sociale werkvoorziening hebben we 71% extern kunnen plaatsen. Mooi hè?’
Welke inkomstenbronnen kunt u nog aanboren?
‘We begonnen met een ambitieus collegeprogramma, maar of we dat vol kunnen houden weet ik niet. Zo willen we een nieuw dorpscentrum tot stand brengen, maar dat gaat veel geld kosten. We zoeken een ontwikkelaar aan wie we strenge voorwaarden kunnen stellen, met uiteraard ook een rol voor de ondernemers die zich in dat centrum willen vestigen of die er al zitten. Als alles – misschien in een eenvoudiger vorm – door kan gaan, zal datzelfde centrum natuurlijk wel voor extra inkomsten gaan zorgen voor de gemeente. Vooral als er een parkeergarage komt waar parkeergeld betaald moet worden, al is dat momenteel nog een zwaar taboe in de raad. Met de komst van een passantenhaven in de Amstel kan er in de toekomst havengeld gevraagd worden en misschien ook toeristenbelasting. Dat bestaat nu nog niet in Uithoorn.’
‘De begroting tot 2015 is sluitend dankzij een heroverwegingsoperatie. Er is geen reden voor paniek, maar wel voor zorg. Het speerpunt moet blijven dat we een financieel gezonde gemeente behouden door een sterkere budgetdiscipline en het stellen van nieuwe prioriteiten.’
Wie: Margo Mulder
Wat: wethouder in Heusden (43.000 inwoners)
Waar zijn extra inkomsten haalbaar?
‘We hebben als herindelingsgemeente veel eigendommen die we niet allemaal nodig hebben; elke kern had bij wijze van spreken een eigen club- of buurthuis. De verkoop daarvan moet met beleid gedaan worden: dat kan voor inkomsten zorgen. Daarbij is het de kunst om met gebruikers tot een compromis te komen. We willen verenigingen per kern in één multifunctioneel gebouw onderbrengen. Er zijn ook panden die gesloopt kunnen worden, wat weliswaar geld kost, maar wat op den duur natuurlijk wel resulteert in minder kosten. Ook de verkoop van grond is haalbaar. Uiteraard moet je niet alles zomaar in de etalage zetten. Je moet het alleen doen als het een strategisch doel dient. Maar misschien is de verhuur van accommodaties voor binnen- en buitensporten een beter voorbeeld van de inkomsten die we voor ogen hebben.’
Zijn tariefverhogingen ook een optie?
‘We ontdekten dat we met onze pachtprijzen onder de prijs zitten van andere gemeenten, dus vroegen we ons af ‘hoe marktconform doen we dat eigenlijk?’. Daar valt wel wat meer rendement te behalen. Ook de ozb kan wat verhoogd worden. Leges voorlopig niet, maar we onderzoeken wel of het allemaal kostendekkend is. Dan valt in de toekomst nog een slag te halen. Hoewel Heusden een prachtige landelijke gemeente is, bestaat de toeristenbelasting hier nog niet zo lang, dus die gaan we ook niet verhogen. Evenmin als de afvalstoffenheffing. We hebben onlangs nog het systeem ingevoerd dat de vervuiler betaalt: wie afval goed scheidt en minder aanbiedt, betaalt minder en die gedifferentieerde tarieven bevallen prima.’
Heeft het moeten bezuinigen ook voordelen?
‘Een kritische blik leert dat je veel zaken ‘gewoon’ vindt, die vervolgens ineens perspectief bieden om inkomsten te genereren. Net als thuis trouwens. Neem je huishoudboekje maar eens onder de loep, dan ontdek je automatismen die best een heroverweging waard zijn. Als je dan onnodige uitgaven stopzet mag dat – omgekeerd gezien – ook onder het kopje ‘inkomsten’ vallen, toch?’
‘Het voorzieningenniveau in onze gemeente is overigens erg hoog en we hebben altijd voor een dubbeltje op de eerste rij gezeten; daarom proberen we de bevolking ervan te overtuigen dat we nu even een stapje terug moeten doen, waarbij de lasten evenredig verdeeld worden. Dat is absoluut niet gemakkelijk, want we zijn allemaal aan een bepaald niveau gewend.’
‘De bezuinigingen stapelen zich op, maar ik blijf me als PvdA-wethouder sterk maken voor het vooral níet bezuinigen op het minimabeleid. We hebben ook in onze gemeente te maken met steeds meer mensen in de schuldhulpverlening. Dat kost geld, maar dat ís dan maar zo. Vorig jaar hebben we een Heusdenpas ingevoerd met kortingen voor inwoners die onder het sociaal minimum zitten. Kinderen kunnen gebruik maken van het jeugdsportfonds.’
Wie: Staf Depla
Wat: wethouder in Eindhoven (216.000 inwoners)
Welke inkomsten bleken verhoogd te kunnen worden?
‘Qua ozb zitten we al laag, maar onze leges bleken bij lange na niet kostendekkend te zijn. Die tarieven hebben we fors verhoogd, want het zou te gek zijn als burgers, via een verhoging van andere belastingen, mee zouden moeten betalen aan de verbouwing of bouw van andermans project. Toch moet het bedrag wel binnen proporties blijven en dan bedoel ik: als iemand een verbouwing wil doen van 5000 euro, moet daar niet 2500 aan leges tegenover staan, want dat zou alleen maar demotiverend werken. Wel vinden we als college dat we er eerst alles aan gedaan moeten hebben om onze eigen kosten te verlagen. Op welke eisen en regels kunnen we bezuinigen zonder de veiligheid in gevaar te brengen? Elke bedrijfsvoering kan efficiënter als je er kritisch naar kijkt. Zo willen we certificeren, zodat burgers en bedrijven zelf een gecertificeerde aannemer kunnen inschakelen als ze bouwvergunningen indienen. Dat bespaart ons kosten, waardoor we een lager bedrag kunnen rekenen. Als je wilt dat de gemeente alles blijft doen kan dat óók, maar dan val je onder een hoger tarief.’
Zijn er specifieke inkomsten te vinden in een grote stad?
‘Wij bewerkstelligen extra inkomsten door nauw samen te werken met kennisinstellingen en bedrijven. Dat heeft onze regio in de jaren negentig ook uit de crisis geholpen toen Philips veel mensen ontsloeg en DAF failliet ging. De samenwerking werkt nog steeds en heeft ons de titel ‘slimste regio van de wereld’ opgeleverd. Zo betaalt het bedrijfsleven vier miljoen euro mee aan de internationale school. Met Philips zijn we in overleg om onze straatverlichting te verduurzamen met de meest innovatieve methoden. Aan boomkwekers is gevraagd om een groenproject van bijzondere bomen te voorzien en die te onderhouden. Zo hebben ze tegelijk een etalage voor hun eigen handel. Het bedrijfsleven moet dus niet alleen gezien worden als ‘flappentap’ maar ook betrokken worden bij maatschappelijke ontwikkelingen. We proberen hen duurzaam te verbinden aan maatschappelijke organisaties, die hierdoor geholpen worden met geld, maar nog belangrijker: met kennis, kunde en menskracht vanuit deze bedrijven.’
Bezuinigen betekent ook prioriteiten verleggen?
‘Ja, we zijn gestopt met enkele stedenbanden. Maar we gaan wel door met relaties waar economisch belang voorop staat, zoals China, want dat levert op zowel korte als lange termijn niet mis te verstane inkomsten op. Gemiddeld moeten grote gemeenten vijf procent op hun begroting bezuinigen. Wij doen daar een schepje bovenop, zodat we belangrijke dingen kunnen blíjven doen. Als sociaaldemocraat zal ik er bovendien voor zorgen dat er niet aan ons armoedebeleid en aan zorg en welzijn geschaafd zal worden. Je moet het geld daar besteden waar het het hardst nodig is. Iedereen kan en mag meedenken over manieren waarop we de broekriem aan kunnen halen. Eindhoven is van ons allemaal.’