Op naar de respectmaatschappij!
Het sfeervolle Spoorwegmuseum in Utrecht vormde op 12 november het decor voor het Festival van het Binnenlands Bestuur, dat voor de vijftiende keer werd georganiseerd door het Centrum voor Lokaal Bestuur. Ruim 130 CLB-leden uit gemeenten, provincies en waterschappen waren afgekomen op de Wibautlezing, diverse workshops over actuele thema’s en een plenair slotdebat. Evelien Tonkens hield de Wibautlezing, politiek leider Job Cohen gaf daar een reflectie op en de Groningse oud-burgemeester Jacques Wallage sprak over de verwijdering tussen burgers en politiek en wat daartegen te doen.
Het Festival begon met de algemene ledenvergadering van het CLB. Voorzitter Leen Verbeek bracht diverse recente initiatieven van onze bestuurdersorganisatie onder de aandacht, zoals de acties rond het Bestuursakkoord en de recente pamfletten over intensieve veehouderij en over politieke binding. Veel leden spraken hun waardering daarvoor uit.
Het CLB vindt het geen goede ontwikkeling dat sommige PvdA’ers zonder partijpolitiek etiket werkzaam willen zijn in het openbaar bestuur. ‘Wij ergeren er ons aan, dat de voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters pleit voor de bewust partijloze burgemeester, terwijl burgemeesters over de rug van de partij zijn opgeklommen tot de positie die ze hebben,’ aldus Verbeek. Hij doelde op een column van (PvdA-)burgemeester Bernt Schneiders, die in het blad van het genootschap stelt dat het lidmaatschap van een politieke partij als ‘knellend’ wordt ervaren. Ook komt het steeds vaker voor, dat PvdA’ers voor een andere partij wethouder worden. Vanuit de ledenvergadering kwam de oproep aan het partijbestuur om dat statutair onmogelijk te maken.
Wibautlezing
Evelien Tonkens, bijzonder hoogleraar actief burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, hield de dertiende Wibautlezing. Haar verhaal ging over burgerschap en overheid in een tijd van bezuinigingen en een terugtredende overheid. Iedereen heeft recht op een perspectief, aldus Tonkens. We moeten toe naar een samenleving waarin zelfrespect en respect voor anderen voorop staan. Een respectmaatschappij dus in plaats van een prestatiemaatschappij. Daarbij moet de overheid een verbindende en activerende rol spelen. In de huidige prestatiemaatschappij komen de belangrijkste pijlers van de sociaaldemocratie - volwaardig meetellen, solidariteit en bestaanszekerheid - steeds meer onder druk komen te staan. Sociaaldemocraten moeten zich daar niet bij neerleggen en huist voorrang geven aan maatschappelijke deelname van mensen. Beleid dat daaraan bijdraagt, verdient behoud of zelfs versterking. Dat betekent bijvoorbeeld, dat je lokaal niet moet bezuinigen op re-integratie van ‘kansloze’ werklozen en alleen nog maar moet inzetten op bemiddeling van kansrijke werklozen. Ook moet je niet bezuinigen op dagopvang voor mensen met een lichamelijke of psychische handicap, want dat maakt hun re-integratie moeilijker. Waarop dan wel? Als voorbeelden noemde Tonkens scootmobielen en rollators. Die bevorderen de maatschappelijke deelname van ouderen maar je hoeft ze niet standaard aan te bieden. Geef ze alleen aan mensen die het echt niet kunnen betalen en laat de rest er maar een aanschaffen op de tweedehandsmarkt. Ook op onderhoud (groenvoorzieningen en dergelijke) kan best worden bezuinigd. Verder moeten we volgens Tonkens meer toe naar het principe van wederkerigheid; wie hulp komt halen, komt ook iets brengen. Voorbeeld: een lichamelijk gehandicapte vraagt om hulp bij vervoer maar wil ook graag iets maatschappelijk nuttigs doen, zoals voorlezen op een basisschool. Een bijstandsgerechtigde wil wel koffie schenken in het buurthuis. ‘We moeten voorkomen dat mensen zich overbodig gaan voelen. Van overbodigheid en eenzaamheid word je sneller ziek dan van je nuttig voelen.’
De tekst van de Wibautlezing van Evelien Tonkens staat elders op onze website, zie Publicaties.
Job Cohen
Job Cohen kon zich heel goed vinden in het verhaal van Evelien Tonkens. ‘Vooral het idee van de activerende en verbindende overheid spreekt mij aan. Wij hebben als PvdA veel bijgedragen aan de ontplooiing van mensen. Dat heeft er ook toe geleid dat de nadruk is komen te liggen op eigen verantwoordelijkheid. Maar daar houdt het verhaal voor ons niet mee op. Als mensen zichzelf niet kunnen redden, moet de overheid in actie komen.’ Het door Tonkens naar voren gebrachte idee van wederkerigheid noemde Cohen ‘een oud sociaaldemocratisch principe.’ Het is ook een middel om de boel bij elkaar te houden. ‘Dat lukt beter als mensen elkaar vertrouwen in plaats van wantrouwen.’
Deelsessies
In de deelsessies besprak directeur Monica Sie van de Wiardi Beckman Stichting (WBS) met aanwezigen het thema bestaanszekerheid, een van de onderdelen van het ‘Van waarde’- project van de WBS. Bij de workshop Dilemma’s werd onder leiding van oud-wethouder Martin Honders met overgave gediscussieerd over integriteit en politieke binding. En verder waren er nog enkele ‘Spoorse issues’, waarbij vertegenwoordigers van ProRail in debat gingen over fietsparkeervoorzieningen bij stations en samenwerking tussen ProRail en gemeenten.
Jacques Wallage
Het Festival werd afgesloten met een toespraak van Jacques Wallage. Hij memoreerde dat het vertrouwen in politici en politieke partijen met 40 procent is gedaald en dat er veel politici sneuvelen. Belangrijkste oorzaak van het verlies aan vertrouwen is volgens Wallage dat burgers leven in een horizontale wereld met gelijkwaardige verhoudingen en directe meningsvorming, terwijl de politiek (ministeries, gemeenten) nog altijd verticaal en hiërarchisch georganiseerd is. ‘Het zijn twee culturen die botsen. De politiek verliest die strijd, tenzij ze erin slaagt uit de verticale wereld te ontsnappen. Dat betekent de dialoog organiseren, mensen aan het woord laten en zorgen dat er met hun opvattingen ook wat gebeurt. Maar dat is niet een kwestie van u vraagt en wij draaien. Je zult als politicus zelf richting moeten geven,’ aldus Wallage.