Ombudsteams geven PvdA handen
Iedere zichzelf respecterende organisatie beschikt tegenwoordig over een ombudsman of -vrouw. Vrij kort na de lancering van het Vara-programma De Ombudsman doken bij PvdA-afdelingen ook de eerste ombudsmannen op. Mánnen, inderdaad. In de jaren tachtig en negentig hadden veel afdelingen ombudsteams, maar de laatste jaren kwam de klad er in: begin dit jaar waren er nog maar een stuk of zestig.
Tijd voor actie, vond men op het PvdA-partijbureau, want ombudsteams helpen niet alleen burgers, ze zijn ook een extra thermometer in de samenleving. De actie is nu al een succes: momenteel hebben een kleine 150 afdelingen een ombudsteam. ‘Zo word je een partij met handen.’
TEKST
Begin jaren zeventig was de PvdA in Winsum (iets ten noorden van Groningen) één van de eerste afdelingen met een ombudsman. ‘Maar stel je daarbij niet te veel voor’, zegt Johan Steen, nu lid van het Winsumer ombudsteam van de PvdA. ‘Mensen helpen met het invullen van formulieren, dat was het wel zo’n beetje.’ Na enkele jaren verdween deze ombudsfunctie geruisloos. Een nieuwe poging was ook geen lang leven beschoren.
De initiatieven van de PvdA in Winsum kwamen wellicht te vroeg. Elders in het land begonnen afdelingen later ombudsteams, die kortere of langere perioden goed functioneerden. Vooral in deze nog prille eeuw stierven veel PvdA-ombudsteams een stille dood. Begin dit jaar hadden nog slechts zo’n zestig van de 405 PvdA-afdelingen in Nederland een actieve ombudsfunctie. Dat tij moest worden gekeerd, besloot het partijbureau. De regioconsulenten Rienk de Jong (Friesland) en Henk Oosterhuis (Groningen en Drenthe) moesten het ombudswerk binnen de PvdA nieuw leven inblazen. Ze belegden, verspreid over het land, zes bijeenkomsten om het belang van het ombudswerk onder de aandacht te brengen. ‘Ombudsteams zijn belangrijk voor de partij’, zegt Oosterhuis. ‘Ze horen er gewoon bij, want wij willen weten wat er in de samenleving speelt.’
De actie werd een doorslaand succes. ‘Dat komt denk ik ook omdat het simpel te organiseren is. Je hebt een paar enthousiaste mensen nodig die goed kunnen luisteren en weten hoe ze de klachten aan moeten pakken. Voor een groot deel heb je een doorverwijsfunctie. En heb je een bepaalde deskundigheid binnen je afdeling, dan kun je daar een beroep op doen.’
Als paddenstoelen
Nieuwe ombudsteams schieten dus als paddenstoelen uit de grond. Wekelijks komen er nieuwe bij, aldus Oosterhuis. Uitgerekend de afdeling Winsum liet in mei het honderdste PvdA-Ombudsteam noteren. De voorlichtingsbijeenkomst van de beide consulenten in Groningen gaf wellicht het beslissende zetje, want plannen om het ombudswerk nieuw leven in te blazen waren er al. Johan Steen van het ombudsteam: ‘We hadden de ervaring dat mensen tijdens canvassen in anderhalve tel een probleem bij je op tafel legden. We vonden dat we daar iets mee moesten doen. Bovendien kregen we vaak het verwijt dat we alleen in verkiezingstijd zichtbaar waren. Met het ombudsteam hebben we dat nu ondervangen. De mensen kunnen nu met hun klachten bij ons terecht en zo wordt hen duidelijk dat we ook buiten campagnetijd actief zijn. Als partij worden we zo ook meer zichtbaar.’ Volgens Ondine Vermeer, ook lid van het zeskoppige ombudsteam, wordt nu de positie van de fractie versterkt: ‘Het zal in elk geval leiden tot meer discussie. Want het kan zijn dat wij zaken oppakken die de fractie heeft laten liggen en dat wij met de consequenties van beleid te maken krijgen waar ook onze fractie mee heeft ingestemd.’
Consulent Oosterhuis benadrukt dat de oprichting van een ombudsteam alleen zin heeft als het afdelingsbestuur en de fractie er achter staan. Anders is het op termijn vragen om problemen. In Winsum is de fractie blij met de komst van het ombudsteam, zegt Vermeer. ‘Het kan best zijn dat wij een structuur ontdekken in bepaalde klachten. De fractie kan daar dan mee aan de slag.’ Johan Steen zegt veel te hebben gehad aan de voorlichting van de consulenten én aan de opmerkingen van Tweede-Kamerlid Hans Spekman, die eerder dit jaar het ombudsteam van de PvdA-afdeling in het Groningse Marum installeerde. ‘Spekman zei: “Op deze manier word je een partij met handen”. Het is solidariteit in de praktijk. Maar hij waarschuwde ook: laat je niet te diep in een case zuigen, bewaar afstand. En bemoei je niet met problemen rond echtscheidingen en niet met burenruzies.’
Brummen-Eerbeek
‘U belt of mailt en wij komen!’ Dat is de slogan van het ombudsteam van de afdeling Brummen-Eerbeek in hartje Gelderland. Dit team bestaat nu twee jaar. ‘Onze derde poging inmiddels’, zegt Cor Flore. ‘In de jaren tachtig en negentig hadden we ook ombudsteams, maar die initiatieven zijn doodgebloed. De teamleden hebben zich uitgebreid laten voorlichten door het ombudsteam van de fractie in de Tweede Kamer en we zijn voortvarend van start gegaan. Vooral in het begin werd er een beroep op ons gedaan, de laatste tijd is het wat stiller. In die twee jaar hebben in totaal 35 problemen op ons bordje gekregen. Variërend van simpel tot ingrijpend.’
Volgens Flore zijn veel klachten het gevolg van communicatieproblemen. ‘Bijvoorbeeld ambtenaren die denken dat mensen hun brieven wel snappen of denken dat iedereen de regels wel kent. Dat is dus niet zo.’
Heeft Flore na twee jaar ervaring tips voor afdelingen die ook met het ombudswerk willen beginnen? ‘Vanaf het begin moet je duidelijk maken dat je niet alle problemen kunt oplossen. Wat je wel kunt doen is mensen in contact brengen met instanties. Verder is het belangrijk dat je mensen in je ombudsteam hebt die geworteld zijn in de maatschappij, over inlevingsvermogen beschikken en die zaken niet ambtelijk afdoen.’
Kamerfractie
Is voor een afdelingsombudsteam een bepaald probleem te ingewikkeld, dan kan een beroep worden gedaan op het ombudsteam van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. Bouchra Dibi maakt deel uit van dat team. Verder is ze raadslid in Utrecht en in die hoedanigheid verbonden aan het ombudsteam van de afdeling Utrecht. Dat team bestaat nu twee jaar en heeft volgens Dibi in die tijd een kleine honderd zaken voorgelegd gekregen. Veel daarvan betreffen sociale zaken en wonen. Bestaat dan niet de kans dat het ombudsteam taken op zich neemt die eigenlijk een zaak zijn van de fractie? ‘Helemaal niet’, zegt Dibi. ‘Van afschuiven is beslist geen sprake. Politieke zaken zijn voor de fractie. Wanneer het ombudsteam veel klachten krijgt uit een bepaalde buurt over hetzelfde onderwerp, dan gaat de fractie daarmee aan de slag. Een concreet voorbeeld: het ombudsteam kreeg klachten over de werkwijze van de Gemeentelijke Kredietbank. Namens de fractie heb ik daar vervolgens schriftelijke vragen over gesteld.’
Het ombudsteam van de kamerfractie houdt zich voornamelijk bezig met zaken die landelijk spelen. Dit team krijgt klachten binnen van burgers en van de lokale ombudsteams, in totaal zo’n tweehonderd per jaar. Niet alles wordt in behandeling genomen, zegt Dibi: ‘We bemoeien ons niet met zaken die onder de rechter zijn en natuurlijk ook niet met uitspraken van de rechtbank. Het kan wel voorkomen dat we adviseren een advocaat in de arm te nemen. Maar daar houdt het ook mee op.’
Volgens Dibi levert het ombudsteam een aanvulling op het politieke handwerk. ‘Als blijkt dat meer mensen de dupe zijn van iets, kan onze fractie daarover vragen stellen aan het kabinet. Voorbeelden van de gevolgen van het kabinetsbeleid kunnen worden gebruikt in de debatten. Bij het ombudsteam kwamen klachten dat mensen in Almere in de winter toen het vroor werden afgesloten van gas. Diederik Samsom en Hans Spekman hebben daarover vragen gesteld en de minister heeft vervolgens toegezegd dat dit niet weer gebeurt. Het ombudsteam heeft dus een belangrijke, toegevoegde waarde.’
Fractievoorzitter Job Cohen, eind september in Winsum aanwezig om het nieuwe ombudsteam te installeren, bevestigt dit. ‘Naast onze lokale politici hebben we met de ombudsteams een tweede belangrijke poot in de samenleving. De ombudsteams doen er toe, ze zijn een belangrijke schakel tussen burgers en politiek. En ze geven ons input, een beter beeld van wat er speelt. Met de ombudsteams krijgen de mensen ook meer het gevoel dat de PvdA er juist voor de mensen is.’ De belangrijkste taken van de teammedewerkers zijn volgens Cohen ‘luisteren en vragen. Dat is heel belangrijk. Ik ben dan ook erg blij dat zoveel mensen in onze partij zich willen inzetten voor het ombudswerk.’