Opstand in afdelingen tegen 'bleek' PvdA-profiel
Er is rumoer binnen de PvdA. Na prinsjesdag sloeg de vlam in de pan: zes PvdA-afdelingen verenigden zich onder de noemer ‘Linkse Vernieuwing’ (www.linksevernieuwing.nl) met als doel de Nederlandse progressieve beweging van nieuwe ideeën en energie te voorzien. Lokaal Bestuur sprak met drie van de initiatiefnemers van Linkse Vernieuwing.
Wie: Michiel Emmelkamp
Wat: Coördinator organiserende leden, oud-voorzitter JS
Hoe ben jij betrokken geraakt bij Linkse Vernieuwing?
‘Ik ben enkele jaren geleden voorzitter van de Jonge Socialisten geweest. Ik heb toen geklaagd over de gebrekkige verbinding met de achterban, over apathie, over stilte in het publieke debat, maar er gebeurde weinig mee en ik had toen weinig tijd om er iets mee te doen. Doordat het maatschappelijke tij nu zo gekeerd is, voelde ik de noodzaak om nu toch actie te ondernemen.’
Wat zie jij dan als problemen wat betreft de PvdA-koers?
‘We moeten niet onderschatten dat de samenleving in Nederland en in andere EU-landen in een heel belangrijk tijdsgewricht zit en op een kruispunt staat. De oorzaken van de financiële crisis zijn niet echt weggenomen, de financiële sector is niet erg gereguleerd, maar er wordt straks wel bruut gesneden in voorzieningen die toch al zwaar onder druk stonden: het mbo en het voortgezet onderwijs, zorg, sociale woningbouw. Veel mensen maken zich druk over wat dit gaat betekenen voor hun leven. Als je praat met afgestudeerden over het vinden van een huis, als je praat met werknemers over de kwaliteit van hun werk, dan krijg je veel negatieve geluiden te horen. En uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat mensen vinden dat alles steeds verder achteruit gaat. Daar komt dan ook nog eens de enorme druk van bezuinigingen bij.’
Wat vind je van die bezuinigingen?
‘We bewegen steeds meer richting een Angelsaksisch economisch systeem: snoeien om te groeien, meer bezuinigen, enzovoorts. Populisten grijpen dit aan om de schuld van veel dingen die misgaan in de samenleving neer te leggen bij migranten. De spanningen tussen bevolkingsgroepen lopen zo verder op. Ik vind dat echt een hele zorgelijke ontwikkeling. We zetten daarmee de basiskwaliteiten van de samenleving op het spel. Maar links biedt onvoldoende tegenwicht.’
Hoe komt dat?
‘Link is oubollig, niet in verbinding met wat er speelt. Mijn generatie heeft daardoor ook niet meer het gevoel dat het anders kan. Uit onderzoek van de WBS blijkt dat mensen grote individuele zorgen hebben, maar niet het vertrouwen hebben dat het anders kan, dat de politiek iets voor hen kan betekenen. Dat moet anders kunnen, want progressieve waarden worden nog breed gedragen. Daarvoor hoop ik dat mijn generatie (Michiel is 25. red.) in beweging komt. Daarbij moeten er antwoorden komen op veel vragen: Is er een alternatief mogelijk op basis van progressieve waarden als eerlijk delen, respect voor ieder individu en gelijkheid van kansen?’
Hoe komt het dat de partijtop niet in staat is geweest het debat over de koers van de partij te organiseren?
‘Ik denk dat het feit dat de PvdA in veel colleges zit een vorm van bestuurlijk denken met zich meebrengt waar een andere stijl van politiek voeren bij past dan die nu nodig is. Er wordt nu teveel geredeneerd vanuit wat haalbaar is, in plaats van vanuit de vraag: wat willen we? We zijn te veel een bestuurderspartij.’
En de koers is dus te vaag?
‘Ja, zowel op inhoud als op vorm hebben we een zwak product. We hebben de afgelopen jaren maar liefst drie slogans gehad: Iedereen telt mee, Het moet eerlijker en Samen werkt beter. Dat alleen al laat zien dat we niet goed weten waar we voor staan. Het koersdebat moet er dus komen. En daarbij zullen heilige huisjes wellicht sneuvelen.’
Moet het linkser?
‘Ik weet niet of dat de goede term is. Jongeren die geen huis kunnen kopen of onzeker zijn over hun werk willen niet per se een linkser beleid, dat appelleert niet aan hen. Bij ouderen doet het dat vaak wel overigens. We moeten dus ook met een antwoord komen voor die kloof. Ik denk dat dat de weg naar het Rijnlands of Scandinavisch model zal zijn: iedereen vindt stevige publieke voorzieningen belangrijk, iedereen wil respect voor ieder individu, zekerheid over zijn pensioen en zorg enzovoorts. We willen allemaal gelijkheid, geen bizarre armoede en geen enorme rijkdom. Dus ja, misschien moeten de belastingen omhoog. Dit kabinet gaat alleen maar over bezuinigingen. Snoeien om te groeien, dat soort termen. Maar misschien moeten we juist nu investeren in publieke voorzieningen. Maar dat is niet alleen aan mij, dat is dus het debat dat we met zijn allen moeten en gaan voeren.’
‘De komende jaren worden ingrijpende besluiten genomen over bezuinigingen, onze economie, de Europese Unie en de integratie, en juist daarom is er grote maatschappelijke behoefte aan een modern en sterk progressief alternatief’, stond in een gemeenschappelijke verklaring die voorzitters en leden van de afdelingen Groningen, Eindhoven, Nijmegen, Maastricht, Enschede en Utrecht onlangs publiceerden. Niet veel later kondigde Lilianne Ploumen aan op te stappen als partijvoorzitter. Een dag later uitte ze kritiek op Job Cohen in de Volkskrant, waarna de beer echt los leek. De discussie over de koers van de PvdA was nu echt losgebarsten.
Wie: Monique Quint
Wat: Voorzitter PvdA Maastricht, oud-burgemeester van Vaals en Voerendaal
Hoe is het hele idee tot stand gekomen?
‘Het is begonnen met onvrede onder een aantal afdelingen over de kandidaatstelling voor de Tweede Kamer. We vonden dat er te weinig regionale spreiding op de lijst was. Het contact dat we daar per e-mail over hadden, ging geleidelijk aan steeds vaker over onvrede over de koers van de partij. We herkenden ons steeds minder in wat er op landelijk niveau door onze vertegenwoordigers werd gezegd en gedaan. We besloten daarom om bij elkaar te komen om daar over te spreken, waarbij de centrale vraag was: als we het idee hebben dat er fundamenteel gesproken moet worden over hoe de sociaaldemocratie er in de 21ste eeuw uit zou moeten zien, hoe kunnen we dat dan het beste doen?’
Jullie besloten uiteindelijk om zelf een zevental bijeenkomsten te organiseren. Waarom hebben jullie het partijbestuur die discussie niet laten organiseren?
‘We wilden vasthouden aan onze opvatting dat we van onderop de leden met elkaar in discussie moesten brengen, omdat we het gevoel hebben dat we niet meer weten wat er onder onze eigen leden precies leeft. Dat wilden we niet uit handen geven. We wilden het uiteraard wel bespreken met het partijbestuur en Job Cohen. Lilianne zei dat ze ons initiatief buitengewoon toejuichte en dat ze waar mogelijk zou helpen in faciliterende zin.’
Jullie wilden de discussie niet via de gebruikelijke kanalen organiseren?
‘We hadden het gevoel dat de Tweede Kamerfractie en het partijbestuur de koersdiscussie niet goed oppikten. Onder de afdelingen was een stapeling van gevoelens van onvrede merkbaar, maar het debat kwam maar niet op gang. Het leek alsof de partij vooral de rust wilde bewaren en geen echte clash op inhoud wilde. Veel van wat de PvdA daardoor naar buiten bracht op landelijk niveau was gematigd, te genuanceerd. Wij herkenden ons daar niet in. Waar was de boosheid? Waar was de verontwaardiging die wij als sociaaldemocraten voelden over beleidsmaatregelen die het kabinet-Rutte nam? Het leek wel alsof er alleen nog maar in bestuurlijke taal werd gesproken. Niet de taal van de gewone leden, laat staan die van de kiezer.’
Er waren toch ook praktische overwegingen voor jullie aanpak?
‘Ja, de initiatiefnemende afdelingen zitten allen ver van de Randstad: Enschede, Groningen, Maastricht. Onze leden moeten vaak twee uur reizen om bij een landelijke PvdA-bijeenkomst te kunnen komen. Dat is sowieso een breed gedeelde irritatie: die focus op de Randstad binnen de partij. Je krijgt voortdurend het gevoel dat je in Amsterdam of Den Haag moet zijn om iets te kunnen bereiken in de partij. Dat kan niet de bedoeling zijn. Wij merkten dat veel PvdA’ers te bestuurlijk denken, dat het teveel over de machtsvraag gaat, maar het begint allemaal bij de inhoud. We moeten echt terug naar de basis: waarom zijn wij sociaaldemocraat? En wat willen we bereiken? Ik denk dat het bij onze achterban nu bijvoorbeeld onvoldoende duidelijk is waarom de PvdA dit rechtse kabinet aan een meerderheid helpt om een andere EU-lidstaat te helpen. En die achterban wordt ook niet naar zijn mening gevraagd. Dat willen wij dus in ieder geval doen met ons initiatief. Want er moet duidelijkheid komen over de koers.
Wie: Alard Beck
Wat: Voorzitter PvdA Nijmegen
Waar zit jouw ongenoegen over de koers van de partij?
‘Ik vind dat wij een bleek, sloom en vaag profiel hebben. We weten als partij onze ideologische uitgangspunten niet meer op een goede manier onder woorden te brengen. Dat is de reden geweest voor ons initiatief. We hebben er voor gekozen om dat echt van onderop te laten gebeuren onder het motto: laat nu eindelijk eens een keer de partij zelf aan het woord, zonder dat ze op allerlei stukken moeten reageren en hun reacties uiteindelijk in resoluties en moties moeten vervatten.’
Zijn er veel reacties op jullie initiatief gekomen?
‘Ontzettend veel! De teneur van die reacties was: ‘hèhè, eindelijk gebeurt er wat. Het werd hoog tijd.’ De reacties kwamen niet alleen uit onze eigen zes afdelingen, maar uit het hele land. Het was duidelijk dat er een breed gedeelde behoefte bestaat om over de koers van de partij te praten.’
Hebben jullie ook al inhoudelijke ideeën over wat er dan anders zou moeten?
‘Er is een basisdocument door ons geschreven dat we op de site hebben gezet. Het debat is afgetrapt met een online debat op www.vanwaardenijmegen.wordpress.com over een vijftal onderwerpen: de economie en werkgelegenheid, cohesie in de samenleving, de publieke sector, Europa en de rest van de wereld en de werkwijze van een moderne progressieve beweging. Mede op basis van het Van Waarde-onderzoek dat de Wiardi Beckman Stichting (WBS) onderneemt, hebben we vragen geformuleerd waarover we het debat willen voeren. Hoe kunnen onderwijs, zorg en andere publieke voorzieningen stevig verbeterd en gemoderniseerd worden, en is 18 miljard euro bezuinigen daarop echt nodig? Hoe houden we zeggenschap over het sociaaleconomisch beleid in tijden van sterkere internationale samenwerking, en is het zelfs niet beter de euro te ontmantelen als die betekent dat zeggenschap naar Europa moet worden overgeheveld? Hoe kan een tweede kredietcrisis worden voorkomen, en zijn de systeemfouten die de eerste hebben veroorzaakt voldoende aangepakt? Doet links genoeg om de ‘boel bij elkaar’ te brengen en de samenleving prettig te houden? Kortom: we willen fundamenteel kijken wat onze waarden zijn.’
Dat gebeurde toch ook al met de discussie over het beginselmanifest enkele jaren geleden?
‘Ja, maar dat was van bovenaf. Zo’n discussie wordt bij voorbaat al in specifieke banen geleid. We moeten echt breder durven denken. Bijvoorbeeld ook over de vraag of het niet tijd wordt voor een grote progressieve linkse samenwerking. D66, GroenLinks en de PvdA bevechten elkaar bizar genoeg meer dan dat ze met elkaar samenwerken.’
Doen jullie het lokaal beter dan landelijk wat betreft zichtbaarheid en duidelijkheid over standpunten?
‘Je kunt dat nog zo hard proberen, maar uiteindelijk kijken de meeste mensen bij verkiezingen naar wat de partij landelijk doet, dus zolang daar geen duidelijke boodschap is, is het voor lokale afdelingen vechten tegen de bierkaai.’
Wat moet de opbrengst van Linkse Vernieuwing zijn?
‘Datgene wat er uit komt moet een rol spelen bij de formulering van komende verkiezingsprogramma’s en politieke strategieën.’