Het geld mag niet van de meest kwetsbaren komen
Alle gemeenten moeten fors bezuinigen. Ze hebben nu al te maken met minder inkomsten en straks komen daar de rijksbezuinigingen ook nog eens bij. Hoe gaan de verschillende PvdA-fracties om met deze bezuinigingen? Waar kan het mes flink in en wat en wie moeten worden ontzien? En zijn ze ook bereid om in eigen vlees te snijden? Lokaal Bestuur ging op bezoek in Berkelland, waar de PvdA in de oppositie zit, en in Zwolle, waar de PvdA deel uit maakt van het college. ‘Als door onze bezuinigingen een kind geen vioolles meer kan volgen, dan hebben we een probleem.’
De gemeente Berkelland is in 2005 ontstaan na een herindeling. De belangrijkste kernen zijn Eibergen, Borculo, Ruurlo en Neede. Bij de verkiezingen in maart ging de PvdA van acht naar vier van de in totaal 29 zetels en belandde daardoor in de oppositie. Dennis Meijerink is fractievoorzitter.
De nieuwe coalitie van Berkelland bestaat uit CDA, VVD en D66 en deze partijen hebben besloten flink het mes te zetten in de gemeentelijke uitgaven. ‘De gemeente heeft een begroting van 85 miljoen euro en daarvan is 25 miljoen beïnvloedbaar. Het college heeft besloten een derde van dat bedrag, dus 8,3 miljoen euro, te bezuinigen. Dat is heel fors. Met de kaasschaaf en een plusje hier en een minnetje daar red je dat niet,’ zegt Meijerink. De voorstellen van het college, zoals die in april werden gepresenteerd, hakken er nogal in. Zo moet de sport een miljoen inleveren, de muziekschool driekwart van de subsidie en de bibliotheek de helft. ‘Het grote probleem is dat het college alles op eigen houtje heeft gedaan. Er is geen overleg geweest met de oppositie, er is geen kerntakendiscussie gevoerd en er is geen overleg geweest met de instanties die nu zo zwaar worden getroffen. Ja, dat overleg met die organisaties komt nog wel, maar de bezuinigingen staan vast. Dus dat overleg kan alleen gaan over hoe die bezuinigingen worden ingevuld.’
Tegenbegroting
Toen in mei de bezuinigingsplannen van het college werden besproken, kwamen PvdA, GroenLinks en Gemeentebelangen na overleg met diverse instanties samen met een alternatieve begroting. Het totaalbedrag van 8,3 miljoen werd op een andere manier ingevuld. Volgens deze alternatieve begroting hoefde de sport ‘slechts’ 250.000 euro in te leveren in plaats van een miljoen, de muziekschool 200.000 in plaats van 750.000 en de bibliotheek 200.000 in plaats van 500.000 euro. De drie partijen wilden extra bezuinigen op onder meer wegen en het verstrekkingenbeleid WMO. ‘We hebben ons tegenvoorstel onder protest ingebracht, omdat we vinden dat het college een valse start heeft gemaakt. Zo gaat het college ook flink bezuinigen op onder andere het maatschappelijk werk, het welzijnswerk en de peuterspeelzalen, maar het weet niet welke consequenties deze bezuinigingen hebben. Het lijkt me dat je eerst een onderzoek doet naar nut en noodzaak en dan eventueel een bezuinigingsbedrag vaststelt.’
Kiezersbedrog
De tegenbegroting haalde het niet, de coalitiepartijen waren onvermurwbaar. Ook de stille tocht van de muziekschool en de vele protesten tijdens de raadsvergadering brachten de coalitiepartijen niet op andere gedachten. Meijerink stoort zich vooral aan de opstelling van D66: ‘Die partij had het in zijn verkiezingsprogramma en tijdens de campagne voortdurend over het grote belang van onder andere de muziekschool, de bibliotheek en het maatschappelijk werk. Die partij is volledig omgedraaid. Dat noem ik kiezersbedrog. Maar als je D66 daarop aanspreekt, krijg je te horen: “Ja, maar we moeten nu keuzes maken.” Dat vind ik een enorm zwaktebod. De VVD idem dito. Tijdens de campagne roepen dat de OZB met 25 procent naar beneden moet om er na de verkiezingen helemaal niet meer op terug te komen. Goedkope verkiezingsretoriek. Het populisme heeft ook in onze gemeente gezegevierd. Wij hebben daaraan niet meegedaan. We hadden een sober verkiezingsprogramma en hebben geen mooie beloftes gedaan. Dat zal ons wel stemmen hebben gekost.’
Een aantal bezuinigingsvoorstellen van het college is in de alternatieve begroting overgenomen. Zoals een besparing van 2,4 miljoen op de gemeentelijke organisatie. Volgens Meijerink kan dat worden bereikt door vacatures niet op te vullen, efficiënter te werken en samenwerking met omliggende gemeenten te zoeken. ‘In de vorige periode was ik wethouder en toen hebben we samen met de gemeenten Winterswijk en Oostgelre de sociale dienst samengevoegd. Dat kun je ook doen met bijvoorbeeld financiën, gemeentelijke belastingen en juridische zaken. En meer thuis werken leidt ook tot besparingen. Maar wij vinden de bezuinigingen op de zachte sector veel te ingrijpend. Wij bezuinigen daar ook op in ons voorstel, maar veel minder. Wij draaien die instanties in elk geval niet de nek om.’
Zorgen
Meijerink maakt zich zorgen over de toekomst. ‘De enorme bezuinigingen op sport, de muziekschool en de bibliotheek zullen leiden tot een forse verhoging van de contributies. Daardoor zal er een extra beroep worden gedaan op ons armoedebeleid, maar er zullen ook mensen afhaken. En als de muziekschool moet sluiten, zie ik de lagere inkomens geen privéleraar inhuren. Is muziek er dan alleen maar voor de rijkste mensen? Ik houd mijn hart vast.’
Is het nog wel leuk om in zo’n situatie raadslid te zijn? ‘Ja, absoluut. Ik ben van plan flink oppositie te voeren tegen de bezuinigingen, want ons college kiest voor afbraak. B en W willen de bezuinigingen er snel doorjassen zodat men er over vier jaar wel aan gewend is. Op die manier denken ze zo weinig mogelijk kiezers te verliezen. Maar ik zal er alles aan doen om bepaalde bezuinigingen tegen te houden. Dat kan ik natuurlijk niet alleen. Samen met de instanties in onze samenleving zullen we de druk opvoeren. En dan zal wel blijken of we een hechte coalitie hebben of dat de partijen zich krampachtig aan elkaar vasthouden.’
In de gemeente Zwolle is de PvdA met zeven van de 39 zetels de grootste partij. De Hanzestad heeft een college van PvdA, CDA, ChristenUnie en VVD. Eefke Meijerink (geen familie van Dennis Meijerink) is fractievoorzitter van de PvdA.
Tot en met 2011 heeft de gemeente Zwolle een sluitende begroting. Maar vooruitlopend op de rijksbezuinigingen heeft Zwolle besloten tot een bezuinigingsoperatie van 11 miljoen euro op een totaalbegroting van 425 miljoen. ‘Het probleem is dat de omvang van de rijksbezuinigingen nog niet bekend is. We hebben daarom in de collegeonderhandelingen in eerste instantie voor 11 miljoen gekozen.’
Bijna de helft van dat bedrag, 5 miljoen, komt voor rekening van de bedrijfsvoering. Meijerink: ‘We willen dat met name bereiken door minder ambtenaren, efficiënter werken en minder bureaucratie. We hebben afgesproken dat het niet meer nodig is dat instellingen die kleine subsidies krijgen elk jaar een accountantsverklaring indienen. Dat kan ook eens per vier jaar. Minder controle, meer vertrouwen. Onze ambtelijke organisatie is van een echt hoge kwaliteit. Dat maakt dat we een creatief ambtenarenkorps hebben. Dus moet het mogelijk zijn bepaalde lagen in de organisatie te schrappen.’
Harde punten
Tijdens de onderhandelingen heeft de PvdA twee voorwaarden gesteld wat betreft de bezuinigingsoperatie. ‘We hebben in de vorige raadsperiode het armoedebeleid een belangrijke push gegeven. Daar wilden wij niet op bezuinigen. Sterker: wij willen dat beleid doorontwikkelen. Hetzelfde geldt voor de zorg. We zullen WMO-bezuinigingen van het rijk krijgen. Maar, hebben wij gezegd, daar mogen niet nog eens gemeentelijke bezuinigingen over heen komen. Die twee voor ons harde punten hebben we in het collegeakkoord weten te krijgen.’
Waar zag de Zwolse PvdA wel besparingsmogelijkheden? Meijerink: ‘Vooral bij de grotere instellingen op het gebied van cultuur. Als wij in onze organisatiekosten snijden, waarom dan niet bij culturele instellingen? Kijk, de basis – zoals het Poppodium, de Schouwburg en de bibliotheek – moet natuurlijk de basis blijven. Daar kunnen we wel iets op bezuinigen, maar het uitgangspunt moet zijn dat het publiek daar niets van mag merken. We willen geen verschraling van het aanbod. Maar kijk je bijvoorbeeld naar het Ecodrome… Daar gaat een enorme subsidie naar toe, deels voor het beheer van de natuurhistorische collectie van onze gemeente. Maar verder is het een commercieel attractiepark. Die collectie kunnen we wel elders onderbrengen en daardoor flink besparen.’
Als tweede voorbeeld noemt Meijerink de Muzerie. ‘De Muzerie houdt zich bezig met cultuureducatie voor jeugd en jongeren. Wat mij betreft brengen we de cultuureducatie onder bij de brede scholen. Dan bereik je ook nog eens de totale doelgroep. Bovendien zorgt de Muzerie nu voor oneerlijke concurrentie ten opzichte van de particulier lesgevenden. Door onze subsidie is het dus mogelijk een valse concurrentie te voeren tegen een beroepsgroep. En door de cultuureducatie onder brengen bij de scholen bespaar je ook nog eens enorm op huisvestingskosten.’
Vanzelfsprekend is er vanuit de sector bepaald niet enthousiast gereageerd op deze plannen. ‘Je merkt nu dat welzijnsinstanties en culturele instanties heel erg hun best doen om te laten zien hoe belangrijk ze zijn. Wij twijfelen ook niet aan hun belang, maar we moeten bezuinigen. Ik vind overigens dat er ook onterecht geklaagd wordt. Zo heeft de Muzerie zich ook gestort op de volwasseneneducatie. Prima, maar daar is onze subsidie niet voor bedoeld. De subsidie is juist voor jeugd en jongeren. Die volwasseneneducatie werd betaald uit het eigen vermogen, maar dat raakt ook een keer op. Nu moet de Muzerie mensen, die zich met die volwasseneneducatie bezighouden, ontslaan en krijgen wij als gemeente daarvan de schuld. Dat klopt natuurlijk niet. Verder zie ik ook weinig creativiteit bij deze instelling om tot goede oplossingen te komen nu er minder subsidie komt. Echt opvallend!’
De PvdA ziet bezuinigingen op het groenonderhoud niet echt zitten. ‘Dat tast al gauw de sociale veiligheid aan. Maar wat we wel kunnen doen is het verkopen van stukjes openbaar groen aan particulieren. De verkoop levert eenmalig geld op en structureel besparen we omdat er minder is te onderhouden.’
Participatietoets
In Zwolle zijn de bezuinigingen nog niet volledig ingevuld. De PvdA heeft een voorwaarde gesteld: ‘Het geld mag niet van de meest kwetsbaren komen. Daarom doen we eerst een participatietoets. Als blijkt dat de lagere inkomens niet meer mee kunnen doen, bijvoorbeeld omdat de contributies sterk stijgen, dan gaat zo’n bezuiniging niet door of gaan we de lagere inkomens compenseren. Als door onze bezuinigingen een kind geen vioolles meer kan volgen, dan hebben we een probleem. Als door onze bezuinigingen pa of moe geen vioolles meer kan volgen…, dat is een ander vraagstuk.’
Was het moeilijk om met CDA, ChristenUnie en VVD tot een akkoord te komen? ‘Nee, eigenlijk niet. Het college is behoorlijk eensgezind. We gunnen elkaar wat. Armoedebeleid is beslist geen speerpunt van de VVD, maar die partij heeft ons dat punt gegund. De VVD wilde reïntegratiegelden inzetten bij bedrijven en wij hebben de VVD dat punt gegund. De onderhandelingen liepen heel goed, mede omdat CDA en ChristenUnie erg op onze lijn wat betreft zorg en armoede zitten. Het CDA hier in Zwolle is veel socialer dan het landelijke CDA.’
Links bezuinigen
Welke criteria moeten sociaaldemocraten eigenlijk hanteren bij bezuinigingen? Han Noten, fractievoorzitter van de PvdA in de Eerste Kamer, noemde onlangs vijf toetsstenen voor links bezuinigen:
1) Solidariteit met toekomstige generaties, niet alleen financieel maar ook op het gebied van milieu;
2) Verhogen van de participatie op de arbeidsmarkt;
3) Een bijdrage leveren aan het insluiten van minderheden in de samenleving;
4) Bijdragen aan de versterking van de internationale gemeenschap;
5) De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen (dus niet bezuinigen op armoedebestrijding!).