Baarnse PvdA krenkt trots van allochtoon raadslid
Politiek is strijd. En strijd gaat gepaard met conflicten. Politici voeren het liefst strijd met andere partijen. Maar de werkelijkheid is dat ook de interne strijd gepaard kan gaan met conflicten met scherpe randjes. Over die conflicten binnen een afdeling van de partij - soms op het scherpst van de snede uitgevochten - gaat deze nieuwe serie Kortsluiting.
Baarn bijt het spits af. Auteur is Chris Mast. Hij is journalist, partijlid (al meer dan dertig jaar) en was de voorgaande periode ook politicus als fractievoorzitter in de Rotterdamse deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek.
Toen op woensdag 3 maart in Baarn in de veertien stembureaus de stemmen waren geteld, bleek de Partij van de Arbeid het verwachte verlies van twee zetels te hebben geleden: van vijf naar drie. De plaatselijke krant had op de verkiezingsdag een toevallige kiezer aan het woord gelaten die mismoedig had opgemerkt: ‘We blijven natuurlijk een VVD dorp.’ Die kiezer was geswitcht van de PvdA naar de lokale partij, die steeg naar drie zetels. Die kiezer had het goed gezien: met vijf zetels bleef de VVD in Baarn de grootste in een raad van negentien leden. Voortzetting van de bestaande coalitie VVD-PvdA-CDA leek voor de hand te liggen. Die partijen beschikten samen over elf zetels.
Voor de PvdA waren gekozen: de lijsttrekker, de nummer vier en de nummer zeven. De lijsttrekker was in 2008 aangetreden als fractievoorzitter. Op vier stond de eerste vrouw en nummer zeven was de enige allochtoon, een paar maanden eerder geïnstalleerd als raadslid. Beiden hadden met een marge van ruim 50 procent de voorkeursdrempel van 148 stemmen genomen. De PvdA wethouder was nummer elf en lijstduwer.
Twee dagen voor Koninginnedag is het college geïnstalleerd. Met dezelfde politieke samenstelling als in de periode daarvoor. Het CDA en de PvdA kwamen met de zelfde wethouders, de VVD bracht de oud-fractievoorzitter in stelling.
De plaatselijke partij had nog gepoogd de PvdA los te weken uit de coalitie. Die lokale partij staat onder leiding van een politicus, wiens wortels liggen in de PvdA. Aan het eind van de jaren zeventig was hij afdelingsvoorzitter. Maar dat waren andere tijden. Nu ziet hij in Baarn weinig verschil tussen de VVD en de PvdA.
Onder eigen vlag
Van de gekozen fractie van de PvdA is inmiddels alleen nog de nummer één over. De nummer zeven, Allal Ennahachi, is nog wel raadslid, maar onder eigen vlag. De nummer vier, Liza Verbunt, trok zich al een dag na de verkiezingen terug. De nummer twee, een ervaren raadslid uit de vorige periode, heeft haar zetel ingenomen. Ennahachi is inmiddels uitgeschreven als lid vanwege het feit, dat hij op eigen titel (Lijst Ennahachi) als raadslid verder is gegaan.
De partij mag dan met hem een conflict hebben, hij heeft dat niet met de partij. Ennahachi: ‘De landelijke partij zal ik altijd trouw blijven. Ik kan me niet voorstellen op een andere partij te stemmen.’ Maar met een aantal mensen uit de partij in Baarn heeft hij het ‘helemaal gehad’.
Ennahachi kwam op twaalfjarige leeftijd uit het Rifgebergte naar Nederland. Hij heeft zijn hele leven in Baarn gewoond en kan zich nog herinneren, dat hij als kind op de markt rode ballonnen opblies: ‘Voor een Marokkaanse gastarbeider is de PvdA toch vanzelfsprekend.’
Als allochtoon in de fractie zou hij de opvolger worden van de van oorsprong Turkse Ali Korkmaz. Die maakte als raadslid twaalf jaar vol, werd bij zijn afscheid koninklijk onderscheiden en vertolkte de laatste vier jaar met verve zijn rol als nestor van de raad.
Heeft hij een idee waarom zijn opvolger al zo snel het bijltje er bij neer gooide? Korkmaz: ‘Ik beschik over een wat langere adem. Waarmee overigens niet wil zijn gezegd, dat ik in die twaalf jaar niet het een en ander heb moeten slikken.’ Korkmaz, onderwijskundige en met veel werkervaring in Rotterdam en Den Haag, zegt op de vraag of een allochtoon raadslid in één van die beide steden het gemakkelijker heeft dan in Baarn: ‘Dat mag je wel zo stellen.’
Het politieke breekpunt was voor Ennahachi het feit, dat in het coalitieakkoord onvoldoende was gegarandeerd dat er de komende vier jaren geen bezuinigingen zouden optreden in voor de PvdA belangrijke sectoren als zorg, welzijn en sport. Maar wie goed naar Ennahachi luistert, hoort ook dat hij zich de afgelopen maanden onvoldoende serieus voelde genomen.
Ennahachi trad in november aan als vervanger van een door ziekte teruggetreden raadslid. Waar Ennahachi vertelt, dat hij de opdracht kreeg om in de raad zijn mond te houden, stelt fractievoorzitter Peter Blokker, dat met Ennahachi ‘een traject werd afgesproken om hem als nieuw raadslid voor te bereiden op zijn taak.’
Kandidaatstelling
Ennahachi stond nummer zeven op de kandidatenlijst. Die was samengesteld door een commissie van vier onder voorzitterschap van de afdelingsvoorzitter. De twee meest prominente leden waren de fractievoorzitter, tevens de beoogd lijsttrekker, en de zittende wethouder, die na de verkiezingen ook bleek terug te keren in het college van B&W. De vierde man was een als kritisch bekend staand lid van de afdeling.
De zittende raadsleden die herkiesbaar waren, stonden op plaats één, twee en zeven. Ennahachi zag zich door vier nieuwkomers gepasseerd, onder wie op plaats zes de tweede man van het drie leden tellende bestuur. Ennahachi voelde die zevende plaats als een diskwalificatie. Hij kreeg te horen, dat de volgorde was gebaseerd op grond van de ‘competenties’ van de kandidaten. Hij besloot zijn schouders er over op te halen en voor de voorkeurstemmen te gaan. Vier jaar eerder had hij het net niet gehaald, maar toen had hij nog de concurrentie van Ali Korkmaz.
Nadat ook de voorkeurstemmen waren geteld, was het feest in huize Ennahachi. Dat huis ligt in de wijk Oosterhei, de enige buurt met sociale woningbouw. Ennahachi heeft de redenen van zijn vertrek uitgebreid uitgelegd in de twee (!) plaatselijke kranten. Door zijn achterban wordt hij dan ook niet als een afvallige gezien, maar als een dapper strijder tegen hogere machten...
Reflectie door Jacqueline Kalk, secretaris CLB:
In het artikel van Chris Mast over de achtergronden van de breuk in de PvdA-fractie Baarn springen slordigheden in de kandidaatstellingsprocedure in het oog.
In Baarn is, net als in veel andere gemeenten, de kandidaatstelling gedaan door een kandidaatstellingscommissie. De afdelingsvergadering hoort het profiel van de nieuwe fractie vast te stellen en te besluiten over de instelling en samenstelling van de kandidaatstellingscommissie. De leden van de kandidaatstellingscommissie mogen zelf geen kandidaat zijn voor de komende verkiezingen. Dit uitgangspunt is in Baarn niet gehanteerd, immers de fractievoorzitter was actief lid van de kandidaatstellingscommissie. Dat gaat verder dan het geven van een advies over de samenstelling van de lijst door de beoogd lijsttrekker.
Deelname van de zittende wethouder in een kandidaatstellingscommissie wordt weliswaar formeel niet uitgesloten, maar is niet wenselijk. Immers als wethouder kun je daarmee de positie van eventuele concurrenten beïnvloeden. Ook de invloed die je daarmee zou kunnen hebben op de samenstelling van de fractie, die de wethouder controleert, is niet gewenst. Bestuursleden die zich willen kandideren als raadslid kunnen niet in de kandidaatstellingscommissie gaan zitten. Wel kunnen leden die aan de bestuurshandelingen met betrekking tot de kandidaatstelling hebben deelgenomen met instemming van de ledenvergadering onderaan de vastgestelde kandidatenlijst worden toegevoegd, indien en voor zover er ruimte bestaat. Iedere schijn van bevoordeling of belangenverstrengeling moet worden voorkomen.
In het voorbeeld van Baarn was de kandidaatstellingscommissie niet onafhankelijk genoeg. Daar komt nog een andere vraag bij. Het zittende raadslid Ennahachi werd geplaatst op plek zeven. In relatie tot de fractieomvang in Baarn is dit een onverkiesbare plek. Afgewezen kandidaten of laag geplaatste kandidaten hebben het recht te weten waarom zij in de ogen van de commissie niet voldoen aan de criteria voor een hogere plaats. Mede daarom is ook de onafhankelijkheid van dit type commissies belangrijk. Uit de reconstructie door Chris Mast wordt niet duidelijk welke redenen aan deze lage plaats ten grondslag hebben gelegen. Wel is opvallend dat twee van de drie kandidaten op basis van voorkeurstemmen in de raad zijn gekozen. De kiezers in Baarn hebben blijkbaar een andere beoordeling gemaakt dan de kandidaatstellingscommissie. Gekozen met voorkeurstemmen geeft een extra druk richting de kiezer. Zijn twee van de drie gekozen met voorkeurstemmen, dan legt dat ook een druk op de nieuwe fractie. Het blijft een vraag of alle betrokkenen zich hiervan voldoende bewust zijn geweest.
Voor afdelingen zijn er diverse hulpbronnen waar een beroep op kan worden gedaan om dergelijke zaken te voorkomen. Er zijn hand- en werkboeken met alle spelregels waar je als bestuur en fractie mee te maken krijgt, zoals de CLB-uitgave Lokaal Elan. Dit hand- en werkboek is te downloaden via www.lokaalbestuur.nl, zie onder ‘publicaties’. Hierin staan voldoende tips en adviezen om dergelijke procedurefouten te voorkomen. Daarnaast zijn er trainingen geweest voor kandidaatstellingscommissies. Voor nieuwe fractie zijn er fractietrainingen of mogelijkheden voor op-maat trainingen. Zie ook daarvoor de genoemde website, onder ‘opleidingen’
De afdeling Baarn heeft bovenstaande tekst en de reflectie voor publicatie onder ogen had. Zij heeft laten weten geen gebruik te maken van de mogelijkheid om erop te reageren.