In stadsdelen bestaat de gekozen burgemeester al
Tijdens de CLB-burgemeestersdag, begin april in Rotterdam, is afgesproken dat een CLB-werkgroep zich gaat buigen over de veranderende rol, taken en bevoegdheden van de burgemeester. Daarbij zal worden bekeken of het PvdA-standpunt over de door de raad gekozen burgemeester verandering behoeft. Duco Adema, die twaalf jaar stadsdeelbestuurder in Amsterdam was en de afgelopen vier jaar tevens voorzitter van de 14 stadsdeelvoorzitters, geeft vast een voorzet voor de discussie.
In het nieuwe verkiezingsprogramma kiest de PvdA terecht voor een door de raad gekozen burgemeester. De Amsterdamse stadsdelen kennen al het voorbeeld van een door de raad gekozen bestuur inclusief de stadsdeelvoorzitter. Een collectief bestuur dat door de raad gekozen is en wordt gecontroleerd, heeft mijn voorkeur boven een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester.
De discussie over de benoeming en plaats van de burgemeester speelt al vele jaren. Nog steeds is sprake van een Kroonbenoeming, hoewel feitelijk - via een voordracht van de gemeenteraad op voorstel van een vertrouwenscommissie van de raad - de raadsleden een zware stem hebben in de keuze van een nieuwe ambtsdrager. Of het nu komt doordat we zijn opgegroeid met Swiebertje en daarin de rol van de burgemeester, of vandaag de dag met Samson en Gert, weet ik niet, maar feit is dat velen de burgemeester van hun gemeente zien als de eerstverantwoordelijke bestuurder van de lokale gemeenschap. Het is alleen al daarom niet vreemd dat de Kroonbenoeming ter discussie wordt gesteld. De vraag is alleen: hoe dan wel?
Achterkamertjespolitiek
Sommigen zijn voorstander van een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester. Zij vinden dit het beste aansluiten bij de zogenaamde dualistische bestuurswijze die in 2002 voor gemeenten is ingevoerd. Dat houdt in dat er een duidelijker scheiding is aangebracht in verantwoordelijkheden tussen enerzijds de uitvoerende macht, de burgemeester en de wethouders, en anderzijds de controlerende macht, de gemeenteraad. Door de burgemeester rechtstreeks door de bevolking te kiezen, evenals de gemeenteraad, zou het dualisme pas echt gaan werken. De kiezer krijgt dus dan twee stemmen. De gekozen burgemeester kan echt doorpakken, want hij of zij heeft het mandaat van de kiezer, en de wethouders worden door hem of haar voorgedragen voor benoeming en ontslag. Daardoor zou een einde komen aan de achterkamertjespolitiek waarbij wethouders met hun eigen fracties in de gemeenteraad van te voren van alles bedisselen en er van het dualisme weinig terecht komt.
Maar is dit een verstandige keuze? Willen we een burgemeester die niet zoals nu het geval is, boven de partijen staat, maar als rechtstreeks gekozen bestuurder ook mogelijk tegen de politieke meerderheid van een raad ingaat? En zijn we er voor om de eeuwenlange traditie van een collectief bestuur van een aantal personen in een college te vervangen door een eenhoofdig bestuur waaraan wethouders ondergeschikt zijn? Vanuit mijn eigen ervaring als stadsdeelbestuurder geef ik nadrukkelijk de voorkeur aan een team van bestuurders. Ook is mij niet duidelijk hoe in de praktijk een bestuur en een raad resultaten kunnen bereiken voor de bevolking als zij voortdurend met elkaar in de clinch liggen. Bovendien herkennen de meeste kiezers de scheiding tussen uitvoerende en controlerende macht in hun gemeenten niet. Mijn grootste bezwaar tegen een rechtstreeks gekozen burgemeester is de populistische houding dat partijpolitiek in de gemeenten achterhaald zou zijn, dat ingesleten verhoudingen eindelijk moeten worden doorbroken, en dat dat alleen kan door los van partijlijnen op een man of vrouw te stemmen.
Teamverband
In de Amsterdamse stadsdelen hebben we al meer dan twintig jaar laten zien dat het wel degelijk anders kan. De leden van het dagelijks bestuur waaronder de stadsdeelvoorzitter worden door de deelraad gekozen op basis van een programma. Dat kunnen leden van die raad zijn, maar ook buitenstaanders. Als stadsdeelvoorzitter ben je feitelijk een door de raad gekozen burgemeester met portefeuilles als algemeen bestuurlijke zaken en openbare orde en veiligheid. In de meeste gevallen heeft een stadsdeelvoorzitter, net als de overige leden van het dagelijks bestuur, ook een aantal andere, inhoudelijke portefeuilles. Dat heeft als voordeel dat het bestuur echt een teamverband is, en dat de bevolking de stadsdeelvoorzitter niet alleen veelal ziet als de eerstverantwoordelijke bestuurder, maar dat hij of zij die positie ook echt kan waarmaken. Ook de verhouding met de deelraad is helder: de leden van de raad stellen de beleidskaders en de begroting vast, en zij controleren het bestuur. Dat er in sommige gemeenten in de praktijk verbeteringen nodig zijn in de relatie tussen college en raad staat buiten kijf, maar dat doet niet af aan de voordelen van een door de raad gekozen burgemeester.