The morning after
De avond van 9 juni. Eén en al spanning, met momenten van hoop en vreugde, maar ook momenten van afwachting en teleurstelling. Een memorabele avond, het afscheid van Balkenende, de ruk naar rechts. We zijn niet de grootste geworden, maar we hebben het toch goed gedaan. Dat is toch een beetje het gevoel wat overheerst, the morning after.
Het is in ieder geval een vreemde morning after, het eerste geluid wat ik deze ochtend hoorde was het getetter van Maurice de Hond over onze campagne. Te hard, niet de kiezer weten terug te halen van de PVV, wel de ruif leeg eten op links. En zo analyseert de meester van de verkeerde prognoses er vrolijk op los. Dat zijn prognoses een grote afwijking kenden, daar heeft hij het niet over.
Het eerste wat ik lees is de draai van Wilders dat voor de PVV de AOW geen breekpunt meer is in de formatie. Hoe snel kun je van standpunt veranderen als macht binnen handbereik is.
In deze nieuwe periode is de grootste partij een relatief kleine partij geworden. De grootste partij heeft immers ‘maar’ 31 zetels en de tweede grootste partij 30. Voor een coalitie lijkt een verbond van drie partijen op rechts een mogelijkheid, maar dan wel met de meest krappe meerderheid.
Dit beeld past op wat na de gemeenteraadsverkiezingen lokaal zichtbaar werd. Meer partijen, geringere verschillen tussen grote en kleine partijen, en coalities die een redelijke meerderheid hebben, zijn vaak breed. Lokaal hebben we gezien dat het niet eenvoudig was om goede coalities te vormen. Lokaal hebben we gezien dat naarmate er langer onderhandeld moest worden, onze deelname aan de coalities minder werd. Lokaal hebben we ook gezien dat er steeds meer partijen zijn gekomen, en meer verschillende lokale partijen binnen dezelfde gemeente. We kunnen dat afdoen als one-issue partijen of één-dorpspartij maar dat brengt de kiezer niet dichterbij.
En dat is wel de uitdaging. Hoe keren we dit tij dat de kiezer in groten getale kiest voor een draaideur, politieke breekpunten formuleert en deze zelf breekt in het zicht van de macht. Als één van de verklaringen voor het succes van Wilders en de lokale partijen wordt genoemd de behoefte van de burger aan een ander geluid. De politiek is niet betrouwbaar en het vertrouwen in de overheid is zoek. Als nu de ‘nieuwe’ partijen doen waar ze de ‘oude’ partijen van beschuldigen, dan zal deze groep kiezers nog zwaarder teleurgesteld worden en zich verder afkeren van de politiek en de overheid.
Onze uitdaging wordt om dat te voorkomen. Hoe vertellen we kiezers nog beter waar we voor staan, waarom de PvdA goed is voor de samenleving en welke samenleving we willen? Cruciaal hierbij is dat we helder zijn over wat goed burgerschap en wat een goede overheid is. Wat mag de burger verwachten van de overheid en wat verwacht de overheid van de burger. Lokaal moeten we de brug slaan naar de bewoners. Lokaal moeten we ook een brug slaan naar lokale partijen, waar kunnen we samenwerken op welke dossiers. Hoe komen we in contact met die kiezers die met de rug naar ons toe staan? Vanuit het vertrouwen dat dé burger in Nederland niet alleen wordt gedreven door rechtse en elkaar uitsluitende motieven, maar ook door motieven die uitgaan van solidariteit, betrokkenheid en zorg voor elkaar.