Conflicterende belangen
Alle volksvertegenwoordigers kunnen te maken krijgen met tegenstrijdige belangen. Om dit risico te beperken zijn er in onder andere de Gemeentewet bepalingen opgenomen van elkaar uitsluitende verantwoordelijkheden. Zo mag je niet in dezelfde gemeente ambtenaar en raadslid zijn. Daarnaast zijn er regels over wat een raadslid niet mag. Op zich is dat helder en goed. Het voorkomt dat je als raadslid voor dilemma’s komt te staan waar sprake is of kan zijn van conflicterende belangen. Waar je risico’s loopt om je persoonlijk belang zwaarder te laten wegen dan het algemeen belang.
Deze scheidslijn is niet altijd even scherp. Tegenstrijdige belangen is niet altijd een kwestie van zwart of wit. En daarnaast kan er ook onterecht een beroep worden gedaan op het begrip tegenstrijdige belangen. Wat te denken van het volgende voorbeeld van een partijgenoot in een middelgrote stad, al ruim vier jaar actief als ambtenaar in de ene gemeente en raadslid in de andere buurgemeente. Zowel binnen de fractie als met de werkgever zijn goede afspraken gemaakt over deze situatie. Welke dossiers zijn gevoelig en waarover kan wel of niet het woord worden gevoerd? Deze afspraken zijn bekend in de gemeenteraad A en in de gemeentelijke organisatie B. In de vorige raadsperiode zijn de afspraken nagekomen en was iedereen tevreden over de wijze waarop dit was geregeld.
Na de laatste verkiezingen veranderde er het één en ander. Het raadslid is fractievoorzitter geworden. Daardoor ontstaat er volgens de werkgever een geheel andere situatie. Sterker nog, de werkgever vindt deze nieuwe situatie dermate anders, dat het raadslid te verstaan wordt gegeven dat het beter kan gaan uitzien naar een andere baan, en wel op korte termijn.
Wat is hier aan de hand? Is hier nu sprake van tegenstrijdige belangen die anders zijn komen te liggen, alleen doordat het raadslid nu fractievoorzitter is? Is de verantwoordelijkheid van een fractievoorzitter anders dan die van een raadslid daar waar het gaat om het scheiden van petten? Dat lijkt mij niet, immers zowel fractie als fractievoorzitter zijn gehouden aan dezelfde spelregels en bedrijven politiek op basis van hetzelfde inhoudelijke programma. Wel is de fractievoorzitter vaker woordvoerder, maar ook dan gelden de afspraken met betrekking tot de gevoelige dossiers.
Waarom reageert de werkgever niet met een voorstel tot aanscherping van de afspraken in relatie tot de inhoudelijke dossiers waar spanning op kan komen te staan? En als dat niet voldoende zou zijn, kan de werkgever ook nog een beroep doen op andere instrumenten. In het uiterste geval kan hij geheimhouding opleggen, om te voorkomen dat de belangen van gemeente B worden geschaad.
Alleen het gegeven dat het raadslid nu fractievoorzitter is geworden, is niet voldoende reden voor draconische maatregelen als een dreigend ontslag. Ook al vindt de werkgever dat er sprake is van te grote tegenstrijdige belangen, dan nog kunnen er andere oplossingen worden gevonden. Als aanscherping van de afspraken niet voldoende zou zijn, kan er verder gekeken worden naar aanpassingen van de taken van de werknemer. In dit voorbeeld wordt wel érg snel naar de meest vergaande maatregel gegrepen. De rekening is in dit voorbeeld eenzijdig bij de werknemer gelegd, en dat is op z’n minst gezegd niet erg fair.