PvdA levert ruim 100 wethouders in
Bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2010 heeft de PvdA ruim 35% verloren, in totaal 674 raadsleden. Maar verlies van raadsleden hoeft niet automatisch tot verminderde collegedeelname te leiden. Een eerste analyse van de collegevorming laat zien dat de PvdA procentueel echter niet veel inlevert qua collegedeelname. In ongeveer driekwart van het aantal gemeenten doet de PvdA mee.
Tabel 1: Deelname van PvdA aan colleges en aantal wethouders
PvdA in college PvdA-wethouders
2006 78,5% 425
2010* 70,3% 319
NB. *De getallen voor collegedeelname 2010 zijn berekend op basis van collegevorming in 172 gemeenten . De getallen voor PvdA wethouders zijn berekend op basis van 85 colleges waar de verdeling al bekend is.
De PvdA is echter wel minder sterk in het dagelijks bestuur van de gemeenten vertegenwoordigd. Waar de partij in 2006 soms met twee of drie wethouders deelnam aan een college, zijn dit er nu één of twee. Een eerste analyse laat een teruggang van ongeveer 25% wethouders zien. Dat betekent ruim 100 wethouders minder voor de PvdA. Dit verlies kan nog iets groter worden, omdat in enkele grote steden nog geen college is gevormd en de PvdA daar tot nu toe de meeste wethouders had. De teruggang is daar het grootst. Naar het zich nu laat aanzien komt de PvdA in de oppositie in bijvoorbeeld Dordrecht, Breda, Helmond, Arnhem, Amstelveen en Leiden. De PvdA verliest ook veel wethouders bij herindelingen, maar deze zijn niet meegenomen in de analyse.
Versnipperde gemeenteraden
In 2005 heeft het CLB onderzocht of de versnippering van gemeenteraden over een langere termijn zichtbaar was. Sinds 1986 blijkt dat in maar liefst 80% van de gemeenten het aantal fracties is toegenomen. Het totale aantal politieke partijen steeg in deze 406 gemeenten in de periode 1986-2002 met 28% (van 2047 tot 2607). Na de verkiezingen van 2002 zijn gemiddeld 6 partijen vertegenwoordigd in de raad, in 1986 waren dat er gemiddeld 5.
In de 393 nieuwe gemeenteraden waar in maart van dit jaar verkiezingen plaatsvonden, zijn 2671 politieke partijen vertegenwoordigd. De 6 nieuwe gemeenten per 1 januari 2011 en de 9 voorgenomen samenvoegingen - bestaande uit 29 gemeenten - zijn hier niet bij opgeteld.
In 2006 bestonden de 393 gemeenteraden nog uit 2445 fracties, een toename van 226 fracties (ruim +9%).
Als we de uitslagen van 2006 en 2010 omrekenen naar 406 gemeenten - en dus een goede vergelijking kunnen maken met de jaren 1986-2002 - dan blijkt dat het aantal raadsfracties sinds 1986 met 35% is toegenomen. De grootste toename heeft echter plaatsgevonden tussen 1986-2002. In 2006 waren gemiddeld 6,2 partijen vertegenwoordigd in de raad, in 2010 al 6,8 partijen.
In 36 gemeenten ging het aantal fracties juist achteruit.