De PvdA spreekt vele talen
In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen was er een kortstondige hype over niet-Nederlandstalige verkiezingsposters en flyers. Die hype was aangeslingerd door GeenStijl en De Telegraaf en werd daarna overgenomen door andere media. In eerste instantie leek het een ‘PvdA-probleem’ te zijn, maar al snel bleek dat ook andere partijen verkiezingsboodschappen in het Turks of Arabisch verspreidden.
De ophef was begonnen nadat de genoemde media berichtten over PvdA-verkiezingsposters in de Rotterdamse deelgemeente Delfshaven. Een poster van kandidaat-deelraadslid Fikri Demirtas was geheel in het Turks afgedrukt. Ook de nummer 17 van de lijst had een poster met Turkse tekst. De Telegraaf noemde de posters opvallend omdat het juist PvdA-minister Vogelaar was geweest die in 2008 de campagne ‘Het begint met taal’ had gelanceerd. Zij stelde toen: ‘Het spreken van de Nederlandse taal is van groot belang om mee te kunnen doen in de samenleving. Het is een kans die de inburgeraar moet grijpen. Samenleven begint met elkaar verstaan.’
De PvdA Rotterdam haalde de Turkstalige posters weg, maar de reden daarvoor werd door de media niet goed opgepikt. Diverse journalisten gingen op jacht naar ander niet-Nederlands campagnemateriaal. Dat bleek er volop te zijn. Niet alleen binnen diverse afdelingen van de PvdA, maar ook bij GroenLinks, D66, het CDA, Deventer Belang, de SP en de VVD. Die laatste partij had zelfs Chinese teksten.
Er werd telkens schande gesproken over de ‘betrapte’ afdelingen. Zelfs de opvolger van Vogelaar, Eberhard van der Laan, bemoeide zich ermee. ‘Ik vind dat het niet kan,’ zei hij tegen de NOS kort voordat hij samen met de andere PvdA-bewindslieden zou aftreden vanwege de kwestie Uruzgan. ‘Ik ben minister van Integratie en zeg voortdurend: het begint met taal. Politieke partijen hebben wat dat betreft een voorbeeldfunctie, die moeten niet zelf in een andere taal praten.’
Apartheid
Dat praten in een andere taal werd in Deventer wel heel erg letterlijk genomen. In de kantine van Turkse Kracht was daar een verkiezingsdebat georganiseerd tussen kandidaten van de PvdA, GroenLinks, ADB en het CDA, waarin de voertaal Turks zou zijn. Lijsttrekker Marco Swart van de VVD vond dat een compleet verkeerd signaal. ‘Je kweekt apartheid in je eigen stad en zet jezelf buitenspel. Dat moeten we met elkaar niet willen,’ zo deelde hij de pers mee.
Er kwam echter al snel kritiek op de kritiek. Zo zou Swart vooral uit opportunistische overwegingen tegen het Turkstalige debat geageerd hebben. De VVD zou volgens het lokale CDA zelf geen geschikte Turkse kandidaat hebben kunnen vinden en er daarom nu zo’n punt van maken. Het debat was bedoeld voor een groep oudere Turkse Nederlanders die de Nederlandse taal veelal wel machtig waren, maar voor wie het makkelijker zou zijn als het debat in het Turks werd gevoerd. Niet Turks sprekende kiezers werden er niet verwacht. Mochten die echter wel komen, dan zou de voertaal alsnog Nederlands worden en zou er voor de overige aanwezigen indien noodzakelijk worden getolkt.
Een laatste voorbeeld van anderstalige campagneacties is te vinden in Duitsland. In Bad Bentheim is op de website van de lokale SPD uitgebreide uitleg over de partij en haar standpunten te vinden. In het Nederlands.
Foutje
Terug naar Rotterdam. Zoals gezegd had de PvdA aldaar de Turkstalige posters laten verwijderen. Lijsttrekker Dominic Schrijer legt uit waarom: ‘Het begon allemaal met een foutje van een raadslid in Delfshaven. De interne afspraak was dat we met de vaste PvdA-poster zouden werken, waarop ‘Iedereen telt mee’ staat. Demirtas had echter zijn eigen, persoonlijke campagneflyer tot posterformaat opgeblazen. De flyer was tweezijdig: aan de ene kant stond de Nederlandse tekst, op de andere kant de Turkse vertaling. Maar Demirtas had alleen de Turkse kant gebruikt voor de poster. Die is hij op eigen houtje gaan plakken.’
De taal zelf was het probleem dus niet?
‘Nee. Het probleem ging over het verschil tussen posters en flyers. De afspraak was dat als we eentalige berichten gebruiken, dat die in het Nederlands zijn. Posters zijn dus in het Nederlands, terwijl een flyer tweetalig kan zijn. Een poster op een plakbord in het Turks, dat doen we hier gewoon niet. Demirtas was gewoon boos over de plakoorlog die in Delfshaven gaande was, waarin voortdurend over PvdA-posters werd geplakt. Hij wilde helpen door zijn eigen poster er overheen te plakken.’
Tweetalige campagne-uitingen moeten dus gewoon kunnen? ‘Klopt. Voor migrantendoelgroepen hebben we heel veel tweetalige folders, zelfs in het Papiamento. Daar werken we al heel lang mee. Dat was echt niet iets van deze verkiezingen. De opmerking dat er binnen de PvdA niet in het Turks gecommuniceerd mag worden is dus onzin. Natuurlijk mag dat wel, maar het moet wel tweetalig zijn. Natuurlijk willen we heel graag dat iedereen Nederlands kan spreken en schrijven. Maar zeker oudere migranten zijn de taal niet altijd even goed machtig. Het is dan verstandig om ook in hun eigen taal te vertellen waar je als politieke partij voor staat.’
De PvdA voert hiermee ook bewust doelgroepencampagnes? ‘Ook dat is niet nieuw. Dat doen we al jaren. We promoten dat ook. En elke doelgroep wordt op zijn of haar eigen wijze benaderd. Oudere migranten dus bijvoorbeeld in het Turks, jongeren soms met een grapje, zoals de condooms met de tekst ‘Keihard de sociaalste’, we gaan natuurlijk ook met rozen langs. De lijst is eindeloos. Wat misschien wel handig is voor de volgende keer, is dat we samen een format bedenken met een vaste lay-out. Dat zou een landelijk kader kunnen zijn, met ruimte voor eigen campagnes. Die optie is er nu ook al wel, maar het is niet verplicht. Wat je vaak ziet is dat kandidaten hun eigen posters en flyers maken omdat dat soms goedkoper kan. Eigen materiaal moet je eigenlijk afraden. Als je de basislay-out gezamenlijk vormgeeft, bevordert dat de herkenbaarheid.’
Communiceert de gemeente zelf wel eens in andere talen?
‘Soms wel ja. Moelanders (immigranten uit Midden- en Oost Europa, red.), bijvoorbeeld de Polen die in de Tarwewijk wonen, benaderen we zelfs drietalig. We achten het noodzakelijk om hen goed te informeren om uitbuiting en problemen rond wonen goed bij hen over het voetlicht te krijgen. Dat hoort een beetje bij Nederland.’
Ophef om niets dus? ‘Inderdaad. Er worden dan ook niet voor niets grapjes over gemaakt. Wist je bijvoorbeeld wie de eerste politicus was die met een niet-Nederlandse tekst kwam? Pim Fortuyn… At your service!’
Ophef
Ook in Amsterdam was er enige ophef over anderstalig campagnemateriaal. Lijsttrekker Lodewijk Asscher was terug te vinden op volledig Turkstalige folders. ‘We hebben toen we in het begin van de campagne onze strategie bepaalden ook gesproken over taal. We hebben toen afgesproken dat Nederlands de voertaal zou zijn, maar dat we voor specifieke doelgroepen wel anderstalig materiaal zouden gebruiken. Dus oudere Turkse mensen benaderden we met Turkstalige folders, expats in het Engels. Met name die laatste groep is erg groot in Amsterdam. Er wonen en werken zo’n 50- tot 60.000 expats, die veelal stemrecht hebben. EU-staatsburgers hebben sowieso stemrecht, expats van buiten de EU mogen stemmen als zij langer dan vijf jaar rechtmatig in Nederland verblijven.’
Maar moeten expats de taal dan niet leren?
‘Zeker wel. Expats vallen dan ook gewoon onder de inburgeringsplicht. Het gaat echter vaak om hoogopgeleide mensen die hun eigen taalcursussen organiseren. Het kan natuurlijk ook zijn dat iemand pas enkele maanden in Nederland woont, maar al wel stemgerechtigd is en ook wil stemmen. Je kunt dan niet van zo iemand verwachten dat ze het Nederlands al voldoende machtig zijn. We benaderen hen daarom in het Engels. Als je mag stemmen vind ik dat je ook geïnformeerd mag worden.’
Stemmen expats wel? En wat stemmen ze dan? ‘Ze stemmen net zo gevarieerd als andere kiezers, alleen is de opkomst doorgaans vrij laag. Daar proberen we wat aan te doen met opkomstbevorderende campagnes.’
Al met al dus ophef om niets?
‘Eigenlijk wel ja. We hadden altijd al folders in andere talen. Het is niets nieuws. Als je nou heel principieel bent, dat je niets in een andere taal wilt, dan heb je misschien een punt. Het CDA in Amsterdam zit er zo in. Maar ja, de Grondwet stelt geen taaltoets aan stemrecht.’
Moet er een landelijke partijlijn komen over anderstalig campagnemateriaal? ‘Nee. Laat iedereen dat zelf regelen. Ik vind het ook een beetje hypocriet wat er nu gebeurd is. Sommige partijen schreeuwden moord en brand, terwijl een dag later bleek dat ze zelf ook anderstalige posters of flyers hadden. Er wordt vaak zo paniekerig gereageerd op dit soort hypes. Daar wil ik niet aan meedoen. Het is heel simpel: we zijn ervoor dat iedereen Nederlands leert, maar de praktijk is nu eenmaal dat nog niet iedereen Nederlands spreekt. Met die realiteit moet je iets doen met de verkiezingen.’
Moeten folders wel tweetalig zijn? ‘Tweetalig of twee folders, dat maakt toch niet uit? Er zijn belangrijkere kwesties. Ik had een volledig Turkstalige folder waar een foto van mij op stond. Die nam ik mee naar locaties waar veel Turkse migranten kwamen. Daar lagen ook folders in het Nederlands. Exact dezelfde folders dus. Dat moet gewoon kunnen.’
Wat vond u dan van de uitspraak van Van der Laan? ‘We zijn het er allemaal over eens dat het mooi zou zijn als iedereen Nederlands spreekt. Ik vond Van der Laan wat verkrampt reageren. We kunnen best een beetje meer ontspannen met dit soort dingen omgaan.’
En het Turkse debat in Deventer? Moet dat ook kunnen?
‘Een openbaar debat in het Turks houden? Dat vind ik wel raar. Dat zou in het Nederlands moeten, desnoods met een tolk. Maar het is niet heel scherp, het is vaak niet zo zwart-wit. Ik denk dat je het van geval tot geval moet bekijken.’
Bent u voorstander van het idee om met een vaste lay-out of een vast format te gaan werken?
‘Ik kan me voorstellen dat je zoiets vanuit campagne-strategische overweging doet. De vraag is wat je belangrijker vindt: die strategie, of dat mensen creatief bezig zijn. Het kan allebei. Obama deed het slim: die had een logo dat iedereen vervolgens naar eigen inzicht kon aanpassen. Maar dat paste dus wel in een vast kader en dat werkte perfect. Maar die slogan ‘Partij van de Aanpak’… daar is niet over nagedacht. Dat is een slappe verwatering van je merk. Bedenk nou eerst je strategie. Zorg dat iedereen die ondersteunt. En dan komt pas de lay-out.’