Een mooie traditie
Elke dag is anders bij het CLB. Iedere dag komt er wel weer een vraag uit de lokale praktijk waardoor je je wenkbrauwen fronst of soms begint te giechelen, waarover je verwonderd bent of boos wordt. Zoals het telefoongesprek met een raadslid uit de gemeente Waterland. Bij vele verkiezingen had deze mevrouw op een stembureau gezeten, samen met ambtenaren, burgers, al of niet actief in de lokale politiek. Maar van de gemeente Waterland mogen raadsleden en wethouders niet meer op het stembureau zitten. Waarom, was mevrouw niet duidelijk. Speelde haar leeftijd een rol? Waren er andere redenen?
In 20% van de Nederlandse gemeenten mogen raadsleden, wethouders, of aspirant raadsleden en wethouders niet meer op het stembureau zitten. Daarmee komt een eind aan een hele oude traditie. Ook een leuke traditie en een goede. Op de dag van de verkiezingen waren raadsleden en wethouders zichtbaar als representant van die lokale democratie juist door op het stembureau te zitten. Tijd nog voor een laatste praatje, tijd ook voor het voelen van de stemming, tijd voor (lokale) democratie. Dit was niet alleen zo bij de lokale verkiezingen maar bij alle verkiezingen.
Maar Waterland en nog ongeveer 70 andere gemeenten vinden dat geen goede zaak. Zij sluiten raadsleden en wethouders uit. Natuurlijk weten we dat er op een stembureau in Nederland een keer gefraudeerd is. In Landerd heeft een kandidaat-raadslid zich onterecht van een groot aantal voorkeurstemmen voorzien. De stemcomputers bleken niet 100% fraudebestendig te zijn. En in Rotterdam gingen twee mensen tegelijkertijd het stemhokje in. Zo zijn er altijd wel uitzonderingen geweest en voor de toekomst te bedenken waardoor je kunt beargumenteren waarom het beter zou zijn dat er geen wethouders en raadsleden op de stembureaus zitten. Belangenverstrengeling of de slager die zijn eigen vlees keurt zijn de meest gebruikte argumenten.
Maar is dit voldoende reden om alle aspirant-raadsleden, zittende raadsleden en wethouders te weren uit de stemlokalen? Of schieten we door in een verkrampte reactie en bedenken we op basis van een beperkt aantal incidenten nieuwe regels, maken we voor de uitzondering een nieuwe wet? Hoeveel gewicht geven we aan traditie, het tonen van betrokkenheid, direct contact, herkenbaarheid en dergelijke. En is het niet ook zo dat door het weren van raadsleden en wethouders uit de stembureaus weer een volgende depolitiserende stap wordt gezet? Daarnaast zijn er altijd drie personen op een stembureau, die in de regel nooit alle drie politiek actief zijn.
Ik pleit ervoor om hier niet in mee te gaan. Elke vorm van verkiezingen draagt een risico op fraude in zich. Elke nieuwe vorm van techniek of bemensing van stembureaus brengt nieuwe risico’s mee. Is het weren van politici uit de stembureaus een oplossing voor dit type risico’s? Nee, alle burgers zijn direct belanghebbende in deze. Dus wie het stembureau ook bemenst, er kleven altijd risico’s aan. Maar door uit te gaan van een redelijke mate van vertrouwen en controle hoeven we niet een mooie en goede traditie om zeep te helpen. Daarom hierbij een oproep aan alle gemeenten: doe het niet. En een oproep aan onze kamerleden: ga hier niet in mee.