De anti-kraakwet leidt tot…antikraken
De nieuwe antikraakwet is volop in het nieuws. In tal van gemeenten wordt discussie gevoerd over het leegstandbeleid: hoe nu verder? Eén van de onderwerpen die deze zomer ineens hoog op de agenda is gekomen, is het zogeheten antikraken: de bewoning van leegstaande panden door kraakwachten. Lokaal Bestuur sprak met Jeroen Weyers, PvdA-gemeenteraadslid in Den Bosch en Freek Ossel, PvdA-wethouder in Amsterdam over de vraag hoe gemeenten hiermee om zouden kunnen gaan.
Er zijn veel leegstaande panden in Nederland en nu het economisch gezien nog steeds niet goed gaat worden het er ook steeds meer. Zowel woningen als kantoor- en bedrijfspanden komen steeds vaker leeg te staan. Dit gecombineerd met het feit dat kraken sinds 1 oktober verboden is, leidt er toe dat steeds meer woningcorporaties en bedrijven hun toevlucht zoeken tot het antikraken om te voorkomen dat hun panden of de omgeving daarvan verloederen. Ongeveer 50.000 mensen wonen antikraak in Nederland.
Het probleem met antikraken is dat het voor de bewoners weliswaar een goedkope manier van wonen is, maar dan wel zonder huurbescherming. Antikraken valt niet onder het huurrecht. Technisch gezien huur je als antikraker namelijk geen woning, maar heb je een ‘gebruikersovereenkomst’. In de praktijk kan dit tot grote misstanden leiden, zoals Abel Heijkamp, oprichter van de Bond Precaire Woonvormen deze zomer liet zien. Hij maakte een lijst van 49 bepalingen die hij vond in antikraakcontracten die strijdig zijn met de wet of met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Wie: Jeroen Weyers
Wat: Raadslid
Waar: Den Bosch
Hoe zit het met kraken in Den Bosch? ‘Den Bosch heeft geen grote kraakscene, wel veel antikraak. Het gaat dan vaak om woningen en gebouwen die op de nominatie staan om gesloopt te worden, vaak in herstructureringswijken. Om kraken en leegstand tegen te gaan maken woningcorporaties en vastgoedbeheerders gebruik van antikraakbeleid. Dat voorkomt verloedering: geen dichtgetimmerde huizen dus.’
Wat is het probleem met antikraken?
‘Het probleem is dat vastgoedbeheerders niet met huurovereenkomsten, maar met bruikleenovereenkomsten werken. In Den Bosch gaat het dan vooral om woningcorporaties, die het antikraken bij gespecialiseerde bureaus uitzetten. Ad Hoc beheer is een bekende speler hier. Maar er zijn tal van bureaus in het land die dit doen, zoals Camelot, dat ook in onze gemeente actief is. Een bruikleenovereenkomst is een overeenkomst ‘om niet’, met uitzondering van administratiekosten. In principe zouden bewoners dus met zeer lage kosten geconfronteerd moeten worden, maar soms worden er bedragen van 150 tot 200 euro gevraagd. Dat is natuurlijk meer dan alleen administratiekosten. In ruil daarvoor krijgen bewoners soms de gekste eisen opgelegd.’
Hoe kwamen jullie daar achter in Den Bosch? ‘Dat kwam door Abel Heijkamp. Hij haalde publiciteit met zijn lijst met misstanden en daarna kwam alles in een stroomversnelling. De woningcorporaties schrokken zelf ook en die hebben beide hun vastgoedbeheerder bij zich geroepen en geëist dat de overeenkomst werd aangepast. Daar waren we erg blij mee. Die verandering is zo snel gegaan, dat het college van B&W pas een antwoord op onze vragen geformuleerd had toen alles eigenlijk al geregeld was. Het college verschuilt zich nu een beetje door te zeggen dat het door de corporaties is opgepakt. Maar ik vind dat we echt afspraken moeten maken om te voorkomen dat het in de toekomst weer mis gaat.’
Moet er landelijk beleid komen? ‘Ik denk het wel. Ik heb dan ook contact gehad met Tweede Kamerlid Jacques Monasch. Toen de antikraakwet werd besproken is er door de ChristenUnie en het CDA een motie ingediend waarin stond dat er een keurmerk moest komen voor de antikraakbureaus. Dat is een goed idee wat in de praktijk in een aantal gemeenten al wordt opgepikt. Zo ook bij ons. Maar dat verloopt nog niet naar wens. De antikraakbureaus hebben namelijk zélf een stichting in het leven geroepen die zogenaamd onafhankelijk dat keurmerk zou moeten bewerkstelligen. Maar in de eerste versie kwamen we nog zaken tegen die echt niet kunnen. Het keurmerk zou natuurlijk echt onafhankelijk moeten zijn, in een mix met bewoners én de branche. Vastgoedbeheerders vinden dat ook, die vinden dat de kwaliteitsnormen ook strenger moeten. Het zou goed zijn als er gewoon wetgeving komt. Antikraken valt niet onder het huurrecht, dus bewoners hebben geen huurbescherming. Dat kan natuurlijk niet.’
Maar mensen die antikraken weten toch dat ze eventueel op korte termijn moeten vertrekken? ‘Soms wordt er gezegd: mensen kiezen er toch zelf voor om te tekenen? Maar veel mensen hebben praktisch geen keus. De huurmarkt zit op slot, ze moeten iets, antikraken is dan vaak de enige ‘keus’. En omdat het vaak een ‘last resort’ is, zijn antikrakers vaak bang om misstanden aan de kaak te stellen. Er is soms sprake van intimidatie. Zodra je als bewoner klaagt, neemt de kans alleen maar toe dat je uit de antikraakwoning wordt gegooid. Ik heb een paar antikrakers gesproken. Iemand die zich kritisch had uitgelaten kreeg simpelweg geen nieuwe woning meer. Die is nu dakloos. Ook vertelde iemand dat ze ’s morgens wakker werd en dat er iemand in haar huis stond; inspectie. Soms zijn er boetes, omdat de afwas niet gedaan is. Voorheen was het zo dat die regels er waren omdat een woning elk moment bezichtigd kon worden, maar tegenwoordig worden die regels nog steeds standaard gebruikt in contracten voor sloopwoningen. Dat zijn natuurlijk uitwassen.’
Wie: Freek Ossel
Wat: Wethouder
Waar: Amsterdam
Hoe is de situatie in Amsterdam? ‘Als het om antikraken gaat dan weten we uit een onderzoek van oktober 2009 dat er 3100 bewoners zijn van in totaal 1700 panden die antikraak wonen. Op verzoek van de raad zijn wij ook hier in het dossier gedoken. Onze eerste indruk is dat het in Amsterdam wat betreft misstanden wel meevalt, er zijn ons weinig klachten bekend, maar we nemen alles heel serieus. De geluiden dat mensen bang zouden zijn om te klagen hebben ook ons bereikt. We begrijpen goed dat mensen zich geïntimideerd kunnen voelen en willen dus goed uitzoeken hoe het precies zit.’
Kunt u iets doen voor bewoners die bang zijn om te klagen? ‘Wat sommige antikrakers misschien niet weten is dat het mogelijk is om eventueel anoniem een klacht in te dienen, desnoods bij de Dienst Wonen of het Steunpunt Wonen.’
Wat heeft de gemeente al gedaan? ‘Ik heb gesproken met de antikraak vakbond. Die is nog klein, maar we nemen de bond wel serieus. We zijn bezig met een keurmerk, net als in Den Bosch. Dat proberen we slim aan te pakken door de Wet kraken en leegstand en de Huisvestingswet aan een verordening te koppelen waarin we het keurmerk op willen nemen. Dat is echt de crux: als gemeente zullen we geen antikraken toestaan als een antikraakbureau niet aan de keurmerkeisen voldoet. En het keurmerk wordt pas in de verordening opgenomen als wij vinden dat het keurmerk goed genoeg is.’
Vindt u net als uw collega in Den Bosch dat het keurmerk landelijk beleid zou moeten zijn? ‘Ja, dat zou natuurlijk het mooiste zijn. Zolang dat echter niet het geval is, doen wij het in ieder geval zelf. Door de nieuwe antikraakwet is de kans groot dat er steeds meer antikrakers komen, dus we moeten dit goed regelen. Er zijn nog maar weinig gemeenten die al een verordening hebben. Wij willen het zelf in ieder geval begin volgend jaar rond hebben.’
De lijst van 49 (soms onredelijke) bepalingen:
1 De beheerder is te allen tijde gerechtigd het pand te betreden.
2 Er kunnen onaangekondigd werken uitgevoerd worden in het pand.
3 Het slot kan verbroken worden op kosten van de bruiklener.
4 Bij controle geen sleutel: 25 euro boete.
5 Zonder toestemming mag het slot niet veranderd worden.
6 Pandbeheer beëindigd: beheerder heeft het recht spullen te laten verwijderen op kosten van de gebruiker.
7 Langer dan een maand niet thuis, dan wordt het contract beëindigd.
8 Niet na 8 dagen betaald: reden voor opzegging van contract.
9 De hoogte van de te betalen antikraakvergoeding kan gewijzigd worden.
10 Het contract kan zonder opgaaf van reden worden beëindigd.
11 Na contractopzegging geldt een vertrektermijn van 14 dagen.
12 De bewoner heeft geen recht op vervangende huisvesting.
13 Spreekverbod met de pers.
14 Verbod op contact met eigenaar.
15 Feestverbod voor meer dan 10 mensen zonder toestemming.
16 Geen huisdieren zonder schriftelijk toestemming.
17 Bewoners mogen geen softdrugs gebruiken
18 Bewoners mogen geen logés hebben langer dan drie dagen zonder toestemming.
19 Wanneer een illegale bewoner voor langere tijd in een pand verblijft: contractopzegging.
20 Logés mogen nooit alleen zijn en mogen niet in het bezit zijn van een sleutel.
21 Bewoners mogen geen bezwaar maken tegen bestemmingsplan.
22 Wanneer het pand bewoond wordt door minderjarigen is dat reden tot contractopzegging.
23 De beheerder kan alles naar eigen inzicht doen en hoeft geen instructie te aanvaarden.
24 Beheerder is niet verplicht tot het plegen van enig onderhoud of reparatie.
25 Beheerder is niet aansprakelijk voor schade.
26 Geen enkele aansprakelijkheid voor schade, bewoner moet zich hier tegen verzekeren.
27 Verboden enige wijziging aan het pand te aanvaarden.
28 Niet mede verhuren, in bruikleen geven laten benutten door derden.
29 Bindende aanwijzingsbevoegdheid met betrekking tot gebruik van het pand.
30 Niet toegestaan intern te verhuizen naar een andere ruimte van het pand.
31 Recht op veranderingen in het contract, na 5 dagen stilzwijgende toestemming.
32 Niet nakoming van verplichtingen: dan onmiddellijke opzegging.
33 Niet nakomen overeenkomst: direct opeisbare boete van 680 euro per gebeurtenis.
34 Boetebepaling 500 per gebeurtenis.
35 Bewoner moet zelf 25 euro betalen per waarschuwingsbrief die hij krijgt.
36 De bruiklener zal zich houden aan alle aanwijzingen van bruikleengever.
37 Alle onregelmatigheden moeten gemeld worden.
38 Wanneer er wordt gekraakt moet de bewoner alle maatregelen ondersteunen.
39 Beheerder staat niet in voor schade.
40 Gebruiker zal eigenaar en beheerder vrijwaren van enige aansprakelijk.
41 Bruiklener is niet alleen verantwoordelijk voor oplevering eigen ruimte maar hele pand.
42 Toegewezen ruimte en algemene ruimtes dienen altijd schoon en opgeruimd te zijn.
43 Binnen twee dagen inschrijven in pand, binnen 5 dagen doen toekomen.
44 Onmiddellijke opzegging bij niet geheel nakomen overeenkomst.
45 Langer dan drie dagen weg: dat moet gemeld worden.
46 Langer dan een week weg: schriftelijk 14 dagen van te voren melden.
47 Bruiklener is gehouden het pand tot de laatste dag van de opzegtermijn te bewonen.
48 Verplicht ingericht houden en gebruik van het pand.
49 Langer dan 14 dagen weg, beheerder heeft het recht een ander tot terugkeer te plaatsen.