Machtsstrijd in PvdA Steenbergen eist zijn tol
Politiek is strijd. En strijd gaat gepaard met conflicten. Politici voeren het liefst strijd met andere partijen. Maar de werkelijkheid is dat ook de interne strijd gepaard kan gaan met conflicten met scherpe randjes. Over die conflicten binnen een afdeling van de partij - soms op het scherpst van de snede uitgevochten - gaat deze serie Kortsluiting.
Dit keer Steenbergen. Auteur is Chris Mast. Hij is journalist, partijlid (al meer dan dertig jaar) en was de voorgaande periode ook politicus als fractievoorzitter in de Rotterdamse deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek. De eerste aflevering - over Baarn - verscheen in nummer 7/8.
In Steenbergen, provincie Noord-Brabant, is het afgelopen jaar een lang lopende machtsstrijd geculmineerd. Tegenover elkaar stonden Wilma Baartmans, sinds 2002 het gezicht van de partij en sinds najaar 2005 wethouder van de PvdA aan de ene kant en aan de andere kant Leon Aanraad - de fractievoorzitter sinds 2005 - met secondanten. De winnaar? Dat hangt er vanaf vanuit welk perspectief je het conflict bekijkt.
Binnen de PvdA vloerde Aanraad zijn opponent. Hij was bij de recente gemeenteraadsverkiezingen de lijsttrekker. Baartmans kreeg een brief van het partijbestuur met de mededeling dat haar lidmaatschap was beëindigd, toen ze een nieuwe partij stichtte.
Wie kijkt naar de verkiezingsuitslag in Steenbergen, roept Baartmans tot winnaar uit. De door haar in het leven geroepen politieke partij DOOR! haalde twee zetels, de PvdA bleef steken op één zetel. Weliswaar haalde de PvdA 31 stemmen meer binnen dan DOOR!, maar die partij was een lijstverbinding met twee andere partijen aangegaan en sleepte zo de restzetel in de wacht, die anders naar de PvdA was gegaan. De PvdA werd in een raad van negentien de enige van de zeven partijen met maar één zetel. In 2006 onder leiding van Baartmans en met de meewind van Wouter Bos waren dat er vier.
En wie zijn oor te luisteren legt bij de publieke opinie moet ook de eer aan Wilma Baartmans (‘wat DOOR! betekent? Keer het woord eens om, juist ja...’) laten. Zowel bij de redactie van het Brabants Nieuwsblad/De Stem als in de reacties van lezers lag de sympathie bij Baartmans en niet bij de PvdA, zo geeft ook Aanraad toe. Baartmans over haar tegenstanders: ‘Ze hadden geen goede pers’. Toch zijn DOOR! en de PvdA inmiddels in één opzicht broederlijk verenigd: beide partijen maken nu gezamenlijk deel uit van de oppositie...
Wethoudersambitie
Ooit trokken Aanraad en Baartmans - collega's in het onderwijs - samen op. Dat was vanaf 1998 toen ze beiden in Steenbergen de partij uit het slop trokken. In 2002 stond Baartmans als nummer één op de lijst, Aanraad als nummer twee. Waarom het daarna is mis gegaan?
Waarschijnlijk vanwege de botsing van hun beider wethoudersambitie, al zeggen beiden dat niet zo duidelijk en benadrukken ze de politieke verschillen. Baartmans was wethouder en wilde het blijven. Aanraad wilde het worden. Aanraad vertelt, dat in 2002 Baartmans nog terugschrok, maar in 2005 wel toehapte. Baartmans - op haar beurt - stelt, dat Aanraad in 2006 achter haar rug om heeft geprobeerd zich bij de andere coalitiepartijen te profileren als wethouder. Bij de laatste verkiezingen was Aanraad kandidaat nummer één voor het wethouderschap.
Wie denkt dat deze sfeer van achterdocht en wantrouwen in Steenbergen alleen bij de PvdA voorkomt, heeft het mis. Meer partijen lijden eronder. Bij de VVD werd de zittende wethouder ook gewipt, alleen ná de verkiezingen. Hij begon prompt voor zich zelf, net zoals zijn vroegere collega Baartmans. Het politieke klimaat in Steenbergen is labiel. Sinds najaar 2005 is de gemeente bestuurd door vijf verschillend samengestelde coalities. Baartmans heeft in drie verschillende coalities gefunctioneerd, dus was kennelijk voor de andere partijen niet de steen des aanstoots die ze wel was binnen haar eigen partij.
Zorgenkindje
Ook voor de provincie is Steenbergen een zorgenkindje. In 2009 was de situatie zo geëscaleerd, dat de commissaris van koningin een onderzoek gelastte. Jan Dosker (77), bestuurlijk zwaargewicht en voorzitter van dat onderzoek, concludeerde: ‘De politieke verhoudingen in Steenbergen zijn versteend en verhard waarbij argwaan en wederzijds wantrouwen regeren.’
Voornaamste twistpunt was de vestiging van een glastuinbouwcomplex nabij de kern Dinteloord. De provincie en de gemeente sloten een gecompliceerde deal waarbij de gemeente in ruil voor de overlast van de glastuinbouw een aantal miljoenen kreeg voor een verbetering van de infrastructuur. Johan Stalknecht uit het naburige Bergen op Zoom, lid van Provinciale Staten voor de PvdA, beoordeelt die deal als gunstig voor Steenbergen, maar zag toch de weerstand binnen zijn eigen partij groeien. Stalknecht: ‘Wellicht is de complexiteit van de besluitvorming wat te hoog gegrepen voor een gemeente als Steenbergen.’ Aanraad op zijn beurt meent, dat de samenwerking met de partijgenoten in de provincie tot 2008 klopte, maar daarna haperde.
Wilma Baartmans werd met een bijzondere procedure buitenspel gezet. Artikel 6 van het Huishoudelijk Reglement, dat gaat over ‘Kandidaatstelling Vertegenwoordigende Lichamen’, bepaalt dat ‘een kandidaat kan worden buitengesloten als hij of zij duidelijk niet past in het profiel of wel te verwachten is, dat deze kandidaat ernstige schade zal berokkenen aan de partij.’ Ook een plaats op de zogenaamde alfabetische lijst, met de mogelijkheid van een correctie door de ledenvergadering is dan niet meer mogelijk.
Kandidaatstellingscommissie
In Steenbergen speelden belangrijke kandidaten het spel hard door te stellen niet op de lijst te willen als Baartmans er ook op zou staan. Baartmans zou niet integer zijn. In de krant sloeg die terug door op te merken, dat het volgens haar niet integer was dat de secretaris van de kandidaatstellingscommissie de vrouw is van de nummer twee van de lijst, de belangrijkste secondant van Aanraad. Deze Monique Stroek fungeert ook als spilfiguur van de actiegroep Glashard Nee, die zich keerde tegen elke glastuinbouw in Steenbergen. Baartmans sprak van ‘mijn grootste vijand.’ Tijdens de kandidaatstelling hield Monique een weblog bij, waarin ze uitlegde, dat ze het druk had met de kandidaatstelling, maar dat ze haar man natuurlijk overal buiten hield...
Als voorzitter van de kandidaatstellingscommissie was aangezocht een buitenstaander: de fractievoorzitter van de partij in het naburige Rucphen. Hij zag het boven aangestipte probleem anders. Er was toch in de commissie afgesproken, dat Monique in het gesprek met haar man geen vragen zou stellen...
Verder telde het bestuur tijdens de procedure maar drie leden. Van die drie waren er twee zelf kandidaat. Het derde bestuurslid was lid van de kandidaatstellingscommissie.
REFLECTIE
door Jacqueline Kalk, secretaris Centrum voor Lokaal Bestuur
De casus Steenbergen is een verdrietig verhaal met, naast de vele betrokkenen die persoonlijk zijn beschadigd, twee grote verliezers. Dat zijn onze partij en de inwoners van Steenbergen die op onze partij stemmen en hebben gestemd.
Het beeld dat wordt geschetst laat politieke geschillen zien, persoonlijke ambities die de politieke idealen in de weg staan en een afdeling (van 40 leden, red.) die (te) smal is om voor deze uitdagingen een goede oplossing te bedenken.
Juist in deze complexe verhoudingen is het goed toepassen van onze interne afspraken belangrijk. Die afspraken kunnen houvast en zekerheid bieden.
Laat ik er twee aspecten uithalen die in het oog springen. De bemensing van de kandidaatstellingscommissie met een familielid vraagt om moeilijkheden. De onafhankelijkheid van de commissie is op dat moment niet meer aan de orde. Dat kan en mag niet.
Het tweede aspect wat eruit springt is de wijze waarop met de zittende wethouder is omgegaan. Als wethouders en/of raadsleden niet weer op een lijst worden geplaatst, kunnen daar hele goede redenen voor zijn. Dat kan bijvoorbeeld zijn omdat er op basis van de functioneringsgesprekken is gebleken dat zij niet goed functioneren. Of het kan zijn dat de afdeling dringend behoefte heeft aan verjonging of een ander type bestuurder met een andere bestuursstijl. Daar aan ten grondslag kunnen dan profielen liggen op basis waarvan de kandidaten worden beoordeeld.
Het aangehaalde artikel van het Huishoudelijk Reglement biedt de mogelijkheid om kandidaten niet op de lijst te zetten en ook niet op de alfabetische lijst. Het kan een middel zijn om afscheid te nemen van bijvoorbeeld een raadslid dat niet functioneert maar wel een grote achterban heeft of een wethouder die al twintig jaar het beeld bepaalt. Toepassing van het artikel vereist wel zorgvuldigheid. Je moet op basis van bijvoorbeeld een profiel aan de betreffende kandidaat kunnen uitleggen waarom hij of zij niet op de lijst wordt geplaatst. De betreffende kandidaat kan hiertegen in beroep gaan bij het partijbestuur. Wilma Baartmans had deze mogelijkheid ook. Zij heeft hier geen gebruik van gemaakt, maar wel haar eigen partij opgericht. Daarmee heeft zij een persoonlijk belang laten prevaleren boven het partijbelang.
REACTIE
Roland Bos, secretaris PvdA-afdeling Steenbergen
Hoewel het afdelingsbestuur van mening is dat het weinig zinvol is om een onomkeerbare situatie opnieuw te belichten zonder inbreng van nieuwe gezichtspunten en/of argumenten, ben ik bereid om onze reactie te geven op bovenstaand stuk.
De verkiezingscampagne voor maart 2010 is zo zorgvuldig mogelijk gevoerd, d.w.z. geheel in lijn met het draaiboek, dus met de procedures en regelgeving van de PvdA, en met - hoe kan het ook anders - de inzet van diegenen die als afdelingslid wél een rol wilden of konden vervullen in de verkiezingscampagne. Hoe kleiner de afdeling, hoe groter de beperkingen.
De bemensing van de diverse verkiezingscommissies is door de ledenvergadering geaccordeerd, in het volste besef van de verhoudingen en de beschikbare menskracht binnen de partij. Om de nagestreefde integriteit te waarborgen, was de PvdA-fractievoorzitter van Rucphen aangezocht als voorzitter van die verkiezingscommissie. Monique Stroek was op het moment dat zij lid werd van de kandidaatstellingscommissie al geruime tijd niet meer de spil van de actiegroep ‘Glashard Nee’. Pas nadat een aantal kandidaat raadsleden ten overstaan van de kiescommissie hun bezwaren hadden geuit, trok Wilma Baartmans het functioneren van de kiescommissie voor het eerst in twijfel.
In de periode 2006-2010 heeft het toenmalige bestuur geregeld functioneringsgesprekken gevoerd, zowel met de fractie als met de wethouder. Mede op basis daarvan waren er profielen opgesteld voor de periode 2010-2014. Uiteindelijk zijn de kieslijst en beide kandidaat-wethouders door de ledenvergadering vastgesteld.
De kwestie die gespeeld heeft in de periode 2006-2010 met betrekking tot Wilma Baartmans vloeide niet voort uit een strijd om de wethouderspositie, maar was een gevolg van ‘omgevingsfactoren’, zoals het niet nakomen van afspraken in zowel bestuurlijke als ook in financiële zin, het uitblijven van verbeteringen zoals besproken in functioneringsgesprekken en de minder goede relatie met de gehele vierhoofdige PvdA-fractie, niet alleen met fractievoorzitter Leon Aanraad. Er zijn door onze afdeling herhaalde pogingen gedaan om de relatie tussen wethouder en fractie te verbeteren, waaronder mediation, maar die hebben niet geleid tot een bevredigende oplossing.
De procedure die is gevolgd ten aanzien van Wilma Baartmans, is opgestart in samenwerking met het partijbureau in Amsterdam. En pas nadat het toenmalige afdelingsbestuur alle vragen had beantwoord en volledig inzicht had gegeven in de - deels vertrouwelijke - problematiek. Zoals Jacqueline Kalk ook opmerkt, is Wilma Baartmans niet in beroep gegaan tegen de maatregel bij het partijbestuur, maar heeft ze wel haar eigen partij opgericht. Zij liet - ook toen - persoonlijk belang prevaleren boven het partijbelang. De ernst van de bijzondere maatregel paste bij de ernst van de problematiek.