Kiezers en raadsleden op drift
Vreemde tijden zijn in het de politiek. De verhoudingen veranderen, er melden zich nieuwe spelers die de spelregels lijken aan te passen. Dat zien we op nationaal niveau maar ook op lokaal niveau.
De formatie, hoe belangrijk ook, lijkt van een afstand een roman waarin de hoofdrolspelers worden gegijzeld door een fantoom. Voortdurend aanwezig, bepalend maar niet aanspreekbaar op verantwoordelijkheden. Hoofdrolspelers komen en gaan. Hoofdstukken vol persoonlijke ervaringen over de angst voor het spel dat gespeeld wordt. Er worden standpunten geformuleerd, we zien nieuwe tegenstellingen ontstaan, die vervolgens lijken te worden opgelost. Maar in het volgende hoofdstuk introduceert de schrijver onwerkbare verhoudingen, neemt een aantal hoofdrolspelers afscheid en wordt een volgend plot geïntroduceerd. Voor een boek of film een goed scenario, maar voor het vertrouwen in de democratie een tragedie.
Vertrouwen is een sleutelbegrip. Vertrouwen van de kiezer in de politiek, vertrouwen in onze volksvertegenwoordigers, vertrouwen binnen partijen en vertrouwen tussen de hoofdrolspelers. Ongeacht welk niveau, lokaal of nationaal, is vertrouwen datgene waar het om draait. En tegelijkertijd is het één van moeilijkst beïnvloedbare aspecten, met grote afbreukrisico's als er sprake is van een gebrek aan vertrouwen tussen de hoofdrolspelers.
Een lokaal voorbeeld uit het zuiden des lands.
In de vorige raadsperiode hadden wij grote fracties door het Bos-effect. Voor de periode 2010-2014 zou dit succes niet geëvenaard worden. Met deze veronderstelling zijn lokaal de kieslijsten vastgesteld. Hierdoor zijn veel zittende raadsleden op - naar verwachting - onverkiesbare plaatsen terecht gekomen. Zeker ook als deze raadsleden niet naar tevredenheid hadden gefunctioneerd. Voor één van onze zuidelijke volksvertegenwoordigers was dit het geval. Na de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen was er voor hem geen plek in de raad. Reden voor hem om zijn lidmaatschap van de PvdA op te zeggen en over te stappen naar een andere partij.
De nieuwe fractie mocht, ondanks het tegenvallende resultaat, deelnemen aan de coalitie en leverde een wethouder. Eén beoogd fractielid bedankte bij nader inzien vanwege persoonlijke omstandigheden voor het raadslidmaatschap. Een ander fractielid zag zich na vier maanden vanwege gezondheidsproblemen genoodzaakt zijn zetel af te staan. Door deze onverwachte gebeurtenissen was de eerst aangewezene op basis van de kieslijst, onze oud-partijgenoot geworden. Weliswaar geen lid meer van de PvdA, maar op basis van de Kieswet heeft deze persoon wel recht op de vrijkomende raadszetel. De griffie doet wat gedaan moet worden en benadert de persoon in kwestie. Het beoogd raadslid wil heel graag, zegt zijn lidmaatschap van de nieuwe partij op en meldt zich weer aan als lid van de PvdA. Hij wil ook weer deel uitmaken van de PvdA-fractie en vindt deze handelwijze heel gewoon. Ook hier een hoofdrolspeler die zijn eigen spelregels bedenkt. Een hoofdrolspeler die zich ook niet wil en kan voorstellen dat anderen deze handelswijze niet waarderen. De fractie staat voor het dilemma dat zij een fractiegenoot zou krijgen waarin het vertrouwen nul is en waarvan zij geen loyaliteit verwacht, noch aan de partij, noch aan de fractie. De kiezer ziet een volksvertegenwoordiger die het geen donder uitmaakt bij welke partij hij hoort, als hij maar in de raad kan zitten. Maar ook dat dit mogelijk is. Immers, net als in de door Wilders uitgespeelde kaart in de affaire-Klink, worden volksvertegenwoordigers gekozen zonder last en ruggespraak.
Wat vindt ú daarvan?