Lijsttrekkers onder de loep
Vier jaar geleden waren de ogen van de landelijke media gericht op de PvdA-lijsttrekkersverkiezingen in Rotterdam. Wie zou daar de strijd winnen om het leiderschap van de partij, in de stad waar de grote strijd met Leefbaar Rotterdam uitgevochten zou gaan worden? De winnaar toen was Peter van Heemst. Hij heeft zich dit keer niet kandidaat gesteld voor het lijsttrekkerschap. Een van de toenmalige verliezers deed dat wel: Dominic Schrijer. Met hem, zijn grote rivaal Hamit Karakus en de winnaar van de lijsttrekkersverkiezingen in Den Haag, Jeltje van Nieuwenhoven, neemt Lokaal Bestuur het fenomeen lijsttrekkersverkiezingen onder de loep.
Wie: Dominic Schrijer
Wat: Wethouder
Waar: Rotterdam
Waarom heb je je dit keer wederom kandidaat gesteld?
Dominic blijft even stil, denkt na, en zegt dan: ‘Omdat ik vind dat in deze tijd de meest ervaren kandidaat die de PvdA heeft in staat moet zijn om een goeie verkiezingsuitslag te maken. En ik denk dat ik dat ben.’
Dacht je daar vier jaar geleden hetzelfde over?
‘Niet helemaal. Het verschil is dat ik toen meer de uitdager was van de gevestigde PvdA. Ik stond wat meer op afstand van de Coolsingel. Vanuit mijn werk in buurten en wijken had ik hele uitgesproken opvattingen over hoe een nieuwe PvdA die stad beter kon maken. Ik had toen al voor de zomervakantie een concept-verkiezingsprogramma uitgewerkt met als titel ‘100.000 Rotterdammers vooruit.’Dat ging over hoe je om moest gaan met werk, taal, onderwijs, gesubsidieerde arbeid.’
Wat is er nu anders?
‘Ik had het gevoel dat de verkiezingen toen meer leefden. Na vier jaar oppositie waren de leden heel erg betrokken, zo van: we moeten nu sterk terug komen, het zal ons toch niet gebeuren dat Leefbaar Rotterdam wéér de grootste wordt. Binnen de partij was er meer dan nu een enorme betrokkenheid.’
Vind je dat de lijsttrekkersverkiezingen goed werken?
‘In Den Haag werd het dit jaar echt een strijd. Dan is het echt slopend volgens mij, dan heb je strijd binnen je eigen club met mensen met wie je dagelijks omgaat. Dat levert veel spanningen op voor mensen in de partij en ook voor jezelf. Dat moet je zien te voorkomen, maar er is natuurlijk ook behoefte aan scherpte en profiel. Dat is ook een beetje hoe mensen van buiten er tegenaan kijken: wat is nu eigenlijk het verschil?’
Wat vind je de grootste uitdaging voor de komende vier jaar?
‘Zorgen dat wij niet zo hard getroffen worden door de economische crisis als in jaren ‘80. Rotterdam werd toen het zwaarste getroffen en eigenlijk zijn we nog steeds bezig om negatieve effecten van die tijd weg te werken.’
Zie je samenwerking met Leefbaar Rotterdam voor je?
‘Gezien de radicalisering van de afgelopen maanden met de opkomst van Wilders denk ik dat die samenwerking verder weg is dan ooit. Ik vind dat Leefbaar veel twijfel laat bestaan over wat voor toekomst zij voor de stad willen.’
Wat vind je het belangrijkste pluspunt van de lijsttrekkersverkiezingen?
Er komt meer scherpte in de manier waarop je met elkaar campagne voert, zowel op inhoudelijke als strategische vraagstukken. Je bent daarmee als het ware al aan het oefenen hoe je de verkiezingen in wil. Daar hebben zowel Peter als ik vier jaar geleden zoveel baat bij gehad. Je betrekt in de strijd je achterban er al bij en bespreekt welke stijl je gaat hanteren en wat de boodschap is om de kiezer te bereiken. Dat oefen je continu en dat is goed.’
Wie: Hamit Karakus
Wat: Wethouder
Waar: Rotterdam
Waarom heb je je kandidaat gesteld?
‘Ik vind dat ik het beste bij de boodschap van de partij op lokaal niveau pas. Mijn profiel is er een van samenwerking, binding en leiderschap. Ik denk dat we die zaken hard nodig hebben binnen de partij zelf, maar straks ook extern, zeker als je boodschap is dat je samen voor één Rotterdam moet gaan. Ik heb een brede praktijkervaring, ik weet wat er achter de voordeur gebeurt. En als wethouder hoor ik van veel mensen terug dat ze vinden dat ik betrouwbaar ben, dat ik me aan mijn afspraken houd en dat ik heel helder en realistisch in mijn keuzen ben. Daar hoort ook bij dat ik het gewoon toegeef als ik iets niet weet.’
Wat vond je van vier jaar geleden van de lijsttrekkersverkiezingen?
‘Ik merkte als buitenstaander dat het goed was voor de partij intern. Je trekt mensen naar debatten die voorheen nooit kwamen. De zwakte is natuurlijk dat je verdeeld over komt als partij, want toevallige bezoekers hebben vaak niet in de gaten dat het om lijsttrekkersverkiezingen binnen een partij gaat. Dan horen ze ook nog eens verschillende boodschappen en dan snappen ze niet waar de PvdA nu voor staat.’
Was het vier jaar geleden heel anders?
‘Ik vond het de vorige keer spannender omdat het inhoudelijke verschil groter was. Ook qua profiel was het scherper. Bert Cremers en Peter van Heemst waren onderling heel verschillend, en daar kwamen Matthijs van Muijen en Dominic Schrijer toen ook nog bij, er viel echt iets te kiezen. De kandidaten nu liggen niet heel ver van elkaar af. Waar het nu om gaat is leiderschap en welk gezicht het beste bij de boodschap past.’
Hoe schat je je kansen in?
‘Lastig te zeggen. Alles is natuurlijk nieuw voor me en je moet je campagne zelf organiseren. Dat kost veel tijd en zelfs geld, maar het levert enorm veel energie op. Ik heb er wel veel van geleerd, bijvoorbeeld hoe je je boodschap telkens moet herhalen. Ik ben niet van het herhalen, zeker niet als je iedere keer iets over jezelf moet vertellen en dan ook nog eens moet zeggen waarom je goed bent. Ik heb liever dat andere mensen daar iets over zeggen. Maar goed, ik deins er dus ook niet voor terug om te zeggen wat mijn minpunten zijn. Ik houd er bijvoorbeeld niet van om partijen af te vallen of zaken op scherp te zetten, ik ben er van overtuigd dat Rotterdammers niet zitten te wachten op bekvechtende partijen. Ik wil bij de inhoud blijven. Verder heb ik natuurlijk wat minder ervaring als bestuurder, maar ik heb dan weer wel veel praktijkervaring uit mijn vroegere werk bij de politie, waar je op sociaal gebied veel meemaakt. En als ondernemer durf ik wel te stellen dat ik een praktijksocialist ben.’
Laatste nieuws: de Rotterdamse PvdA-leden hebben Dominic Schrijer gekozen tot lijsttrekker.
Wie: Jeltje van Nieuwenhoven
Wat: Lijsttrekker
Waar: Den Haag
Waarom heb je je kandidaat gesteld?
‘Ik had dit voorjaar al bedacht dat ik graag de gemeenteraad in wilde. Ik werk momenteel twee dagen per week als OV-ambassadeur en dat houdt volgend jaar op. De stap naar de gemeenteraad leek me erg leuk. Ik vertelde dat aan mensen en al snel kwam de vraag: waarom word je dan geen lijsttrekker? Naarmate ik daar meer mensen over sprak kreeg ik ook steeds meer iets van: waarom eigenlijk ook niet?’
Dan wil ik het omdraaien: waarom wél?
‘Omdat ik merkte dat het veel energie gaf. Het idee voelde goed.’
Wanneer heb je de andere kandidaten gemeld dat je je in de strijd zou mengen?
‘Henk Kool en Marnix Norder waren al de bekende kandidaten. Er was al snel gelekt dat ik wel mee zou gaan doen, dus ze wisten het al voor ik het ze kon melden, het had ook al in de krant gestaan. Ik heb het uiteindelijk formeel aangekondigd bij een kleine persconferentie op een zondagmiddag. Toen heeft Henk me gebeld en gezegd dat hij zich terug zou trekken.’
Wat gaf hij daar als reden voor?
‘Dat hij vertrouwde in mijn ervaring en er heel erg in geloofde dat ik iets toe zou voegen.’
Wat heb je met Den Haag?
‘Ik werk er al bijna 28 jaar. Al in de jaren ’90 nam ik een overblijfadres, omdat het ondoenlijk was als kamerlid om telkens heen en weer te reizen en sinds een kleine 16 jaar woon ik midden in het centrum van de stad. En tja… ik heb natuurlijk enorme interesse in de politiek en wat er in de wereld om me heen gebeurt, daar wil ik bij betrokken zijn en ook zelf iets in betekenen.’
Wat vond je van de lijsttrekkersdebatten?
‘Bij een van de debatten waren meer dan 150 leden. Dat is ongebruikelijk, om het zo maar even te zeggen. Bijna de helft van de leden heeft gestemd. Echt ontzettend mooi om mee te maken. Het was wat de intensiteit en beleving betreft wel een beetje als bij de verkiezingen om het landelijke lijsttrekkerschap in 2002, met Jouke en Klaas de Vries en Wouter Bos. Wat anders was dit keer, is dat het veel korter was. Op 9 oktober moest de bereidverklaring binnen zijn en toen was al bekend dat er tot de 22ste gestemd kon worden en dat op 23 oktober de uitslag al bekend gemaakt zou worden. Het ging allemaal heel snel.’
Je klinkt wel tevreden over het fenomeen lijsttrekkersverkiezingen?
‘Ja, maar ik denk dat het goed zou zijn als we er een soort primary van kunnen maken. Die moet kort zijn, zoals het hier nu was, want anders levert het schade op en raken de leden in verwarring over waar de partij nu voor staat. Voor de onderlinge verhoudingen is een korte strijd ook beter. Je moet natuurlijk wel als een blok de verkiezingen in gaan. Dat zal bij ons in ieder geval geen probleem zijn, Marnix en ik zullen geen enkele moeite hebben om samen campagne te voeren.’
En nu dus de strijd aan met Wilders, die mee gaat doen in Den Haag…
‘Wij zijn zelf natuurlijk nog druk bezig met ons eigen verkiezingsprogramma. Wat Wilders voor Den Haag wil is nog onbekend. Het enige wat we van hem weten is wat hij landelijk gezegd heeft. Daar gaan we heel nuchter mee om. Ik heb vanaf het begin gezegd: je kunt niet je beleid of strategisch inzicht afzetten tegen een anti-campagne van Wilders. We moeten onze eigen boodschap uitdragen. Dat gaan we dus ook doen.’
Waar gaat die boodschap over?
‘Over welke woningen we als stad moeten bouwen en in welke prijsklasse, over het regelen van baanzekerheid voor jongeren, over wijkherstel, over de aanpak van de economische crisis, over de aanpak van illegale onderverhuur en huisjesmelkers. De verkiezingen zullen waarschijnlijk voor een groot deel over nationale zaken gaan, maar voor Den Haag hebben we echt een heel lokaal verhaal.’
Hoe kijk je aan tegen samenwerking met Wilders?
‘Ik ben er voor dat we niemand bij voorbaat uitsluiten. We praten natuurlijk altijd met andere partijen op basis van de inhoud. Voorlopig weten we Wilders’ programma voor de gemeenteraadsverkiezingen nog helemaal niet. Maar als ik zie wat de PVV tot nu toe landelijk zegt, dan wordt het wel heel ingewikkeld…’
Kijk je uit naar de campagne?
‘Zeker. Ik voer al sinds 1974 campagnes. Ik heb er zin in, dus laat het allemaal maar komen!’