Commotie rond asielzoekerscentrum Schagen
‘Of het ons in maart stemmen zal opleveren? Wie zal het zeggen.’ Aan het woord is Henk Huijser, fractievoorzitter van de PvdA in de Schager gemeenteraad. Eind september sprak de raad zich - ondanks eerdere positieve voorboden - uit tegen de bouw van een AZC. Opmerkelijk feit: ook de PvdA stemde tegen. Huijser, bij nader inzien: ‘Ik verwacht eerlijk gezegd toch wel dat onze durf om dit besluit te nemen eerder stemmen zal opleveren dan kosten. Maar laat de mensen vooral niet denken dat dit de reden is waarom we uiteindelijk tegen een nieuw AZC hebben gestemd.’
De verwarring in Schagen is groot. De inwoners van het middelgrote plattelandsstadje (bijna 19.000 inwoners) rollebolden over elkaar heen, toen openbaar werd gemaakt dat hun gemeente van plan was om voor de tweede keer een locatie te zoeken voor een asielzoekerscentrum. Het vorige AZC had tien jaar lang probleemloos onderdak verschaft aan honderden vluchtelingen, maar werd vorig jaar afgebroken in verband met een overeenkomst met een projectontwikkelaar. Die gaat daar woningen bouwen. Ook het aantal asielzoekers leek landelijk minder te worden, dus leek de bouw van een nieuw AZC aanvankelijk niet nodig. Totdat het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) begin dit jaar Schagen alsnog verzocht opnieuw opvangruimte te creëren. Het COA vertrouwde op een positief antwoord. Het verleden had immers aangetoond dat zowel de politiek als de bevolking van Schagen een AZC in de armen sloot. Maar het werd nee.
Draagvlak
‘Tien jaar geleden was er geen enkele wanklank te horen toen er een nieuw AZC moest komen’, aldus Jan Muntjewerf, een van de vijf PvdA- raadsleden. ‘We gingen er dan ook van uit, dat we ook nu weer een ruime meerderheid in de raad zouden kunnen krijgen. Wel wilden we eerst kijken of er voldoende draagvlak was en of we ons zouden kunnen vinden in de voorwaarden.’ Fractievoorzitter Huijser: ‘Wij zijn als PvdA altijd voor een AZC geweest. Maar we vonden ook dat de accommodatie van het laatste AZC - stacaravans - behoorlijk te wensen overliet. Het ging in eerste instantie dus om een principe-uitspraak.’
In juni bleek de meerderheid van de raad het daarmee eens: er zou een onderzoek gestart worden naar de haalbaarheid en de benodigde voorwaarden. Maar in grote lijnen waren zowel college als raad vóór de komst van een nieuw AZC. Geen vuiltje aan de lucht dus, zou je denken. Totdat een paar weken na de zomervakantie, de eerste onderzoekende stap genomen werd door gemeentebestuur en COA: een eerste voorlichtingsbijeenkomst voor de bevolking, in het kader van het met de raad afgesproken onderzoek- en informatietraject. Muntjewerf: ‘Daar werd onder meer een kaart gepresenteerd met acht mogelijke locaties. Dat verraste ons trouwens, want die was niet vooraf aan de raad voorgelegd. Maar de avond was bedoeld voor de bewoners en zo leek alles dus heel democratisch te gaan. Dat bleek echter erg naïef gedacht.’
Angstaanjagend
‘Het liep volslagen uit de hand. De emoties laaiden hoog op. We schrokken ons rot van de negatieve reacties. Niet alleen de Wilders-achtige reacties verontrustten ons, maar ook uitlatingen in de pers en in contacten die we later in onze persoonlijke omgeving legden, maakten duidelijk dat er geen draagvlak is voor een nieuw AZC.’ Huijser: ‘Er werd tijdens die bijeenkomst, waar honderden mensen vanuit alle acht voorgestelde locaties aanwezig waren, geschreeuwd en gehuild. Echt angstaanjagend. Er waren de verschrikkelijkste argumenten te beluisteren. Mensen waren niet meer bereid en in staat om naar ons te luisteren. De weerstand bleek dermate groot, dat we allemaal ontgoocheld naar huis gingen. Die verdeeldheid en scheuring in de Schager bevolking deed pijn.’
‘Je zag fervente tegenstanders die alles op alles zouden zetten om een AZC te weren en gedreven voorstanders die - soms beschaamd - hun verdriet niet onder stoelen of banken staken,’ aldus Huijser. ‘Er heerste bovendien een heel groot wantrouwen, tegen de politiek in het algemeen, tegen de gemeenteraad en tegen het COA. Een sfeer die we tot nu toe niet kenden in het rustige Schagen.’
Verantwoordelijkheid
‘Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 waren onze slogans ‘samen voor de toekomst van Schagen’ en ‘voor een solidaire, respectvolle gemeenschap’. Dat kwam recht uit ons sociaaldemocratische hart,’ aldus Huijser. ‘We staan namelijk voor een streng maar rechtvaardig asielbeleid, dus we waren van mening dat een centrumgemeente als Schagen daarvoor verantwoordelijkheid moet willen nemen. Precies de reden waarom we instemden met een onderzoek naar het opnieuw vestigen van een AZC. Maar dat daar zoveel commotie over zou ontstaan? Ongelooflijk! We hadden er alle vertrouwen in. Maar toch hebben we nu met pijn in ons hart besloten dat we moeten stoppen.’
Muntjewerf: ‘Daarbij komt nog dat er een handtekeningenactie in gang was gezet om te komen tot een referendum. Met als onderliggend doel het tegenhouden van een AZC. Want het leek er sterk op - al spreken ze dat zelf tegen - dat de initiatiefnemers daarvan tegen een AZC waren. Mijn mening is: als je vóór een referendum bent, ben je tégen een AZC. En al zeker bij jou in de buurt. Ben je vóór een onderzoek, dan ben je vóór een AZC. Men kwam uiteindelijk met een lijst van ruim 1800 handtekeningen voor een referendum. We hebben daar trouwens niet eens een verordening voor, dus dat zou eerst ook allemaal op poten gezet moeten worden. Met alle maandenlang gesodemieter van dien. Dat zou alleen maar nóg meer onrust geven in de stad.’
‘Vandaar,’ zegt Huijser, ‘dat we als fractie hebben gewikt en gewogen. En, ook na overleg met een deel van onze leden en het bestuur, besloten dat we beter nú konden stoppen dan dat het een kwestie werd van dooretteren, met uiteindelijk toch nog een negatief resultaat. De kans dat een referendum het door ons gewenste resultaat zou opleveren was nihil. En als het COA zou horen dat Schagen er eigenlijk geen zin in heeft, zou dat ook niet werken.’
Hoofd buigen
‘Nee, dit is niet het hoofd buigen voor ongenuanceerde en soms discriminerende meningen,’ reageert de fractievoorzitter op de vraag of dit geen zwichten voor de schreeuwende minderheid is. ‘In de eerste plaats moeten asielzoekers zich welkom voelen, en daarnaast hebben wij ook geen belang bij een sterk verdeelde bevolking. Vandaar dat we hebben voorgesteld om te stoppen met alle procedures voor het vestigen van een AZC in Schagen. Het werd unaniem aangenomen.’
Huijser: ‘In onze beleving hebben we geluisterd naar het volk. Doorgaan met de plannen zou alleen maar nóg meer tweespalt teweeg gebracht hebben. Nu keert de rust terug. Kijk, als je er alleen maar even de partijbeginselen op na zou hoeven slaan, zou besturen wel erg gemakkelijk zijn. We hebben als fractie een eigen verantwoordelijkheid naar de bevolking toe. En dat hebben we dit keer zwaarder laten wegen. Soms kan je niet anders.’
Burgemeester een illusie armer
‘Ik heb er letterlijk niet van geslapen.’ Een paar dagen na het unanieme raadsbesluit om geen derde AZC in ‘zijn’ stad te willen, blijkt burgemeester Gerrit Westerink (PvdA) van Schagen nog altijd aangeslagen door de hele gang van zaken. ‘Ik heb gisteren geëvalueerd met het COA en daar was men uiteraard ook hevig teleurgesteld. Boos zelfs. Want ook zij hadden niet verwacht dat de stekker er plotseling uitgetrokken zou worden. Maar gelukkig kon ik hen duidelijk maken waarom dat gebeurd is. Waarna er van hun kant begrip getoond werd. Het zou immers geen enkel nut gehad hebben om koste wat het kost door te gaan. Met alle vervelende gevolgen van dien. Dat zou voor alle partijen, en niet in de laatste plaats voor de asielzoekers zelf, geen goede zaak geweest zijn.’
‘We hebben hier negen jaar een AZC gehad zonder problemen. Toen het COA mij dan ook vroeg of we wederom voor een locatie zouden willen zorgen, voorzag ik geen enkele tegenstand. Maar dat bleek een grote inschattingsfout. Resultaten uit het verleden geven - zoals maar weer eens blijkt - geen garantie voor de toekomst. Nadat we namelijk zo snel mogelijk alles transparant wilden maken voor de bevolking, begon het gedonder. Kijk, iedere verandering veroorzaakt in het begin weerstand, dat weet je. Maar dat er zoveel - ik noem het maar - PVV-reacties kwamen, sloeg bij mij in als een bom. Die vreemdelingenhaat. Die agressie. Een volslagen gebrek aan nuancering. Echt zeer verontrustend. Ik wist niet wat ik meemaakte op die eerste bijeenkomst. Ook die ondertoon vol wantrouwen naar overheid en politiek: schrikbarend!’
‘Uiteraard hebben we meteen de koppen bij elkaar gestoken. Waar komt dat vandaan? Hitst men elkaar op? Ligt er een brok onvrede aan ten grondslag? Ik heb gesprekken gevoerd achter de schermen en geïnformeerd bij de fractievoorzitters. Hoe zit het bij jullie achterban? Pols eens in jullie omgeving. Zou er nu ineens - ondanks alle goede ervaringen - geen draagvlak meer zijn voor een AZC in Schagen? En wat bleek? Een meerderheid vond dat ‘nu maar eens een andere gemeente aan de beurt moest zijn’. Schagen heeft z’n best gedaan, luidde een veelgehoorde conclusie. Ja, zelfs in PvdA- en CDA-kringen.’
‘Tja, het is niet anders,’ zegt hij met een diepe zucht. En na een stilte: ‘Ik ga overigens ook een brief sturen naar staatssecretaris Albayrak, want ik wil van haar nu wel eens duidelijk weten hoe groot de urgentie is om tot nieuwe locaties te komen. Dat werd me af en toe gevraagd en daar kon ik eerlijk gezegd geen goed antwoord op geven. Wel weet ik dat het tekort aan huisvesting nu tijdelijk wordt opgevangen door hotels en pensions in te schakelen, en dat er dus niemand op straat staat. Toch hoopte ik dat mijn stad de verantwoording voor de opvang van vluchtelingen weer zou willen nemen. Ik ben een illusie armer…’
Voor en tegen
Hieronder een greep uit de veelal emotionele reacties op de komst van een AZC in Schagen.
Franske Keuter:
Dit onderwerp raakt mij. Ik heb in mijn werk menige uitzetting moeten aanschouwen. Vaak van mensen die jaren op een uitspraak hebben moeten wachten. De PvdA zou moeten blijven hameren op snellere en betere asielprocedures in combinatie met goede AZC’s. Die praktisch gezien, direct en indirect, ook de nodige werkgelegenheid bieden. Toch óók een speerpunt van de PvdA. Bovendien: het terugkomen op een beslissing of standpunt door voortschrijdend inzicht is een kracht. Maar angst is een slechte raadgever. Dit soort ‘zwabberen’ maakt de PvdA ongeloofwaardig.
Ton Dekker:
Die politiek begint me de strot uit te hangen. Doen ze eerst poeslief alsof wij er nog iets over te vertellen hebben, maar je snapt natuurlijk wel dat alles al lang besloten is. Ja, nu doen ze even niks, dat durven ze niet meer. Maar let op mijn woorden: over een jaartje komt er toch zo’n asielgedoe. Lopen er weer allemaal zwarten door onze wijk. Nou, daar zit ik niet op te wachten. Dus we blijven ze in de gaten houden, die raadsleden.
Maartje van Bruggen:
De burgemeester had zelfs nog zijn eigen ‘achtertuin’ als mogelijkheid geopperd. Dat klinkt natuurlijk aardig, maar degenen die daar de meeste last van zouden hebben zijn de bewoners van die wijk. Die kijken er pal op. En aan de andere kant van Schagen is ook al zo’n raar voorbeeld: daar woont een boer die natuurlijk mooi geld had gekregen voor zo’n transactie.
Jannie Paarlberg:
Tot mijn grote verbazing las ik het bericht dat onze PvdA tegen de komst van een AZC had gestemd en er zodoende voor zorgde dat dit er ook niet kwam, want: meerderheid in de raad. De argumenten van de fractievoorzitter, zoals ik die in de krant las, hebben op mij geen indruk gemaakt. Erger nog: ik vind het PvdA-onwaardig. Enig wantrouwen maakt zich dan ook van mij meester. De verkiezingen in aantocht. Angst voor tweespalt in de bevolking? Is de PvdA er juist niet voor om de rug recht te houden en dit met argumenten te bestrijden?
Tom van de Schouw:
Opzouten die asielzoekers. Laat nou een andere gemeente maar eens wat doen. Schagen moet weer eens zo nodig de sociale stad uithangen. Nou, forget it! Dat is ze mooi niet gelukt!
Ria Slijboom:
Ik ben bij de eerste informatiebijeenkomst geweest en schrok me kapot van de negatieve meningen. Ik werk bij Vluchtelingenwerk en was coördinator bij beide eerdere AZC’s in Schagen, waar nooit problemen zijn geweest. Jammer dat de Schager politiek niet stevig in zijn schoenen is blijven staan. Ze hadden eerst helder moeten maken dát er een AZC zou komen. Die beslissing overlaten aan een klein, bij de eventuele locaties betrokken deel van de inwoners heeft niet goed uitgepakt. De humanitaire afweging is niet gemaakt. Erg jammer.