Centrum voor lokaal bestuur

Meer dan de helft van de wethouders in de grote gemeenten wil na de verkiezingen in maart 2010 door als wethouder, maar is ook bereid in de gemeenteraad plaats te nemen. Dat blijkt uit onderzoek van Binnenlands Bestuur naar de herkiesbaarheid van 278 wethouders uit alle gemeenten met meer dan 60 duizend inwoners.

De meeste wethouders (55,5 procent) gokken op twee paarden: ze kiezen voor het voortzetten van het wethouderschap, maar zijn ook beschikbaar als kandidaat-raadslid. Bijna 20 procent van deze wethouders is alleen als wethouder beschikbaar na 3 maart 2010, de dag van de gemeenteraadsverkiezingen. En iets meer dan 20 procent grijpt de raadsverkiezingen aan om te stoppen als politicus.

De Edese PvdA-wethouder Simon van de Pol kan als nummer 2 van de verkiezingslijst in de raad worden gekozen. Maar hij is op die plek vooral bedoeld als stemmentrekker. ‘Mocht de PvdA buiten de nieuwe coalitie vallen, dan ga ik niet vanuit de raad een soort schaduwwethouder spelen. Dan ben ik niet beschikbaar voor de raad. We geven dat in campagne aan.’ 

Alleen wethouder 
Voor bijna één op de vijf wethouders (18,1 procent) in de grote gemeenten is de keuze glashelder. Zij zijn na de raadsverkiezingen van 3 maart uitsluitend beschikbaar als wethouder. De Hilversumse PvdA-wethouder Jan Rensen is nog niet klaar. ‘Er zijn nog veel processen die ik wil begeleiden en afronden. Ik heb gezien dat oud-wethouders in de raad niet prettig functioneren. Bovendien wil ik een aantal jonge, goed functionerende raadsleden van mijn partij niet in de weg zitten.’ 

Stoppen
Voor 20,2 procent van de wethouders vormen de raadsverkiezingen het eindpunt van het wethouderschap. Zij zijn evenmin beschikbaar voor de raad. Onder hen de Nijmeegse PvdA-wethouder Paul Depla, tevens voorzitter van de Wethoudersvereniging: ‘Ik ben met veel plezier en passie ruim 10 jaar wethouder geweest. Ik vind het verstandig om ruimte te geven aan nieuwe gezichten en inzichten.’

Voor verschillende ervaren wethouders is het mooi geweest. Hans Engels (PvdA, Purmerend): ‘Ik ben tegen verkiezingstijd ruim 66. Het is tijd voor iets anders.’ Siebe Keulen (PvdA, Gouda): ‘De mocratie moet een zaak zijn van velen, niet van enkelen. Twee perioden moet in principe het maximum zijn voor volksvertegenwoordigers en bestuurders. Na 7 jaar raadslid en 6 jaar wethouder vind ik het tijd om ruimte te maken.’ 

Wethouders niet automatisch lijsttrekker
Dé wethouder, als bekend gezicht, is niet vanzelfsprekend dé lijsttrekker. Het dualisme doet zijn werk. De trend van 2006 was dat de lijsttrekker de beoogd fractievoorzitter is, de wethouder als nummer 2 is de beoogde wethouderskandidaat. In 2006 was twee derde van de lijsttrekkers beoogd fractievoorzitter. Slechts een derde deel van de lijsttrekkers was toen ook wethouderskandidaat, zo bleek uit onderzoek van de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur. Het is nog onduidelijk of dat nu weer zo is; veel kandidatenlijsten zijn nog niet klaar.

Bij de PvdA in Haarlem zijn de wethouderskandidaten geen lijsttrekker. ‘De lijsttrekker is fractievoorzitter en kan niet alsnog wethouder worden’, zegt afdelingsvoorzitter Bart Bram Spruit. De ene wethouder, Jan Nieuwenburg, is beschikbaar voor de raad, de andere, Maarten Divendal, niet. Hij is lijstduwer. Divendal wil door als wethouder. Spruit: ‘We hebben een wethouderspool van gekwalificeerde kandidaten. Onze leden mogen twee voorkeurs-wethouderskandidaten aangeven. De uitslag gebruiken we bij het invullen van de posten.’