Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Wensdenken langs de landsgrenzen

Jan Chris de Boer

Bestuurders in de grensregio’s denken een nieuwe manier gevonden te hebben om werklozen aan een baan te helpen: werk zoeken in de aangrenzende delen van Duitsland en België. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft er zelfs speciale ontgrenzers voor aangesteld. Zij moeten eventuele problemen die werken in het buitenland met zich meebrengt, proberen op te lossen. Maar er zijn ook tegengeluiden. Is het wel reëel te denken dat Nederlandse werklozen uit de grensgebieden in grote aantallen aan de slag gaan aan de andere kant van de landsgrenzen? ‘Wensdenken’, noemt prof. dr. Jouke van Dijk het. ‘Duitse werklozen kunnen hetzelfde als Nederlandse werklozen.’

Jouke van Dijk is hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Ik ben een groot voorstander van open arbeidsmarkten. Maar wat men nu probeert, Nederlandse mensen in Duitsland aan werk helpen, is veel te kort door de bocht. Als je kijkt naar de vacatures in het Duitse grensgebied, dan zie je dat er vooral een tekort is aan ict’ers en scheepswerf Meyer in Papenburg zoekt lassers. Maar in Nederland hebben we ook een tekort aan ict’ers en lassers.
En zo kom je bij de kern van mijn kritiek: er is helemaal geen onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor Nederlanders om vlak over de grens te gaan werken en er is ook geen onderzoek gedaan naar de ervaringen van Nederlanders die in Duitsland of België werken. Ik noem het daarom wensdenken van onze grensbestuurders. Gemeenten hebben veel mensen in de bijstand en daarom proberen ze nu werk te vinden over de landsgrenzen. Daarmee wordt gesuggereerd dat ze een probleem oplossen, maar dat is helemaal niet zo. Alleen al de zeer gescheiden arbeidsmarkten zorgen voor veel praktische bezwaren.’ 

Eigen belastingpolitiek
Van Dijk wijst erop dat het werken over de grens in Duitsland totaal geen politiek onderwerp is. Daardoor zal er weinig bereidheid zijn om problemen voor Nederlanders die daar willen gaan werken op te lossen. ‘Dit onderwerp speelt in Duitsland niet. In Nederland wordt gesuggereerd dat de banen over de grens voor het oprapen liggen en dat de werkloosheid in Duitsland erg laag is, waardoor er veel mogelijkheden zijn, maar dat verdient enige relativering. De werkloosheid is in Duitsland procentueel gezien weliswaar de helft van die in Nederland, maar ze hebben zelf dus ook nog genoeg werklozen die ze aan het werk willen helpen.’
Wat moet er volgens Van Dijk gebeuren wil het grensoverschrijdend werken wel een succes worden? ‘Het zou enorm helpen om Duits te gaan geven op de basisscholen. Daarnaast zou er een harmonisering van regels, bijvoorbeeld op het gebied van de belastingen, moeten plaatsvinden. Er zijn nog veel te veel praktische problemen. Ook cultureel gezien. Duitsers zijn bijvoorbeeld veel hiërarchischer dan Nederlanders.’
Maar grensgebieden kunnen toch geen eigen belastingpolitiek voeren? ‘Nee, dat zal Europees geregeld moeten worden. En dat willen de lidstaten niet. Ze willen zelf hun belastingregels vaststellen én ze willen grenswerken, maar je kunt niet alles hebben.’
De Groningse hoogleraar ziet maar één mogelijkheid voor gemeenten om iets aan de werkloosheid te doen: meer werk aantrekken. ‘Of je moet in Nederland kiezen voor een heel andere manier van werken. Nu zitten veel werklozen thuis weg te kwijnen en veel ouderen zitten de hele dag verveeld achter de geraniums. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de werklozen zich om die ouderen bekommeren. Inderdaad, dan krijg je hogere zorgkosten, maar je hebt ook niets aan mensen die de hele dag thuis zitten en alleen maar geld kosten.’

Weggummen
Walter Leemreize is sinds 1 januari 2015 ontgrenzer in de Achterhoek. Hij heeft in Nederland nog twee collega’s. In Zeeuws-Vlaanderen is iemand drukdoende de grens met België weg te gummen. Een derde ontgrenzer doet dat in Zuid-Limburg met de grenzen met België en Duitsland.|
Wat heeft Leemreize inmiddels bereikt? ‘We zijn drie projecten gestart. In Bocholt, een plaats met ruim 70.000 inwoners tien kilometer over de grens met Duitsland, staat de Westfälische Hochschule. Dat is een hbo-school met voornamelijk technische opleidingen. Bijna niemand in de Achterhoek wist van het bestaan van deze school. Wij brengen die nu onder de aandacht van de Nederlandse scholieren én bij het bedrijfsleven in de Achterhoek. Zij zitten te springen om technisch goed geschoold personeel. Studenten kozen altijd voor Eindhoven of Leiden als ze een technische studie wilden doen. Dan is de kans groot dat ze daar ook blijven hangen. Als ze kiezen voor Bocholt is de kans groot dat ze in de Achterhoek blijven en daar kan het bedrijfsleven in deze regio weer van profiteren. Bovendien kost studeren in Duitsland maar een derde van wat het in Nederland kost en je krijgt ook nog een gratis OV-kaart.’

Nicht einfach
‘Het Duitse grensgebied, qua oppervlakte even groot als de Achterhoek, telt 400.000 vacatures. In Duitsland is een enorme vraag naar mensen in de ouderenzorg. In Nederland hebben juist veel zorgmedewerkers, vooral op mbo niveau 2 en 3, hun baan verloren of ze dreigen die te verliezen. Maar Nederlandse mbo-opleidingen worden niet allemaal erkend in Duitsland. Die barrière willen we wegnemen. Afgelopen februari hebben we daarover een conferentie belegd. Die diploma-erkenning is een zaak van de deelstaatregering en dat is nogal een stroperige procedure. We hebben op die conferentie afgesproken dat we daar niet op willen wachten. We hebben andere wegen gevonden, waardoor nu tientallen mensen uit de Achterhoek stage lopen in Duitse zorginstellingen. Dat is natuurlijk nog geen betaald werk, maar we staan nog aan het begin. Nederlanders zijn bureaucratisch, maar de Duitsers kunnen er ook wat van!’
In een derde project worden netwerken van Nederlandse en Duitse bedrijven met elkaar in contact gebracht. ‘Na Eindhoven heeft de Achterhoek de meest innovatieve maakindustrie. Datzelfde geldt voor het aangrenzende Duitse gebied. Dan is het toch raar dat er over en weer geen contact is? Op het gebied van opleidingen zouden ze bijvoorbeeld veel voor elkaar kunnen betekenen.’
Leemreize is positief over deze ontwikkelingen. Hoe kijkt hij aan tegen de kritiek van Jouke van Dijk? ‘Ik vind het vrij gemakkelijk wat hij zegt. Zijn kritiek levert niets op. Het klopt dat het werk niet voor het oprapen ligt, je moet er gericht naar zoeken. Toch liggen er hier veel mogelijkheden, maar het is nicht einfach. 

Kansen verzilveren
De FNV is in de persoon van lokaal bestuurder Wilco Veldhorst betrokken bij de plannen in de Achterhoek om het grenswerken te stimuleren. ‘Hoe mooi het verhaal ook klinkt, het is vaak heel lastig om mensen over de grens aan het werk te krijgen. De arbeidsmarkten van Nederland en Duitsland verschillen nogal. Bij ons wordt er veel bezuinigd op de zorg en in Duitsland is veel werk in die sector. Dan lijkt het handig om daar als Nederlandse werkloze zorgmedewerker aan de slag te gaan, maar in Duitsland wordt veel minder betaald. Het gaat al gauw om enkele honderden euro’s per maand minder. Aan de andere kant: vind je een baan als productiemedewerker bij VW, dan verdien je meer dan een docent op een Nederlandse basisschool. Door al die verschillen zeggen wij als FNV dan ook dat Nederlandse werklozen niet verplicht mogen worden werk in Duitsland te aanvaarden.’
Wat volgens Veldhorst een succes ook in de weg staat, is de houding van de Nederlandse en Duitse overheid. ‘Ons kabinet is nogal op de Randstad georiënteerd. In Amsterdam speelt grenswerken niet, dus is het ook geen politiek item. Het staat niet op het netvlies bij de Haagse politici. Ze kennen het grensgebied vaak niet eens.’
Er zijn volgens Veldhorst nog meer factoren die succes in de weg staan: ‘Leemreize heeft het over studeren in Bocholt en een gratis OV-kaart, maar in de Achterhoek heb je helemaal geen openbaar vervoer in de grensstreek. Vanuit Doetinchem ben je sneller in Den Haag dan in Bocholt. De provincie Gelderland vindt grenswerken heel belangrijk, maar doet niets aan het verbeteren van het openbaar vervoer richting Duitsland. Dus als je echt iets wilt, als je een succes wilt maken van het grenswerken, zul je eerst iets moeten doen aan het openbaar vervoer en andere zaken, zoals diploma-erkenning, de verschillen op fiscaal en sociaal gebied, de taalproblemen en de verschillen in salariëring. Toch vind ik dat de wil er moet zijn om de problemen weg te nemen en kansen te verzilveren.’

Boodschappen en tanken
Erik Geurts is PvdA-gedeputeerde in Limburg. Volgens hem probeert die provincie al lange tijd het werken over de landsgrenzen te stimuleren. ‘We doen heel veel. Zo hebben we de onderwijsprogramma’s aangepast, waardoor er nu op basisscholen Duits wordt gegeven en op middelbare scholen meer aandacht aan het Duits wordt besteed. Daarnaast geven we veel informatie over de gevolgen van grenswerken. Dus wat betekent het fiscaal, wat betekent het voor je hypotheekrenteaftrek, voor je pensioen… Die verschillen tussen landen zijn niet door ons weg te nemen, dat is een zaak van Den Haag en Europa. Maar we kunnen wel goed informeren.’

 
Ook Geurts ziet mogelijkheden. ‘In een straal van één uur rijden rond Limburg zijn er meer banen dan in dezelfde straal rond Amsterdam. Alleen door de landsgrenzen worden hier veel kansen niet benut. Dus het gaat langzaam met het grenswerken. Ik heb geen parate getallen, maar ik weet wel dat de grens door velen als een hobbel wordt gezien. Niet bij het boodschappen doen of bij tanken, maar wel bij werken. En dat komt niet alleen door zaken als belastingen, maar ook door het niet erkennen van diploma’s en door een slechte taalkennis.’
Wat vindt Geurts van de opmerkingen van Van Dijk? ‘Hij mag ernaar kijken zoals hij wil, wij gaan gewoon onze kansen benutten. Een aantal van de kritiekpunten van Van Dijk klopt, maar wij gaan in volle vaart verder.’

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 40 nr. 2 Juni 2016
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Jan Chris de Boer

One suit fits all werkt niet in bijstand

Lees artikel

Ton Langenhuyzen

Sluiting gevangenissen? Denk daar nog eens goed over na

Lees artikel

Jan Erik Keman

Terug naar de kern: goed werk voor iedereen

Lees artikel

Verder in deze uitgave van Lokaal Bestuur
Jaargang 40 nummer 2 juni 2016:

Lees deze artikelen in Lokaal Bestuur:

download pdf word nu abonnee