Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Waterschappen: onbekend maakt onbemind

Jurjen Sietsema

De meeste burgers kennen ze niet en zij, die dat wel doen, nemen ze niet serieus of vinden dat ze afgeschaft moeten worden: de waterschappen. Het imagoprobleem, dat aan de oudste bestuurslaag van Nederland kleeft, is hardnekkig. Toch wordt er volop politiek bedreven. Wat doen ze precies en waarom is het belangrijk dat de PvdA blijft deelnemen? In deze aflevering van de rondetafelgesprekken spreekt Jacqueline Kalk met zes van hen: Bea de Buisonjé (Amstel, Gooi en Vecht), Liesbeth van Dijk (Vallei en Veluwe), Thea Fierens (Hoogheemraadschap van Rijnland), Jeroen Haan (Hoogheemraadschap van Rijnland), Jan Reerink (Stichtse Rijnlanden & voorzitter PvdA landelijk netwerk waterschappen) en Henk Schouwenaars (Brabantse Delta).

‘De waterschappen zijn niet onomstreden’, begint Jacqueline. ‘In 2009 werd er nog gesproken over opheffing. We zijn nu zeven jaar verder. Ondertussen zijn er één keer nieuwe waterschapsverkiezingen geweest. Willen jullie uitleggen waarom het handig is dat de PvdA in de waterschapsbesturen zit? Wat is daar goed aan?’

Jeroen: ‘De eerste vraag, die je vaak krijgt, is wat er politiek aan een waterschap is. Iedereen wil toch droge voeten? Het antwoord is heel simpel. Het waterschap gaat over de verdeling van ruimte en over kosten. En wanneer er een verdelingsvraag is, is er politiek. De vraag is, gaat de ruimte voor water naar de stad of naar het land? Als je dat niet regelt dan neemt het water die ruimte zelf. De tweede verdelingskwestie is geld. Daarin hoor je het PvdA-geluid terug: de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten, de vervuiler betaalt en zij die niet kunnen betalen krijgen kwijtschelding. Daarom vind ik dat we ons daar als PvdA hard voor moeten maken. En tot slot is hoog water goed voor de natuur, terwijl boeren met laag water blij zijn. Ook dat is een verdelingsvraag. Of je het wilt of niet: de waterschappen zijn politiek.’

Jeroen : 'Of je het wilt of niet: de waterschappen zijn politiek.' 

pvda waterschappen 709Bea: ‘Ik zou nog wat verder willen gaan. Je hoort inderdaad altijd: “Iedereen wil droge voeten, veiligheid, en schoon en voldoende
water.” Maar dat iedereen is nou juist het interessante. Niet iedereen wil namelijk alles in dezelfde hoeveelheden. Je hebt bijvoorbeeld
meningsverschillen over de hoeveelheid water en zelfs over veiligheid kunnen de gemoederen hoog oplopen. Je kunt je afvragen wat voor soort dijken je gaat aanleggen en of je daarbij alleen naar de kosten of ook naar andere factoren kijkt. Ik denk dat de PvdA daarin een belangrijke rol speelt. Dat merk ik bij ons in het waterschap. Daar is een duidelijke rolverdeling. De VVD kijkt alleen maar naar het geld. Die wil altijd alles alleen maar het goedkoopst. Wij kijken ook nog naar andere factoren.’

Henk: ‘In ons waterschap liggen de meningen heel ver uit elkaar. De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW, in 2000 van kracht geworden met als doel de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater te waarborgen, red.) zorgt voor enorm veel discussie. Er zijn veel investeringen voor nodig en er moeten heel veel plannen voor worden gemaakt. Men vindt het maar lastig. Als de suikerbieten goed groeien, is het toch in orde? Nee dus, wij als PvdA vinden dat er de laatste jaren veel te weinig aandacht is besteed aan de kwaliteit van het water.’

Waterschap of -bedrijf: potato potato

Jacqueline merkt tussen neus en lippen door op dat zij het water, dat uit haar kraan komt, gewoon wil kunnen drinken. Dat triggert de deelnemers aan het gesprek. Want dat is nu juist het punt waarvoor je niet bij de waterschappen moet zijn. De waterschappers blijken allemaal met dezelfde vragen geconfronteerd te worden. Wat is het verschil tussen een waterschap en een waterbedrijf? Waterzuivering is toch iets waar het waterschap zich mee bezighoudt? Of niet?

Jeroen: ‘Een voorbeeld: in Nederland drinken wij gezuiverd rivierwater. Het waterschap Roer en Overmaas heeft verzuimd om op te treden tegen ammoniakfabriek Chemelot, die chemisch afval in de Maas dumpte. Hierdoor kon het waterbedrijf Lunea vijf maanden geen drinkwater uit de rivier halen. Als waterschappen hebben wij een verantwoordelijkheid om daar tegen op te treden. Lunea heeft het waterschap vervolgens voor de rechter gesleept. Terecht, want Roer en Overmaas heeft hier behoorlijke steken laten vallen. Rijnland heeft Lunea daarom gesteund.’

Thea: ‘Iedereen denkt, dat het kraanwater van het waterschap komt. De scheiding tussen waterschap en drinkwaterbedrijven is voor burgers heel moeilijk te begrijpen. De vraag is hoe dat beter kan. De huidige situatie is ontstaan uit heel veel fusies. Hoe zou je het doen, als je helemaal vanaf het begin mocht beginnen?'

Henk: ‘Dan zou je geen waterschappen oprichten, denk ik.’

Jacqueline: ‘Waarom niet?’

Henk: ‘Omdat je die vierde bestuurslaag niet wilt. Maar goed, die hele discussie is mooi voor bij de borreltafel. In de dagelijkse realiteit speelt het niet.’

Jan: ‘Precies, er wordt ook al heel lang gepraat over het afschaffen van de provincies en die bestaan nog steeds. Ik ben anders blij met de waterschappen. De waterschappen moeten als functionele democratie, want ze staan buiten de algemene democratie, behouden worden, omdat ze eigen bevoegdheden, wetgeving, strafrechtelijke sancties en belastingen hebben.’

Thea: ‘Kan wel zijn, maar de centrale vraag blijft hoe je de democratie in de waterschappen brengt.’

Thea: 'De centrale vraag blijft hoe je de democratie in de waterschappen brengt.'

Henk: ’Dat we in waterschappen de laatste jaren überhaupt over democratie spreken, is een nieuw fenomeen.’

Jacqueline: ‘Er is een ondergrens, waarbij je je moet afvragen of de bestuurslaag nog wel voldoende democratisch gelegitimeerd
is. Kijk bijvoorbeeld naar de opkomstcijfers. Die zijn laag. Die discussie moet je als waterschap wel durven voeren.’

Henk: ‘Als je mij tien jaar geleden had gevraagd of de waterschappen moesten worden opgeheven had ik ja gezegd. Nu zeg ik nee. Waterschappen doen goed werk en daarom is het goed dat ze er zijn. Bij ons heerst de waan van de dag niet. Volgens mij moet je een verschil maken tussen het bestuurlijke verhaal en de controle daarop. Omgevingsdiensten en veiligheidsregio’s zijn in financiële zin een groot probleem geworden, maar je kan daarin de werkzaamheden van een waterschap wel borgen. Op die manier breng je de activiteiten op een hogere schaal dan gemeentelijk niveau en houd je de democratische legitimatie juist op dat lokaal bestuurlijke niveau.’

pvda waterschappen 0740Liesbeth: ‘Vergeet niet dat de waterschappen al even meegaan. Ze behoren ook tot onze Nederlandse cultuur en zijn helemaal ingebed in ons denken, doen en werken.’

Jacqueline: ‘Dat weet ik nog zo net niet. Als dat echt zo is, vind ik het toch wel vreemd dat zo weinig mensen de moeite nemen om te gaan stemmen.’

Kleur bekennen

Thea: ‘Je moet kijken, waar we nu staan en wat er vandaag de dag nodig is. Onze partij staat er niet goed voor en burgers zijn
niet blij met de democratie. Turkije heeft Erdogan, de Verenigde Staten Trump en wij hebben straks Wilders. De onvrede over het gebrek aan zeggenschap en inspraak is vrij massaal. Mensen voelen zich niet gehoord ook niet door ons. Dat heeft ook te maken met onze staatsinrichting. Thorbecke is lang geleden. Er is een digitale wereld ontstaan, waar andere regels gelden. Mensen communiceren veel directer en ervaren hun betrokkenheid anders.’

Henk: ‘En daar gaan wij in ons waterschap de komende jaren volledig op vastlopen. Het waterschap is namelijk vast in handen
van de boeren. En burgers vragen zich terecht af wat hun stem waard is.’

Jacqueline: ‘Ja, hoe leg je burgers uit, dat er binnen waterschappen democratische processen plaatsvinden, maar dat we ook nog met geborgden te maken hebben?’

Bea: ‘Dat valt niet uit te leggen.’

Liesbeth: ‘Ik vertel in ieder geval dat wij hun invloed graag willen doorbreken.’

Jan: ‘Zo simpel is het niet. We wilden eerst een motie indienen om die geborgden af te schaffen, maar uiteindelijk hebben we daarvan afgezien. Het was een kansloze exercitie, puur voor de bühne. Ik zit in het waterschap om de belangen te verdedigen, die ik belangrijk vind. Met die motie zouden die niet gediend zijn. Integendeel.’

Jeroen: ‘Dat vind ik te pragmatisch. Ik zou zeggen, kleur bekennen! We vinden als PvdA dat we er voor alle inwoners zijn. Niet alleen voor boeren en bedrijven. Dat kun je met die motie prima duidelijk maken. Als je hem dan verliest, jammer. Maar iedereen weet wel waar je voor staat. Als we meer democratie willen, dan moeten we het waterschap naar de stad brengen en projecten organiseren, waar mensen zelf invloed op kunnen uitoefenen en waar we als waterschappen iets mee kunnen. Daarmee geef je mensen direct invloed op hun leefomgeving. Binnen Rijnland vragen we ons heel actief af, welke verantwoordelijkheid en welke ruimte voor
invloed wij in die buitenwereld neer moeten leggen. Voor mij is dat op een sociaal-democratische wijze politiek bedrijven en een prima manier om weer dichterbij onze in de stad wonende achterban te komen.’

Jeroen: 'Dat er überhaupt over democratisering van het waterschap wordt gepraat, is een nieuw fenomeen.'

Liesbeth: ‘Dat klinkt allemaal heel leuk, maar het is erg lastig om mensen te mobiliseren. Bij ons in het waterschap hebben
we € 4 miljoen uitgetrokken voor het stimuleren van de “klimaatadaptieve stad”. Ik ben ambassadeur in mijn eigen woonplaats, Ede, en stuit op behoorlijk wat desinteresse. “Fijn, dat je van het waterschap bent.” Met veel moeite heb ik nu een groepje mensen, waaronder een landschapsarchitect, om me heen verzameld, die met me mee willen denken. Maar het blijft lastig.’

Jeroen: ‘Je kunt het ook omdraaien. In Leiden heb je een burgerinitiatief dat “De ziel van Leiden” heet. Dat initiatief is bezig met een stadspark. Daar ben ik op een avond naar toegegaan. Toen ik hoorde dat zij ook bezig zijn met het klimaat en een singelpark willen aanleggen, heb ik aangeboden te helpen. Nou, dat viel in goede aarde. We moeten niet alleen missionaris willen zijn, maar ook aansluiten bij maatschappelijke initiatieven.’

 

Afbeeldingen: Henri Blommers

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 40 nr. 4 December 2016
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Rob Bots

Socialistische dijken

Lees artikel

Reinie Kaas en Jan Reerink

Wateradvies hard nodig bij nieuwbouwplannen

Lees artikel

Jan de Roos

Waterschappers gaan voor veilig, schoon en eerlijk

Lees artikel