Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Verwarde personen tussen wet en praktijk

Kirsten Verdel

‘Verwarde personen’ komen de laatste tijd volop in het nieuws. Veel gemeenten lijken niet te weten wat ze met deze mensen aanmoeten. Zo is de huisvesting problematisch. Waar kunnen deze mensen terecht en wie moet dat eigenlijk regelen? Daarnaast lopen veel lokale bestuurders aan tegen wettelijke beperkingen. Wie in de war is (en bij familie en omgeving voor veel overlast zorgt), maar zorg mijdt, wordt daardoor nauwelijks bereikt. Als de Wet Verplichte ggz aangenomen wordt, verandert er wel wat, maar of het voldoende is? Lokaal Bestuur sprak met een burgemeester, een senator en een voormalig wethouder, die nu bij een wooncorporatie ook verwarde personen een dak boven het hoofd probeert te bieden.

'We zijn soms wel erg optimistisch over het vermogen van deze mensen om op een fatsoenlijke manier te kunnen wonen zonder overlast te veroorzaken.'

portret boschWie: Harrie Bosch

Wat: Oud-wethouder Utrecht, nu directeur-bestuurder bij Waterweg Wonen 

We horen er veel over, maar wat is volgens jou eigenlijk de definitie van 'verwarde personen'?

'Ik denk, dat er geen scherpe lijn is te trekken tussen mensen, die dusdanig verward zijn, dat ze zich niet zonder begeleiding kunnen  redden, en mensen, die dat wel kunnen. Dus het is lastig om er een definitie aan te geven. Er zijn mensen die geen overlast veroorzaken, en anderen juist wel. We hebben het in de praktijk natuurlijk over de mensen, die overlast veroorzaken.'

Je was van 2006 tot  2011 wethouder in Utrecht. Kwamen verwarde personen toen ook zo vaak in het nieuws?

'Nee, het speelde in die tijd niet echt, eigenlijk. Natuurlijk moesten we wel mensen die van begeleid naar zelfstandig wonen bijstaan, maar het stond niet op de politieke agenda. De situatie was toen vrij stabiel. Wat we nu zien is dat iedereen erover praat. Daardoor ontstaat al snel het idee dat er van alles mis gaat door bezuinigingen en dergelijke. Het is natuurlijk de vraag of dat ook altijd zo is. Mijn advies is daarom: kijk eerst goed hoe het feitelijk in je eigen stad zit. Ik werk nu in Vlaardingen als bestuurder en we zien hier een lichte stijging, maar het zal niet in elke gemeente hetzelfde zijn.'

Hoe komt dat?

'Mensen met een problematische achtergrond komen wat sneller dan voorheen in gewone woningen te wonen. Daar kleeft uiteraard een risico aan. We proberen dat op te vangen door zorgafspraken te maken met huurders en hun begeleiders. In huurcontracten staat bijvoorbeeld dat begeleiding geaccepteerd moet worden. Anders vervalt het contract.'

Hoe werkt dat?

'Die maatregel hebben we vooral in het leven geroepen voor zorgmijders. Mensen, die bijvoorbeeld eigenlijk medicijnen in zouden moeten nemen om psychoses te voorkomen, maar die weigeren dat te doen. Wij stellen woonzorgcontracten op voor die mensen. Hierin leggen we onder meer prestatieafspraken vast. Dat ze geen overlast mogen veroorzaken, is dan een aanvullende voorwaarde. Daardoor kan je bij problemen makkelijker ingrijpen. In het uiterste geval komt dat neer op ontruiming. Het inhoudelijke vraagstuk los je er natuurlijk niet mee op. Dat is een ander verhaal.'

Je noemde eerder dat mensen sneller dan voorheen naar reguliere woningen verhuizen. Is dat vanwege bezuinigingen?

'Bezuinigingen, maar ook de opvatting dat we mensen zo lang mogelijk thuis willen houden en zelfstandig op de been willen krijgen en houden.'

Is de opvatting dat die zelfstandigheid bevorderd moet worden het risico waard dat het mis kan gaan?

'Daar durf ik geen algemeen oordeel over te vellen. We moeten ons overigens realiseren, dat de problematiek niet alleen bestaat bij mensen die een erkende situatie hebben. Ook op een meneer, die denkt geen hulp nodig te hebben maar wel veel overlast veroorzaakt, moeten we attent zijn. Ik ben soms blijer met een ex-patiënt, die erkent dat hij hulp nodig heeft. We zijn soms wel erg optimistisch over het vermogen van deze mensen om op een fatsoenlijke manier te kunnen wonen zonder overlast te veroorzaken.'

Dat druist in tegen het landelijke PvdA-geluid?

'Je loopt op een gegeven moment aan tegen de grenzen van wat je kunt doen met medicatie en dergelijke en de eisen voor gedwongen opname zijn streng, soms te streng.'

Zijn we daar niet wat in doorgeschoten?

'De eerste druk moet wat sneller van de ketel kunnen, dat is belangrijk voor zowel mensen zelf als voor hun omgeving.'

Wat werkt eigenlijk niet? Welke lessen heb je geleerd?

'Belangrijk is het uitgangspunt dat corporaties nadrukkelijk verantwoordelijkheid nemen voor de huisvesting van deze groep. Als je het gelijkheidsbeginsel hanteert en daarom bij verwarde personen geen bijzondere stappen wilt nemen, gaat het mis. Je moet problemen gewoon aanpakken als ze er zijn. En dat vereist maatwerk. Je kunt dus ook niet zeggen dat je als corporatie alleen over de stenen gaat en niet over de mensen. Maar zo hebben wij er gelukkig ook nooit in gezeten.'

'Stigmatisering staat maat­schappelijke acceptatie in de weg.'

portret barthWie: Marleen Barth

Wat: Lid Eerste Kamer & voormalig voorzitter GGZ Nederland 

Zijn er echt zoveel meer verwarde personen bij gekomen?

'Dat valt nog te bezien. Volgens het Trimbos-instituut blijkt uit CBS-cijfers dat de ervaren buurtoverlast in 2014 is afgenomen ten opzichte van 2012. Ook de meldpunten voor de openbare ggz en de meldpunten zorg en overlast laten een daling van 4% zien ten opzichte van het jaar ervoor. De conclusie van Trimbos is dat het beter is heel precies naar de achtergrond van meldingen van verwarde personen te kijken.'

Waar gaat dat mis?

'De politie werkt met de zogeheten E33-meldcode: “Overlast door verwarde of overspannen personen.” Dat is een algemene term die het lastig maakt te achterhalen wat er precies aan de hand is. Verward is geen klinische term, maar een oordeel over iemands gedrag. De ene politieagent vindt veel sneller dat iemand zich verward gedraagt dan de ander. En omdat het zo'n algemene term is, krijg je snel misverstanden of discussies over de vraag of er daadwerkelijk sprake is van een toename van het aantal verwarde personen. Een E33-melding kan iemand zijn die inderdaad psychotisch is, maar het kan bijvoorbeeld ook om dronkenschap, boosheid, een hypo (diabetes aanval) of een huilbui gaan.'

De stelling, dat er na aan- vang van  de ambulantisering (thuisbehandeling, red.)  een toename kwam, klopt dus niet?

'De stijging in de cijfers bij de politie was er al voordat de ambulantisering begon. Het kan natuurlijk ook zijn dat er sprake is van een minder tolerante samenleving, die mensen eerder overlastgevend vindt. We moeten het dus genuanceerd benaderen en ervoor waken dat mensen met stoornissen onnodig gestigmatiseerd worden. Want stigmatisering staat maatschappelijke acceptatie in de weg. Veel van die mensen willen niets liever dan een normaal leven in de maatschappij.'

Hoe kijk je uit naar de komst van  de Wet Verplichte ggz?

'Ik wacht er al zeven jaar met smart op. Als voorzitter van GGZ Nederland heb ik in 2008 de aftrap gegeven voor het wetgevingstraject. Acht jaar later is die wet er nog steeds niet. Dat vind ik een schandaal. Nederland kende het hoogste aantal ggz-bedden van Europa. Gaandeweg is het besef doorgedrongen dat je mensen die in de war zijn niet helpt door ze in de bossen of op de hei met honderden andere verwarde personen op te sluiten. De meesten willen gewoon een normaal leven. Dat lukt het beste in hun eigen vertrouwde omgeving. Maar dan moet je wel passende zorg aan mensen kunnen bieden. Wettelijk is het nu niet mogelijk om mensen thuis onder dwang pillen te laten slikken, terwijl dat wel een voorwaarde is om die mensen thuis te kunnen laten wonen. 

Gedwongen opname mag wel, maar gedwongen behandeling dus niet. Als iemand aangeeft niks te willen, dan houdt het op. Dat is natuurlijk gek. De nieuwe wet biedt veel beter mogelijkheden. De wet heeft echter vijf jaar bij VWS stil gelegen. Intussen is de ggz begonnen met ambulantisering van de zorg: dus verplaatsing van de instelling naar de wijk. Zorgverleners hebben dan wel een wet met meer mogelijkheden nodig.'

Welk advies wil je meegeven aan PvdA-politici in gemeenten?

'Wat heel belangrijk is, is dat gemeenten niet bezuinigen op voorzieningen voor begeleid wonen. Dat is juist de manier waarop mensen gewoon in de wijk kunnen blijven wonen. Ook kunnen PvdA'ers zorgen dat de Assertive Community Treatment-teams (ACT-teams) goed aansluiten op de Wmo-wijkteams.  De ACT-teams bestaan uit psychiaters die met een team van verpleegkundigen, een psycholoog en maatschappelijk werk de wijk in gaan om te kijken of mensen goed voor zichzelf zorgen. De Wmo-wijkteams helpen met het voorkomen van vereenzaming en zorgen waar mogelijk voor werk of dagbesteding. Die koppeling moet er zijn, want een demente oudere persoon, die ook eenzaam is, loopt eerder verward over straat. En de middelen zijn er: meer dan 90% van de gemeenten heeft zorggeld over. Geef dat dan ook gewoon uit aan zorg.'

'Als familieleden naar mij toe komen voor hulp kan ik volgens de huidige wetgeving niets doen.'

portret croneWie: Fred Crone

Wat: Burgemeester van Leeuwarden

Als burgemeester ben je in het nieuws gekomen met de stelling, dat je geen verwarde personen meer in de politiecel wilt zien. Vertel.

'Ik kan me erg druk maken over deze problematiek. Als burgemeester en wethouders zitten we in een spagaat. Als een verwarde persoon onhandelbaar is en naar een kliniek óf naar de gevangenis moet, heb je een volkomen andere  situatie dan wanneer een verward persoon niet gedwongen wordt opgenomen. In een kliniek is te regelen, dat iemand verplicht medicijnen krijgt en behandeld wordt. En in de cel wordt die persoon natuurlijk ook begeleid en vormt hij of zij geen bedreiging meer voor zichzelf of de samenleving.

Buiten de cel of kliniek is iedereen volkomen vrij om medicatie te weigeren. Die zorgmijders kunnen voor veel overlast bij familie en omgeving zorgen. Mijn stelling is, dat je die mensen niet met een politieauto moet ophalen en in de boeien moet slaan, maar dat je ervoor moet zorgen dat ze toch worden behandeld.'

Maar dan is het eigenlijk al te laat?

'Ja precies. En daarmee komen we bij het tweede punt: familieleden willen vaak dat er ingegrepen wordt. Ik maak dat vaak mee. Dan komt er een vader naar me toe, die zegt dat zijn 24-jarige zoon een baan heeft en dat het prima gaat, zolang hij zijn medicijnen maar inneemt. Maar dat zijn zoon dat niet meer doet en dat hij daarom vreest dat het binnenkort misgaat. Wettelijk gezien mag ik dan als burgemeester niets doen.'

Wordt er aan dat probleem gewerkt?

'Ja, daar komt nu de nieuwe Wet Verplichte ggz voor. De wet geeft familieleden straks de mogelijkheid om aan de rechter te vragen begeleiding te regelen, zodat een verward persoon thuis mag blijven wonen. Die moet zich dan wel regelmatig laten controleren door een psychiater of deskundige en wordt verplicht medicatie in te nemen.'

Voorziet de wet in nog meer instrumenten?

'Dat de familie straks een rol krijgt is echt nieuw en echt een enorme stap. Momenteel mag de ggz, zonder toestemming (van de verwarde persoon, red.), niet eens aan iemands echtgenoot vertellen wat er aan de hand is. Daarnaast mag ik straks als burgemeester ook iemand drie dagen laten opnemen om te beoordelen wat er aan de hand is. De familie én het openbaar bestuur krijgen dus meer rechten.'

Is het wel  eens lastig voor je om te definiëren wat een verwarde persoon is?

'Er is geen scherpe definitie. Het kunnen zowel verstandelijk beperkte mensen zijn als mensen met psychische problemen, en ook mensen met schulden of drugsproblemen. En soms uit die “verwardheid” zich pas laat. Zo hebben wij bijvoorbeeld te maken met een man van 51, waar tot zijn moeder overleed nooit iemand last van had. Die man heeft het verstandelijke vermogen van een 6-jarige. Die denkt nu: ik ga met meisjes spelen van 7-8 jaar. Zo iemand moeten we natuurlijk snel gaan begeleiden.'

Is het aantal 'verwarde personen' dat overlast veroorzaakt toegenomen de laatste jaren?

'Er is echt een toename. Er is bewust beleid gevoerd om mensen niet binnen de instelling te houden, maar in hun eigen omgeving te laten wonen. Daar ben ik voor, want in veel gevallen gaat het goed. Maar als dat niet zo is, moet je eerder in kunnen grijpen.'

Welke lessen heb je geleerd?

'Het vergt zowel individueel maatwerk als een ketenaanpak. Naast de hulp vanuit de zorg moet je familie en vrienden er actief bij betrekken. Zij zijn immers ervaringsdeskundige en worden door de verwarde persoon vertrouwd. Als je dat niet doet, werkt het niet. Je moet je bovendien realiseren, dat echt psychiatrische gevallen gewoon medicijnen moeten krijgen en dat ze dat soms niet willen, omdat ze daar suffig van worden. Tot slot zullen de nieuwe wet en meer medicatie natuurlijk nooit alles oplossen. Er blijven altijd mensen die zich buiten de kaders van de zorgmogelijkheden begeven. Maar we kunnen als de wet wordt aangenomen wel veel meer problemen voorkomen.'

 

Afbeelding: Mary Evans Picture Library Ltd. | Hollandse Hoogte

 

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 40 nr. 4 December 2016
Reageer