Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Sociale wijkteams landingsbaan voor de decentralisaties?

Naomi Woltring

In de opmaat naar de  decentralisaties schieten de sociale wijkteams als paddenstoelen uit de grond. In Leeuwarden zijn ze hier in 2007 al mee begonnen. In het kader van haar onderzoek naar sociaaldemocratisch decentraliseren liep Naomi Woltring namens het CLB een dagje mee met sociaal wijkteam Nijlân en Huizum, twee wijken in Leeuwarden.

portretfoto dora van der veenDora van der Veen op wijkbezoek in Huizum
Foto Naomi Woltring

In een flatje in Huizum, een wijk aan de rand van Leeuwarden, woont een mevrouw van 69. Ze loopt moeizaam, heeft weinig sociale contacten en vorige maand is haar kat overleden. Ze praat nog steeds tegen hem. Ze zet een lijstje met foto’s van het rood-witte beest naast zich op de bank wanneer ze samen met sociaal werker Dora de officiële post van deze maand doorneemt: de huurtoeslag, de zorgverzekering, de gemeentebelastingen. Op de fiets terug naar kantoor zegt Dora: ‘Er wordt vaak gedacht dat je eenzame mensen uit hun isolement haalt door activiteiten voor ze te organiseren. Dat is niet zo. Je moet er voor ze zijn, jaar in jaar uit maandelijks een uurtje langsgaan en zo vertrouwen opbouwen. Eenzame mensen komen niet voor de bingo. Het gaat om gewoon menselijk contact.’

80-20-5 regel

Ik ben op pad met een sociaal werker van het wijkteam Nijlân en Huizum. In wijkteams als deze werken zogenaamde ‘frontlijn generalisten’: sociaal werkers die mensen ondersteunen bij het dagelijks leven. Ze helpen bijvoorbeeld bij het invullen van formulieren, maar ook bij het opstarten van initiatieven die een wijk ten goede komen. De wijkteams moeten onder andere dienen als een landingsbaan voor de drie decentralisaties. Ze gaan uit van de 80-20-5 regel. 80 procent van de mensen weet zich prima te redden. 20 procent heeft ondersteuning nodig op diverse levensgebieden, waarvan 5 procent specialistische hulp nodig heeft. De wijkteams ondersteunen die 20 procent volgens het principe één gezin, één plan, één hulpverlener. Zo nodig verwijst de sociaal werker ze door naar de specialistische zorg, maar houdt daarbij zelf de regie over die extra ingevlogen hulptroepen.

Doel of middel

‘Voor veel gemeenten is het oprichten van een wijkteam momenteel een doel op zich, maar je moet eerst nagedacht hebben over de functie van die teams. Anders werken ze niet. Wijkteams zijn een middel, geen doel.’ Aan het woord is Nynke Andringa, teamleider van het wijkteam Zuidwest. In Leeuwarden is daar goed over nagedacht. Toen er in 2007 extra geld beschikbaar kwam voor de wijkaanpak in de Vogelaarwijk Heechterp Schieringen, besloot het gemeentebestuur te gaan experimenteren met integraal werkende wijkteams om zo praktische hulp te bieden op alle leefgebieden.
De sociale wijkteams van Leeuwarden werken vanuit verbondenheid. Ze staan voor wederkerigheid, medemenselijkheid en aanwezigheid. ‘Niet agressief disciplineren maar juist respectvol aansluiten, aanvoelen en meebewegen. Om vervolgens, op basis van de relatie die uit het contact voortkomt, de mensen te ondersteunen bij het zoeken naar hun eigen krachten. Sommige mensen vinden het geitenwollensokken-achtig klinken,’ zegt Nynke Andringa, ‘maar dat is het niet. Dit is gewoon wat het beste werkt.’ In de praktijk betekent dit dat er over een lange periode contact is, zoals Dora doet met de 69-jarige vrouw. Het betekent ook dat de sociaal werker vraagt wat het eigen netwerk kan doen wanneer een inwoner zich met een probleem meldt bij het wijkteam. Zo kan het zijn dat je vader, die aan de andere kant van het land woont, eens in de drie weken de boodschappen voor je komt doen en dat je ex de financiële administratie bijhoudt, blijkt tijdens een bijeenkomst van het CLB en de PvdA Leeuwarden over de decentralisaties.

Preventie

De Leeuwarder wethouder Andries Ekhart is een groot voorstander van de sociale wijkteams. ‘We hebben de media tegen en de pech dat we landelijk in een coalitie zitten met de VVD. Maar we schaffen de verzorgingsstaat niet af, we richten hem anders in. Daartoe zijn de wijkteams een middel. We gaan van aanbodgerichte zorg naar vraaggerichte zorg, van rechtszekerheid naar bestaanszekerheid.’ Hij noemt het voorbeeld van een oudere man die om een traplift vroeg. ‘Het enige probleem was dat hij moeite had om de stofzuiger boven te krijgen. De oplossing was twee stofzuigers, niet een traplift.’ De wijkteams besteden bovendien veel aandacht aan preventie van problemen. ‘Met elke euro die je steekt in preventie bespaar je 1,40 euro in de uitvoering.’

Beleidsbingo

Terwijl de toon van het debat over de decentralisaties in Den Haag steeds paniekeriger wordt, zijn zowel in de lokale politiek als in de welzijnssector ‘loslaten’ en ‘op je handen zitten’  veelgebruikte termen in het beleidsbingo. De politiek moet zich vooral niet te veel bemoeien met de wijkteams, lijkt de teneur. Maar als je doorvraagt, blijkt dat niet te kloppen. De wijkteams willen korte lijnen en beleid dat geënt is op de praktijk. Zoals de wijkteams er willen zijn voor hun cliënten, zo willen de sociaal werkers ook dat de raad, de ambtenaren en de wethouders er voor hen zijn. Weten wat er speelt in de praktijk, dat zorgt voor het beste beleid. Dus zit ambtenaar Marloes Schreur (de projectleider die verantwoordelijk is voor welzijnscoöperatie Amaryllis, zie kader) bij het teamleidersoverleg van de sociale wijkteams. De teamleiders brengen praktijksituaties in die ze hebben aangetroffen. Die vinden via het overleg hun weg naar de verantwoordelijke ambtenaren. Beleid ontstaat dus niet meer in de beslotenheid van het stadhuis, maar wordt gevoed door de dagelijkse ervaringen van de wijkteams. Dat teamleider Nynke Andringa nauw betrokken is bij de regionale politiek en gelijkwaardig met wethouders en raadsleden spreekt, versterkt de positie van de wijkteams. Het zorgt voor korte lijntjes. Terwijl ik Nynke interview op het terras wordt ze nog even gebeld door een ambtenaar. Hoe zit het met zus en zo? De ene na de andere ambtenaar en wethouder fietst voorbij. Als ze haar zien, zwaaien ze.

Ombudsfunctie

Dé manier om als raad invloed uit te oefenen op het beleid is door mee te lopen met de wijkteams, gevoed te worden door wat daar speelt en op die manier beleid bij te sturen. ‘We moeten de eersten zijn die signaleren wat er niet goed gaat en dat aanhangig maken, onze ombudsfunctie vervullen,’ stelt de Leeuwarder fractievoorzitter Tamara Bok. ‘En dat is ook nog eens goed voor je zichtbaarheid als raadslid. Mensen moeten zien waar we ons voor inzetten en weten waar ze ons kunnen vinden.’

Kindje van de PvdA

De PvdA ging de gemeenteraadsverkiezingen in met de belofte van een zachte landing voor de decentralisaties. Die verkiezingen verloren we, op veel plaatsen verzwakte onze positie of kwamen we zelfs in de oppositie, waardoor de PvdA in de meeste gemeenten die zachte landing niet kan garanderen. In Leeuwarden, waar we de herindelingsverkiezingen in november 2013 wonnen, zit de PvdA wel in het college. Ze heeft daar 12 raadszetels. Tamara Bok: ‘Als PvdA'ers staan we voor bestaanszekerheid, goed werk, verheffing en binding. Brengen de decentralisaties die waarden in gevaar? Wij zijn de hoeder van waarden en niet de moeder van de maatregelen. Als een maatregel die we zelf bedacht hebben niet de oplossing is, moeten we er afscheid van durven nemen en een andere oplossing proberen te vinden.’ Nynke Andringa beaamt dat. ‘Wij ondersteunen mensen precies bij bestaanszekerheid, goed werk, verheffing en binding,’ aldus Andringa. ‘De wijkteams kunnen echt een kindje van de PvdA zijn.’

 

Kaders

Amaryllis

De Leeuwarder wijkteams zijn onderdeel van Amaryllis, een coöperatie die is opgericht door een aantal Leeuwarder welzijnsorganisaties. De organisaties verplichten zich tot het kosteloos detacheren van personeel bij de wijkteams. Inmiddels hebben de welzijnsinstellingen zich teruggetrokken uit Amaryllis. De wijkteams ontwikkelen zich de komende twee jaar tot zelfstandig functionerende teams: werknemerscoöperaties. Vervolgens wordt het team lid van de coöperatie van wijkteams: Amaryllis.
De overgang naar de wijkteams betekent dat de individuele welzijnsorganisaties een stuk kleiner worden en mogelijk zelfs moeten sluiten. Medewerkers van de welzijnsinstellingen kunnen mogelijk in de wijkteams terecht als sociaal werkers.

Zie het filmpje ‘Amaryllis definitief h264’ op YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=pu0C23B7n6Y

Vakgroepen

De sociaal werkers uit de Leeuwarder wijkteams zijn afkomstig uit verschillende welzijnsorganisaties en hebben vanuit die achtergrond allemaal hun eigen specialisme. De één financieel, want die werkte eerst bij de Kredietbank, de ander jeugd, want die zat in het jongerenwerk. Voor veel problemen waarvoor het wijkteam wordt ingeschakeld is het genoeg om generalistisch sociaal werker te zijn. Zo niet, dan vraag je een collega met expertise om raad.
Om hun vakkennis op peil te houden en te delen, hebben sociaal werkers vakgroepen opgezet waarin zij hun specialisme onderhouden. Zo zitten de financieel specialisten in de vakgroep financiën. Deze vakgroep is zelfstandig en bedenkt zelf hoe zij hun specialisme bewaken.

Meer lezen?

Informatie over de Leeuwarder wijkteams is te vinden in de publicatie Amaryllis. Welzijn nieuwe stijl in praktijk, te downloaden op het besloten deel van de CLB-website www.lokaalbestuur.nl.

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 38 nr. 10 Oktober 2014
Reageer