Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Sharon Dijksma: 'Het Klimaatakkoord van Parijs is echt een keerpunt in de geschiedenis'

Kirsten Verdel

Nog geen jaar geleden struikelde Wilma Mansveld over de Fyra. Sharon Dijksma nam het stokje over. Geen misselijke taak met hoofdpijndossiers als Schiphol, Prorail, NS en niet te vergeten het milieu. Desalniettemin houdt ze zich ogenschijnlijk moeiteloos staande.

Je bent nu bijna een jaar staatssecretaris van Infrastructuur & Milieu. Wat is het mooiste wat je in die tijd hebt bereikt?

'Het sluiten van het akkoord van Parijs eind vorig jaar is wat mij betreft echt een keerpunt in de geschiedenis van de wereld. Voor het eerst wordt het klimaatprobleem niet alleen erkend, maar werken we ook gezamenlijk aan een oplossing. Dat is van wezenlijk belang. Niet alleen voor ons, maar ook voor landen als Bangladesh die het water letterlijk aan de lippen hebben staan.'

In het akkoord wordt er onder andere naar gestreefd de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius en te stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen. Daar is iedereen voor nodig, maar de scheep- en luchtvaart blijven buiten schot. Hoe zit dat?

‘Eén van de weinige minpunten was dat die twee de dans in december wisten te ontspringen. Maar ik ben daarna zelf op het terrein van luchtvaart heel actief geweest om ook daar een emissiesysteem en wereldwijde normen voor schonere en stillere vliegtuigen voor te krijgen. Dat wordt nu binnen de International Civil Aviation Organization besproken, een agentschap van de Verenigde Naties.'

Is het reëel dat het nu wel lukt, terwijl wereldleiders het in Parijs niet voor elkaar kregen?

'De druk op de luchtvaartsector is echt enorm toegenomen. Dat China en de Verenigde Staten het Parijse akkoord al snel ratificeerden hielp daarbij. Ook heeft het Witte Huis een persbericht de deur uitgestuurd, waarin staat dat de luchtvaart zich nu ook echt moet aansluiten en dat daar onder andere met China aan gewerkt moet worden. En die druk heeft gewerkt: de luchtvaartsector heeft nu zelf afspraken gemaakt om vanaf 2020 de groei van hun CO2-uitstoot te gaan compenseren.'

Waar zit de grootste weerstand?

'Onder andere ontwikkelingslanden en golfstaten liggen dwars. Veel ontwikkelingslanden stellen dat zij zich nauwelijks hebben kunnen ontwikkelen en daarin dan nu worden beperkt, terwijl andere landen decennialang ongebreideld hebben mogen vervuilen. Niet iedereen zal direct meedoen, maar er is nu druk van onderaf.'

Nederland is verslaafd aan fossiel, daar moeten we snel van af

Hoe merk je dat?

'Ik was bijvoorbeeld vorig jaar in China. Daar is nu veel discussie over milieuvervuiling. Burgers pikken het niet meer. En lokale overheden zijn daar heel bepalend in, net als hier overigens. In Nederland hebben we bijvoorbeeld met het lokaal bestuur afgesproken dat in 2025 alle busvervoer zero emission is. Het lastigste waren de infrastructurele aanpassingen die daarvoor nodig zijn. Als je bussen elektrisch of op waterstof wilt laten rijden vergt dat een gigantische omslag: tot en met oplaadpunten en dienstregelingen aan toe. Politiek was iedereen het er wel over eens, dat was het probleem niet.'

Wat was de doorslaggevende factor die er voor zorgde dat het geen echte politieke discussie was?

'We stelden samen met het lokaal bestuur, landelijke overheid en bedrijfsleven gezamenlijk het doel vast. Het helpt als je een richtlijn hebt, als je weet waar je naar toe werkt. Dat is echt een les.'

Volgens onderzoek van McKinsey is er € 200 miljard nodig om de klimaatdoelstellingen te halen. Er moet geïnvesteerd worden in zonne-energie, wagenpark, huizenisolatie, noem maar op. Wat kunnen gemeenten hier in betekenen?

'Er zijn inderdaad nu veel verschillende regelingen. Dat geeft weinig zekerheid op de lange termijn, dat moet dus beter. Daarom hebben we bijvoorbeeld de zogeheten “warmtetafel” opgericht waar lokale overheden, energieproducenten, ministeries en andere betrokkenen samenkomen om afspraken te maken. We zijn onlangs bij het project Nul op de Meter geweest in Noord-Holland, waar woningcorporaties samen met het gemeentebestuur en bewoners optrekken om in nieuwe wijken die nul op de meter te realiseren. Oude jaren zestig buurten worden gerenoveerd, met inspraak van bewoners. Dat is echt de crux: je laat dus niet de gemeente of woningcorporatie bepalen dat er bijvoorbeeld zonnepanelen komen, maar je overlegt met de bewoners en vraagt ook wat zij willen. Dat werkt erg goed. Financieel is het fijn voor bewoners, ze hebben immers geen energielasten meer. De uitstraling van de wijk wordt ook verbeterd en mensen zijn bewuster met het milieu bezig. Vanuit de landelijke overheid faciliteren wij alleen het proces, met de gezamenlijke doelstellingen als uitgangspunt.'

Milieu is natuurlijk echt één van je belangrijkste dossiers. Je werkt ook aan de doelstelling om Nederland in 2050 circulair te krijgen. In dat kader stelt het ministerie onder andere € 27 miljoen beschikbaar voor afvalscheiding. Hoe wordt dat precies ingezet?

'Dat gaat naar de gemeenten. We willen echt inzetten op betere afvalscheiding, zodat er minder restafval overblijft. Met name bij glas is er nog veel winst te boeken. Ook hier zien we graag dat we van elkaar leren. Of beter gezegd: dat gemeenten van elkaar leren. Het delen van best practices is daarom ontzettend belangrijk. Er wordt veel geëxperimenteerd met het scheiden van afval, bewustwordingscampagnes en de reductie van restafval. Ook daar bepalen we liever niet hoe het moet, maar stellen we wel de uitgangspunten en einddoelen vast.'

Wat vind je ervan dat een deel van het beleid dat milieu raakt, bijvoorbeeld als het gaat over de transitie naar de biobased economy, onder Economische Zaken hangt in plaats van onder Infrastructuur en Milieu?

'Hoe het in de organisatie is ingericht is niet zo'n punt. We overleggen wel met elkaar. Als we het bedrijfsleven maar mee weten te krijgen. Wat dat betreft is het leuk dat Kamp een groene VVD-minister is. Hij denkt graag mee. De echte uitdaging zit op de inhoud: Nederland is verslaafd aan fossiel. Daar runnen we alles op en daar moeten we in een hoog tempo van af.'

Dat lijkt het punt te zijn bij alle milieudoelstellingen: niet de doelstelling zelf, maar het tempo. Geldt dat ook voor de motie van Jan Vos waarin wordt gestreefd naar een verbod op de verkoop van benzine- en dieselauto's over tien jaar?

'Ja, er is inderdaad nauwelijks discussie over de noodzaak, wel over de termijn. Je kunt wel een wet indienen dat iedereen vanaf morgen spruitjes eet, maar dat betekent niet dat iedereen ze lekker vindt. Daar is meer voor nodig. En als het gaat over die uitstootloze auto's over tien jaar, dan hebben we het lokaal bestuur daar hard voor nodig. Mensen moeten immers overal hun elektrische auto kunnen opladen.'

Dan is het wel handig als ze dat met elkaar afstemmen?

'We proberen gemeenten te verleiden om gezamenlijk beleid te ontwikkelen. Je moet lokale bestuurders echt als medebewind zien, en geen hooghartigheid tonen. Dus niet zeggen: “De verschillen tussen gemeenten zijn te groot, jullie moeten alles gelijk trekken.” Dan denken die lokalo's “ja doei!” Daarom redeneren we liever vanuit het gemeenschappelijk belang van burgers. Hoe maken we het zo makkelijk mogelijk? En dan maakt het niet zoveel uit dat er verschillen tussen gemeenten zijn. Iedere gemeente is anders, dus een uniforme oplossing is er niet. Gelukkig zijn lokale overheden op het gebied van milieu en klimaat eerder aanjager dan hindermacht.'

Wordt er ook nog gekeken naar het duurder maken van fossiel rijgedrag in plaats van alleen het stimuleren van milieuvriendelijker rijden?

'Benzine duurder maken, weerhoudt mensen onvoldoende om gebruik te maken van hun auto. We kijken liever naar aantrekkelijke milieuvriendelijke oplossingen.'

En een leuk alternatief is natuurlijk het OV. Hoe zie je de toekomst daarvan?

'We moeten daar echt meer sturen op kwaliteit en duurzaamheid. Er wordt nog te vaak vanuit het systeem gedacht. Zo van: er moet elk half uur een bus of trein rijden. Als dat maar lukt, dan gaat het goed. Maar het draait natuurlijk om de vraag of er voldoende capaciteit is, en of je op gemakkelijke wijze je eindbestemming kunt bereiken.'

Sinds het regionale OV door provincies en regio's wordt aanbesteed, gaat het aanzienlijk beter. Wat kan het Rijk daarvan leren?

'Wat ik daarvan geleerd heb, is dat aanbesteden een vak op zich is. In het begin werd op de verkeerde toetsen gedrukt. Zo stuurde men op eisen aan de NS en ProRail, terwijl je moet uitgaan van de vraag of er voldoende treinen rijden en er genoeg capaciteit is. Je komt soms zulke gekke dingen tegen met aanbestedingen. Ik heb als Kamerlid meegemaakt dat er grote gaten in busvloeren zaten, en dat de aanbieder beloofde met nieuw materieel te komen. Wat maar niet gebeurde. Uiteindelijk kwam de aanbieder met een smoesje in de trant van “ja, er staat niet wanneer dat nieuwe materieel er moet komen” aanzetten. Dat is natuurlijk te gek voor woorden. Sturen op kwaliteit is echt belangrijk, beredeneerd vanuit het belang van de reiziger.'

De oppositie schuw ik zeker niet: de redelijkheid moet hoe dan ook een stem krijgen

Spelen lokale overheden daar nog een rol bij?

'Ja, zij proberen het samenspel te orchestreren, met als centrale vraag hoe je via vervoersconcessies ook maatschappelijke doelstellingen kunt incorporeren: veiligheid, betaalbaarheid, efficiëntie, groen en sociale veiligheid.'

Hoe ga je om met verdwijnende lijnen in krimpregio’s?

'Ik ben er niet voor dat we bussen laten rijden waar geen kip in zit. Dus we denken na over alternatieven. Elektrische leen- of huurfietsen bijvoorbeeld, die prima geschikt zijn voor afstanden tot tien kilometer. Mits mooi weer, en mits je ook de stalling daarvoor goed regelt. Ook hierbij denken we dus niet vanuit het systeem, maar vanuit de wens van de reiziger. En dan blijken veel creatieve oplossingen prima te kunnen. Er is in ieder geval nog genoeg te doen.'

De komende maanden staan natuurlijk vooral in het teken van de verkiezingen. Wat vind je daarbij als PvdA'er belangrijk?

'Je ziet dat het wat beter gaat met Nederland, dat mensen een baan vinden, hun huis kunnen verkopen en dat ook durven, er ontstaat weer optimisme over milieubeleid. Maar we zijn er nog lang niet. Cijfers laten mooie dingen zien, maar in het dagelijks leven merkt nog niet iedereen daar overal evenveel van. We moeten dus laten zien dat we het verschil gemaakt hebben.'

Dat gaat grotendeels over sociaal-economische thema's. Er is natuurlijk ook onrust over andere thema's?

'Ja, er is veel onrust in de samenleving, wat soms gepaard gaat met verhitte koppen waarbij niet meer vanuit tolerantie, maar alleen vanuit het eigen gelijk gesproken wordt. In de troonrede zat een belangrijke boodschap: iedereen die hier komt heeft gelijke kansen, maar je moet wel meedoen. Er zijn dus ook zaken die niet ter discussie staan, zoals gelijk rechten voor homo's en hetero's. Ik ben ooit lid geworden van de PvdA vanwege de emancipatiekracht in onze maatschappij. Die strijd kenmerkt de PvdA. We moeten vanuit onze grondbeginselen heldere antwoorden bieden: ja, tolerantie moet, nee we pikken het niet als je onze waarden met de voeten treedt. Wij zoeken altijd de verbinding tussen groepen mensen. Daar werd schamper over gedaan, we zijn weggezet als thee drinkers, als mensen die alleen maar blijven praten. Maar ik ben er van overtuigd dat er door investeringen in het buurtwerk en door het feit dat we in de haarvaten van de samenleving zitten geen banlieus in Nederland ontstaan zijn.'

In tegenstelling tot 2012 stel je je nu kandidaat voor de Kamer. Waarom?

'In 2012 leek het me goed om na al die jaren in de Kamer iets anders te gaan doen. Maar dat liep anders dan voorzien. Ik was nog geen drie maanden weg toen ik Diederik aan de lijn kreeg die meldde dat ik nodig was en dat ik ja of ja mocht zeggen. Dat heb ik gedaan, en ik had het tot voor kort ontzettend naar mijn zin op EZ. We moeten meer met boeren samenwerken als PvdA'ers vind ik. Even als tussendoortje, haha. Nee echt, dat vond ik mooi om te doen. En dit jaar kwam Hans die zei: je moet echt nadenken over de lijst voor 2017.'

Ben je overal voor in? Kabinet, Kamer, oppositie?

'Mochten we in een coalitie komen dan zijn zowel Kamer als kabinet wat mij betreft mogelijk. En de oppositie schuw ik zeker niet. De redelijkheid moet hoe dan ook een stem krijgen. Maar hoe het allemaal loopt, zien we dan wel weer.'

 

Afbeelding: Anneke Janssen | Hollandse Hoogte

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 40 nr. 3 November 2016
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Jan Erik Keman

Voorbij het eigen gelijk: het klimaatpact in Den Haag

Lees artikel

Jurjen Sietsema

De Klimaatwet lokaal: Doe mee!

Lees artikel

Ton Langenhuyzen

Uit de Kamer

Lees artikel