Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

PvdA met 137 wethouders in nieuwe colleges

Leonie Wildeman

Jacqueline Kalk  schreef het al in het aprilnummer van Lokaal Bestuur, wat kregen we een harde dreun bij de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart. Inmiddels zijn we ruim drie maanden verder en kunnen de effecten van deze dreun (bijna) volledig in beeld gebracht worden. Met een verlies van ongeveer 400 raadszetels raakte de PvdA 28% van haar gemeenteraadsleden kwijt. Wat betekende dit voor de collegeonderhandelingen? Deze analyse van de verkiezingsuitslag is gebaseerd op de 380 gemeenten waar op 19 maart verkiezingen hebben plaatsgevonden. Gemeenten die in het afgelopen jaar of het komende jaar met een herindeling te maken hebben, zijn buiten de analyse gehouden. Ook de gebiedscommissies in Amsterdam en Rotterdam zijn niet meegenomen in de cijfers.

Op 19 maart vonden er in 380 gemeenten raadsverkiezingen plaats. In twaalf gemeenten deed de PvdA niet mee aan de verkiezingen, in 61 gemeenten deed zij mee in een combinatiepartij. Na het verlies van 28% van de raadsleden zitten er nu nog een kleine 1000 PvdA’ers in de gemeenteraden (dit is inclusief 89 gemeenteraadsleden vanuit de 23 gemeenten waar al herindelingsverkiezingen zijn geweest of waar die nog  plaatsvinden in 2015). In vijftien gemeenten behaalde de PvdA nul zetels. In tien daarvan deed de PvdA in een samenwerkingsverband mee aan de verkiezingen. In deze gemeenten kan het zo zijn dat de partij waarmee de PvdA in het samenwerkingsverband zit, wel met één of meer zetels in de gemeenteraad is gekomen.  

In veertien gemeenten werd de PvdA de grootste partij. Dit was het geval in Assen, Brummen, Bunnik, Diemen, Eindhoven, Gorinchem, Hoorn, Kaag en Braassem, Littenseradiel, Marum, Midden-Drenthe, Smallingerland, Terschelling en Weststellingwerf.  In nog eens dertien gemeenten werd de PvdA de grootste samen met nog een andere partij: Bellingwedde, Harlingen, Leek, Leeuwarderadeel, Maassluis, Middelburg, Muiden, Rheden, Schiedam, Texel, Tiel, Westerveld en Zaanstad.

Colleges en wethouders

Een zeer slechte uitslag bij de verkiezingen hoeft niet direct te resulteren in een sterk verminderde coalitiedeelname. Toch was een doorwerking van de resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen in de collegedeelname voor de PvdA vanaf het begin waarschijnlijk. In veel gemeenten wil men maar wat graag een keer zonder de PvdA op het pluche, zo werd vooraf al gewaarschuwd door Joop van den Berg en Hélène Oppatja in Lokaal Bestuur (maart).

 Inmiddels zijn in alle 380 gemeenten de onderhandelingen afgerond. De PvdA levert in deze gemeenten in totaal 137 wethouders. Dit houdt in dat de PvdA in slechts 35% van de gemeenten waar verkiezingen zijn gehouden nog deelneemt aan het college. In  vergelijking met 2010, het jaar dat tot de recente gemeenteraadsverkiezingen bekend stond om de dramatische verkiezingsuitslag, is dit een verlies van 18,4%.

 

PvdA in college

PvdA wethouders

2006

78,5%

425

2010

53,4%

232

2014

35%

137

 

 Waar de herindelingsverkiezingen in Leeuwarden de PvdA het afgelopen najaar nog drie wethouders opleverden, zit zij nu vrijwel overal met slechts één wethouder in het college. In twee gemeenten is het gelukt om met meer dan één wethouder in het college te komen. In Venlo gaan Vera Tax en Ramon Testroote aan de slag en in Eindhoven vertegenwoordigen Yasin Torunoglu en Staf Depla de PvdA in het lokale bestuur.

In de gemeenten waar de PvdA (al dan niet samen met nog een andere partij) de grootste werd, ligt het percentage voor coalitiedeelname (uiteraard) een stuk hoger. Daar wist zij in 86,7% van de gevallen haar winst om te zetten in een wethouderspost.

In 43 andere gemeenten wist de PvdA succes te boeken door de oppositiebank te verruilen voor een plaats aan de collegetafel. Dit is het geval in: Achtkarspelen, Amstelveen, Bellingwedde, Bergen (L), Bergen (NH), Best, Breda, Bronckhorst, Brummen, Castricum, Cuijk, Dongen, Eersel, Goirle, Grootegast, Haaksbergen, Halderberge, Hellendoorn, Het Bildt, Hoorn, Korendijk, Laarbeek, Leewarderadeel, Leiden, Leusden, Littenseradiel, Loppersum, Mook & Middelaar, Neerijnen, Noordwijk, Papendrecht, Roerdalen, Strijen, Vianen, Vlagtwedde, Wassenaar, Weesp, Westerveld, Wijchen, Wijdemeren, Wormerland, Woudrichem en Zevenaar.

Van de 131 gemeenten waar de PvdA aan het college deelneemt is het CDA het vaakst de coalitiepartner (98 keer). Ook met lokale partijen werkt de PvdA vaak samen in een coalitie, zo’n 82 keer. Daarna volgt de samenwerking met de VVD, 62 keer.

 

In twaalf gemeenten zit de PvdA wel in de coalitie, maar levert ze geen wethouder. In acht van deze gemeenten vormt de PvdA een samenwerkingsverband met een andere partij en levert de andere partij een wethouder. In de overige gemeenten is er gekozen voor een zeer brede coalitie van vijf partijen of meer, waardoor niet alle partijen een wethouder kunnen leveren. Papendrecht spant hierbij de kroon. Deze gemeente wordt door zes partijen bestuurd.  

Van alle 135 PvdA-wethouders zijn er 39 vrouw, en dus 96 man. Ten opzichte van 2010 is het percentage vrouwelijke PvdA-wethouders gestegen met 7. Hiermee overstijgt de PvdA tevens het landelijk gemiddelde dat op 20% vrouwelijke wethouders ligt.

 

Aantal wethouders

Aantal vrouwelijke wethouders

% vrouwelijke wethouders

2006

425

89

21%

2010

232

51

22%

2014

137

39

29% (?)

 

Ook voor de raadsleden zit de PvdA boven het landelijk gemiddelde waar het gaat om de man-vrouw verhouding. 35% van de PvdA raadsleden is vrouw tegenover een landelijk gemiddelde van 28,3%. 

Portefeuilles

De PvdA heeft zich in de collegeonderhandelingen voornamelijk gericht op de klassieke sociaaldemocratische portefeuilles: WMO en zorg (43,5% van de coalities), sociale zaken en werkgelegenheid (45,8% van de coalities) en ruimtelijke ordening, wonen en wijken (41,2% van de coalities). Ook de portefeuille sport en cultuur is vaak terug te vinden bij de PvdA-wethouder (38,9% van de coalities).

 

Een combinatie van meerdere zorgportefeuilles komt vaak voor, evenals de combinatie van ruimtelijke ordening, wonen en wijken met milieu, water en mobiliteit.

Grote versus kleine gemeenten

Ondanks de tegenvallende resultaten in de grote steden (in Rotterdam en Utrecht doet de PvdA niet meer mee in het college en ook in Amsterdam wordt getracht een college buiten de PvdA om te sluiten), doet de PvdA het gemiddeld genomen goed in de grote gemeenten. In de 33 grootste gemeenten (>80.000 inwoners) zit de PvdA in 72,7% van de colleges.

Aantal inwoners

Aantal gemeenten

PvdA in college

% PvdA in college

<30.000

227

72

31,7%

30.000 – 80.000

113

 

42,5%

>80.000

33

 

72,7%

Foto: Het nieuwe college van Leeuwarderadeel, met links PvdA-wethouder Gelly Visser.
Foto: Tea Geertsma

 

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 38 nr. 7 Juli 2014
Reageer