Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Over lantaarnpalen, depolitisering van het lokaal bestuur en de platworm

Leonie Wildeman

Met de coördinatie van de decentralisaties in zijn portefeuille is hij politiek verantwoordelijk voor de grootste wijziging van het afgelopen decennium in het binnenlands bestuur. 'Iets wat wij als PvdA altijd al wilden en waar we trots op mogen zijn'. Toch gaat zijn ministerschap niet altijd over rozen. De fusie van drie provincies tot de Noordvleugel mislukte en hij werd onlangs een stadsregent genoemd toen zijn agenda voor het stedelijk gebied naar buiten kwam. Lokaal Bestuur legde minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties twaalf trefwoorden voor die betrekking hebben op zijn tijd als raadslid in Leiden, zijn agenda voor het lokaal bestuur en de lage opkomst bij de laatste Statenverkiezingen.

Lantaarnpalen

'Dan denk ik aan mijn periode als gemeenteraadslid in Leiden van 1982 tot 1984. In die tijd kwamen er vanuit het Rijk vooral doeluitkeringen naar de gemeente. Als je zomaar geld in het gemeentefonds zou stoppen kopen gemeenten daar alleen maar lantaarnpalen van, zeiden ze in Den Haag. Een van de doeluitkeringen was destijds bestemd voor emancipatie. Het verzoek aan de Leidse gemeenteraad was om het betreffende  geld uit te geven aan lantaarnpalen, zodat het 's avonds op straat veiliger was voor vrouwen. Waarop wij zeiden: "Als je dat geld bij ons gelaten had, dan hadden wij er al lang lantaarnpalen van gekocht." Voor mij een goed voorbeeld dat de gemeenteraad prima weet wat het beste is voor zijn burgers, maar dan moet je hem wel de ruimte geven. Ik geloof daar heel erg in. Met de decentralisaties proberen we dit natuurlijk ook volop in de praktijk te brengen. Door mijn raadslidmaatschap realiseer ik mij altijd hoe belangrijk het werk is dat al onze mensen lokaal en regionaal doen. Ik heb een groot respect voor het lokaal bestuur. En het is de basis geweest voor mijn lidmaatschap van de Tweede Kamer en mijn huidige functie als minister. Als ik niet in de gemeenteraad had gezeten was ik, denk ik, nooit in de landelijke politiek beland.'

49 procent

'Dat heeft vast te maken met de opkomst bij verkiezingen. Bij landelijke verkiezingen ligt de opkomst gelukkig rond de 75 tot 80 procent. Dat is al jaren relatief stabiel. Maar bij de verkiezingen voor de gemeenteraad en, in het geval van dit percentage, de Statenverkiezingen werkt het anders. Daarbij is de betrokkenheid vaak toch minder. Ondanks dat er niets verandert als de opkomst onder de 50 procent komt, wordt de democratische legitimatie wel erg mager en dat is verontrustend. Wat ik daaraan ga doen? Ik heb verschillende pijlers om de lokale democratie te verbeteren. Eén daarvan is het versterken van wat ik de 'informele democratie' noem. Buurtrechten en buurtbudgetten spelen hierin een belangrijke rol. Ik pleit er in mijn Agenda Lokale Democratie dan ook voor om burgers meer vrijheid te geven. Experimenten hiermee geven positieve effecten. Dit werkt dus heel anders dan bij een referendum. Daarbij vraag je eigenlijk wat mensen denken als ze niet nadenken. Als je ze bijvoorbeeld vraagt naar hun mening over windmolens, dan denken ze: windmolens vinden we lelijk, dus we zijn tegen. Maar wanneer je burgers met elkaar in gesprek laat gaan over een bepaalde kwestie zonder daar verder richting aan te geven, gaan ze vaak veel genuanceerder denken. Het is dus niet goed om eindeloos op mensen in te praten, je moet ze vooral met elkaar in gesprek laten gaan. Laat burgers zelf nadenken over wat er in de gemeente moet gebeuren. Het zou vervolgens mooi zijn als we diezelfde burgers ook eigenaar kunnen maken van de punten waar ze mee komen.  Dat is de volgende uitdaging.'

Lokaal belastinggebied

'Dat is een van mijn andere pijlers om de lokale democratie te versterken. Staatssecretaris Wiebes en ik zijn met de gemeenten in gesprek om het vergroten van het lokaal belastinggebied onderdeel te maken van de herzieningen van het belastingstelsel. Belangrijke randvoorwaarden zijn dat de belastingdruk niet mag toenemen en dat de rekening niet eenzijdig bij bepaalde groepen in de samenleving komt te liggen. Ik denk dat de interesse van burgers in de politiek door deze verandering zal toenemen. Burgers zien dan dat die eerste bestuurslaag ook echt iets te zeggen heeft, omdat ze - meer dan nu - haar eigen budget heeft. Ook worden de verschillen tussen de partijen duidelijker. In gemeenten met een rechtse coalitie zal de vlag omhoog gaan voor lagere lasten, terwijl linksgeoriënteerde gemeenten meer de nadruk zullen leggen op de inzet van middelen voor bijvoorbeeld zorg en volkshuisvesting. Voor sociaaldemocraten interessant omdat ze hiermee de nadruk kunnen leggen op een kwalitatief goede publieke sector.'

Democratic Challenge

'Dat is een project dat we onlangs gestart zijn. We dagen burgers uit om suggesties te doen hoe we tot meer en nieuwe vormen van democratie kunnen komen. Het klopt dat je hierbij altijd het risico loopt dat vooral hoger opgeleide en beter gebekte mensen deelnemen. Dat is niet iets van deze tijd. Ook de SDAP werd plagend wel de partij van schoolmeesters, dominees en advocaten genoemd. Of die groep alleen haar eigen doelen zal dienen? Ik ben daar optimistisch over en denk dat dit niet zo zal zijn. Natuurlijk moet je als gemeente blijven opletten. En als er alleen voor gepleit wordt om kunstgras aan te leggen op de hockeyvelden dan moet er misschien nog eens gekeken worden of dat wel de juiste methode is. Zeker als sociaaldemocraten moeten we blijven proberen een brede representatie te realiseren. Maar ik ben ook realistisch. We kunnen wel een aselecte steekproef willen doen via een lotingsysteem zoals Van Reybrouck (auteur van o.a. Tegen Verkiezingen) voorstelt, maar dan moet je wel voldoende mensen hebben waar je uit kunt kiezen. En zoveel interesse is er meestal ook weer niet voor dergelijke initiatieven.'

Gemeenschappelijke regeling

'Ik denk dat het heel verstandig is dat gemeenten de vuilophaaldienst met een aantal gemeenten samen organiseren. Het is dan ook onzin om op zichzelf tegen de gemeenschappelijke regeling te zijn. Maar wanneer een wethouder terugkomt met de mededeling "Ik heb mijn best gedaan, maar het is niet gelukt",  dan begrijp ik dat dat frustrerend is. Je kunt niet meer met de volksvertegenwoordigers in één sessie de koppen bij elkaar steken en een beslissing nemen. Dat kunnen we helaas ook niet helemaal oplossen. We hebben de wet nu wel zo veranderd dat bijvoorbeeld de begroting eerder in de gemeenteraad komt, zodat raadsleden tijdig hun vragen kunnen stellen en dus meer invloed hebben. En zo kan er binnen het stelsel van de gemeenschappelijke regeling nog meer gedaan worden om het democratischer te maken. Bovendien hoeven gemeenten niet in een gemeenschappelijke regeling te gaan. Er zijn ook andere mogelijkheden, dat moeten raadsleden zich goed realiseren.'

Aanzien van de politiek

'Er wordt tegenwoordig met veel dedain over politici gesproken. Hoe minder, hoe beter lijkt, zelfs bij sommige politieke partijen, het ideaal te zijn. Dat idee deel ik helemaal niet. Er zijn ongelooflijk veel goede mensen actief in provincie en gemeente. Zij zetten zich met veel warmte, energie en kundigheid in voor de publieke zaak en hebben het beste voor met de burgers in hun gemeente. Het is door al die kanjers dat de decentralisaties nu beginnen te landen. Zonder goede bestuurders en raadsleden zou deze klus nooit geklaard kunnen worden. Dat moet je niet onderschatten, dat moet je waarderen. Aan het bashen van politici moet dan ook zo snel mogelijk een einde komen.'

Depolitisering

'Ik hoop dat dat niet optreedt. We hebben veel taken bij de gemeente neergelegd met het idee dat dit, net als het Rijk, een bestuurslaag is waar burgers invloed op uit kunnen oefenen. Deze decentralisaties kunnen er echt aan bijdragen dat burgers iets te kiezen hebben bij de verkiezingen. Dat vraagt natuurlijk wel van mensen in het lokaal en regionaal bestuur dat ze niet alleen technische maar ook politieke keuzes maken. Dat bestuurders en volksvertegenwoordigers de politieke dimensie zoeken in de keuzes die ze maken. Als sociaaldemocraten moeten we altijd actief blijven politiseren. Het is natuurlijk niet nodig om overal tegenaan te schoppen, maar het moet wel duidelijk zijn dat de keuzes die we maken niet vanzelfsprekend zijn.'

Aan het bashen van politici moet een einde komen

Stadsregent

'Ik associeer dit met de vele sterke wethouders die wij in de steden hebben gehad en die vaak dit verwijt kregen, maar ik begrijp dat ik zo genoemd ben door iemand die zegt dat mijn Agenda Stad ten koste gaat van het platteland. Veel van de creativiteit, economische groei en nieuwe ontdekkingen komen tot stand doordat mensen elkaar opzoeken in de stad. Ik zie geen conflicterende belangen als ik zeg dat we de steden ruimte moeten bieden. Daar heeft toch iedereen profijt van? Mensen die op het platteland wonen laten hun kinderen bijvoorbeeld ook naar het middelbaar onderwijs in de stad gaan. En andersom geldt natuurlijk ook dat stedelingen profijt hebben van een vitaal platteland voor bijvoorbeeld natuur en recreatie. Dat ik de financiering voor de Agenda Stad bij landbouw weg zou halen klopt gewoon niet. Al vind ik wel dat we over een paar jaar opnieuw de discussie moeten voeren over de besteding van Europese fondsen. Er gaat nu heel veel geld naar inkomenssteun in de landbouw, terwijl de steden ook samen met de regio’s plannen kunnen maken.' 

Zeperd

'De fusie van de drie provincies in de Noordvleugel is niet gelukt. D66, de partij die altijd voorstander van bestuurlijke vernieuwing is, hebben we tot drie keer toe in het torentje gehad, maar toen puntje bij paaltje kwam steunden zij het voorstel niet. Daardoor was er geen meerderheid in de Eerste Kamer. Ze waren erg duidelijk in hun standpunt, dus ik denk niet dat we dit nogmaals gaan proberen. Ik kan natuurlijk geen meerderheden creëren als ze er niet zijn.' 

Politiek testament

'Mij werd eens gezegd dat je aan het begin van je ministerschap twee of drie dingen moet opschrijven die je in je termijn voor elkaar wilt krijgen. Maar toen ik minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap was, kwam ik erachter dat je dit niet zo makkelijk kunt plannen: het gaat vaak om wat zich onvoorzien voordoet. Als ik toch iets moet noemen: met de overheveling van taken naar de gemeenten hebben we een van de grootste veranderingen van de afgelopen decennia gerealiseerd in het binnenlands bestuur. Iets wat wij als PvdA altijd al wilden en waar we trots op mogen zijn. Ik zou zeer tevreden zijn als we, ondanks de nodige strubbelingen, over twee jaar kunnen zeggen dat dit goed gegaan is. Ook wil ik de topinkomens nog verder terugbrengen. We hebben al een nieuwe norm gesteld voor inkomens in de publieke sector en dat willen we uitbreiden naar niet-bestuurders. Zonder de PvdA in het kabinet was dit nooit tot stand gekomen.
En ik hoop dat we over een paar jaar kunnen zeggen dat we de lokale democratie hebben kunnen versterken. Dat gaat natuurlijk niet in één keer, maar ik wil daar zeker de nodige stappen in zetten.'

Platworm

'Dat slaat op mijn wetenschappelijke carrière. Ik heb jarenlang genetisch onderzoek gedaan naar de platworm. Of ik na mijn ministerschap weer terug zou willen naar de wetenschap? Ik ben natuurlijk vijfentwintig jaar werkzaam geweest in de wetenschappelijke wereld. Maar ik vind het ministerschap zo'n hoog ambt, dat het niet past om ondertussen ook na te denken over wat ik hierna zou willen doen. Zie het alsof je met je ski's op een steile helling staat en door een bocht wilt. Je moet je alleen focussen op deze bocht en niet nadenken over waar je vandaar kwam of wat je hierna gaat doen.'

Ibiza of Scheveningen

'Scheveningen natuurlijk, daar ben ik geboren. Als minister voor  OCW was ik eens te gast bij een nieuw praatprogramma van PowNed op Ibiza. We hebben daar natuurlijk ook inhoudelijke gesprekken gevoerd, maar daar was niet zo heel veel van terug te zien in de uiteindelijke uitzending. Maar ik hou wel van een zonnetje, dus Ibiza is voor mij ook helemaal top.' 

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 39 nr. 2 Juni 2015
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Jacqueline Kalk

GR, weg ermee!

Lees artikel

Kirsten Verdel

Hoe de politiek uit Amsterdam verdwijnt

Lees artikel

Erwin Buter

Code Oranje: hoogste tijd voor opfrisbeurt gemeentepolitiek

Lees artikel

Verder in deze uitgave van Lokaal Bestuur
Jaargang 39 nummer 2 juni 2015:

Lees deze artikelen in Lokaal Bestuur:

download pdf word nu abonnee