Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Ook waterschap heeft keukentafel nodig

Jacques Wallage

Bij gemeenten is burgerparticipatie een vanzelfsprekend verschijnsel. Ook de waterschappen zouden vaker het gesprek met burgers aan moeten gaan, zo stelt Jacques Wallage. Hij houdt een pleidooi voor een grotere invloed van burgers op het werk van de waterschappen.

cartoonIllustratie Timothy Schelhaas

In het debat over de toekomst van de waterschappen neem ik een overzichtelijke positie in. Zoals de Amerikanen zeggen: If it ain’t broken, don’t fix it. Geen problemen oplossen die er niet zijn. Voorstellen om bijvoorbeeld het bestuur van de waterschappen onder te brengen bij de provincies hebben onvoldoende relatie met de uitdagingen waar waterschappen werkelijk voor staan. Het gaat om een gespecialiseerde overheid, eentje die zich concentreert op de kwaliteit van het water, de veiligheid en (steeds meer) op de bredere ecologische betekenis van watermanagement. En de waterlopen volgen nu eenmaal niet de provinciale of gemeentelijke grenzen. De kwaliteit van het werk van de waterschappen staat niet echt ter discussie. Internationaal bezien wordt in dit lage en natte land een prestatie van formaat geleverd.

Knopen

Zijn er dan helemaal geen problemen? Die zijn er wel en ze vormen als het ware de achterkant van de gespecialiseerde en goed werkende voorkant. Hoe knoop je die wereld van deskundigen en vaak ook techneuten aan de vertegenwoordigende democratie? Anders gezegd: hoe zorg je voor een democratische aansturing? Pogingen om die band nieuw leven in te blazen via rechtstreekse verkiezingen zijn tot dusver geen overtuigend succes. De nieuwste vondst, gelijktijdige verkiezingen voor Provinciale Staten en de waterschappen, heeft in ieder geval het voordeel dat aanzienlijk meer mensen de moeite zullen nemen ook hun stem voor het waterschap uit te brengen. Het biedt tijdens de campagne de gelegenheid het belang van waterschappen breder aan de orde te stellen. En politiek biedt het kansen de balans tussen kosten en baten publiekelijk aandacht te geven. Wie behoort wat te betalen en welke rol kan draagkracht daarin spelen? Maar ook als dankzij een hogere opkomst een iets steviger draagvlak zou ontstaan, is daarmee een andere vraag nog niet beantwoord. Want net als de andere overheden ontdekken ook waterschappen dat representatieve democratie nog niet betekent dat mensen zich vertegenwoordigd en betrokken voelen. Het is één van de kernvragen in een land met een steeds beter opgeleide, geïndividualiseerd levende bevolking: hoe vertegenwoordig je een volk dat zich vooral zelf wil vertegenwoordigen?

Internetpanels

Het verdient aanbeveling de band tussen burger en waterschap niet te versmallen tot de vertegenwoordigende democratie. Slechts 2,5 procent van de Nederlanders is lid van een politieke partij, de betrokkenheid bij partijen wordt steeds incidenteler, waardoor de professionals in de politiek makkelijk geïsoleerd raken van hun achterbannen. Daarom is het goed dat bij de diverse werkzaamheden van waterschappen op tal van plaatsen in het land direct betrokkenen, omwonenden, geïnteresseerden en deskundigen de kans krijgen om hun waterschap te beïnvloeden. Met internetpanels, aan de keukentafel of in het ouderwetse gymlokaal waar de slingers van de vijfentwintigjarige bruiloft nog hangen. Het zijn belangrijke aanvullingen op wat de representatieve democratie te bieden heeft.

Soms is burgerparticipatie verplicht, bijvoorbeeld op grond van de Kaderrichtlijn Water, al houdt de creativiteit waarmee dat gebeurt nog niet over. Wat kan er beter? Lok bij de agendavorming een bredere inbreng uit, leg de afwegingen waarvoor een waterschap staat eerlijk uit, spring niet meteen naar één oplossing, maar probeer het probleem gezamenlijk te definiëren. Denk in keuzes en scenario’s en schrijf daarbij niet meteen zelf, als waterschap, het bord vol. Burgers hebben feilloos door of ze alleen maar worden gebruikt voor een zekere legitimatie of dat de dialoog consequenties heeft en dus wat voorstelt. En het gaat om wezenlijke vraagstukken: de kwaliteit van ons water, de opvang van overtollig water en  bij waterschapswerken recht doen aan de eisen die natuur en milieu stellen. Het water is te belangrijk om alleen aan het waterschap over te laten…

Dialoog

Vaak zijn georganiseerde belanghebbenden, ook politieke partijen zoals de PvdA, niet zo gecharmeerd van meer open planprocessen. De burger is ook een ongewisse factor, de humeuren kunnen zo maar omslaan, de publiciteit en het rumoer op de sociale media heb je als georganiseerde partij nu eenmaal niet in de hand. Toch zullen alle instituties er aan moeten wennen: het is niet meer voldoende in een bestuursvergadering besluiten te nemen. Draagvlak ontstaat door te investeren in een proces, in een betekenisvolle dialoog. Het is net als bij de gemeente: een meerderheid in de raad betekent nog niet dat er in het hoofd en hart van burgers ook draagvlak is.

En naast meer oog voor vormen van directe democratie en betrokkenheid kunnen de besturen van waterschappen nog veel doen aan het versterken van de band met gemeente- en provinciebesturen. Het gaat om collega-overheden. Die willen graag op tijd geïnformeerd worden en zien jaarverslagen niet als de meest swingende wijze waarop betrekkingen georganiseerd kunnen worden. Wat de gespecialiseerde overheid, het waterschap,  moet laten merken is dat ze hecht aan de betrokkenheid van gemeenteraden en Staten, dat ze investeren in dat contact en een dialoog organiseren op momenten dat deze er nog toe doen.

Publieke verantwoordelijkheid

Met de manier waarop wij in ons land de verantwoordelijkheid voor het water al eeuwen hebben geregeld is niets mis. Grote hervormingen schieten hun doel voorbij, maar een andere werkwijze is wel nodig. Deze moet niet vanuit de technische deskundigheid, maar vanuit de publieke verantwoordelijkheid vorm krijgen. Daar horen open en betekenisvolle betrekkingen bij met burgers, boeren, milieuactivisten en met de volksvertegenwoordigers bij andere overheden. De bredere inbedding in milieubeleid en ecologie maakt dat vanuit de waterschappen (en daar kan het bestuur van het schap veel aan doen!) de externe verbindingen net zo belangrijk moeten worden gevonden als de interne technische capaciteiten. Want hoe trots we op het product ook kunnen zijn, uiteindelijk bepaalt de kwaliteit van het proces de mate van draagvlak in de samenleving.

Jacques Wallage is oud-voorzitter Tweede Kamerfractie PvdA, oud-burgemeester van Groningen en voorzitter van de Raad voor het Openbaar Bestuur

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 38 nr. 10 Oktober 2014
Reageer