Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Nepberichten en wegkwijnende lokale waakhonden

Jan Erik Keman

Gezien de problemen bij het moederbedrijf kwam het niet geheel uit de lucht vallen, maar de klap was er niet minder om. Eind vorig jaar kondigde de Telegraaf Media Groep een nieuwe reorganisatieronde bij de regionale kranten aan. Van eens zo machtige en gevreesde titels als het Noordhollands Dagblad, het Haarlems Dagblad, de Gooi- en Eemlander en het Leidsch Dagblad blijft weinig over, zo vrezen werknemers.

De tijd, dat er bij iedere raadsvergadering braaf een journalist zat mee te pennen, ligt inmiddels ver achter ons. In 2014 deed het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SvJ) uitgebreid onderzoek naar de stand van zaken in het lokale en  regionale medialandschap. Een ontnuchterende rondgang langs lege redactielokalen, goedwillende amateurs en gemeenten zonder ‘nieuws’. Met name in gemeenten met minder dan 50.000 inwoners is het bar gesteld met de berichtgeving. De journalistiek heeft de lokale politiek daar nauwelijks meer in het vizier.

Niet alleen werknemers maken zich zorgen, ook de lokale politiek roert zich. Want zonder lokale luis in de pels komt de lokale democratie in het geding: wie controleert de macht nog? Bloggers in ieder geval niet. Juist de florerende blogcultuur is afhankelijk van lokale en regionale berichtgeving. Waar die afwezig is, ontstaan volgens het SvJ blindspots.

Kaalslag

‘Zorgelijk,’ noemt de burgemeester van Hoorn, Jan Nieuwenburg, de ontwikkelingen bij het Noordhollands Dagblad. Zo bar en boos als het in sommige kleinere gemeenten met de lokale pers gesteld is, is het in West-Friesland nog niet. Sterker, Nieuwenburg vindt de berichtgeving in zijn gemeente momenteel goed. ‘Juist daarom moeten we ons sterk maken voor de regionale pers. Voordat het te laat is.’ Samen met collega-burgemeesters zocht Nieuwenburg de publiciteit op. In een ingezonden brief schaarde hij zich achter de verslaggevers van het Noordhollands Dagblad. ‘Vanwege problemen bij het moederbedrijf TMG dreigt nu een kaalslag bij de regionale kranten. Dat gaat onherroepelijk ten koste van de diepgang, en daarmee van de vitaliteit van de lokale democratie. Voor gedegen onderzoeksjournalistiek moet je nog altijd bij de kranten zijn. Zij kunnen onderwerpen uitdiepen en misstanden aan het licht brengen. Het lijkt mij onwenselijk als dat verdwijnt.’

‘Het wordt niet met zoveel woorden gezegd,’ beaamt de fractievoorzitter in Eindhoven Mieke Verhees. ‘Maar als je de huidige berichtgeving in het Eindhovens Dagblad vergelijkt met die van toen ik in 2006 als raadslid begon, vallen de verschillen meteen op. Doordat de krant in hetzelfde korte tijdsbestek met een ingekrompen redactie geschreven moet worden, zie je steeds vaker, dat raadsleden op hun mooie blauwe ogen geloofd worden. Vroeger kwam je er echt niet mee weg als je onzin verkocht, nu helaas wel. De verslaggever heeft gewoon geen tijd meer om alles dubbel te checken.’

Met minder geld en mankracht moet dezelfde krant worden gevuld

‘Aan de hoeveelheid publicaties ligt het niet,’ geeft haar collega in Leiden, Gijs Holla, aan. Uit onderzoek van de Universiteit Leiden blijkt vooral, dat het aantal diepgravende stukken achterblijft bij het landelijke gemiddelde. ‘Stukken in de lokale dag- en weekbladen gaan vooral over de waan van de dag of zijn letterlijk overgenomen persberichten. Diepgravende onderzoeksjournalistiek is er vaak niet meer bij: het is duur en het kost veel tijd, terwijl de krant goedkoop en snel gevuld moet worden.’

Fake news

Terwijl de geschreven pers in de hoek zit waar de klappen vallen, zijn social media als Facebook en Twitter bezig met een gestage opmars. Een beetje politicus, ook lokaal, onderhoudt via zijn social media accounts contact met zijn achterban. Op zich niets mis mee, maar om de kiezer te bereiken zijn de media helemaal niet nodig. Aan een luis in de pels hebben sommige politici geen behoefte en ook de waarheid is voor meerdere interpretaties vatbaar: of iets 100% klopt doet er niet toe, dat de boodschap overkomt des te meer.

Natuurlijk verschijnen er weleens berichten, die later anders blijken te liggen of domweg niet kloppen, maar met het doelbewust manipuleren van de waarheid hebben ze in de Eindhovense politiek gelukkig nog weinig ervaring, zegt Verhees. ‘Ja, toevallig tweette een raadslid van de LPF laatst een foto van woedende Turkse demonstranten die de buurt onveilig zouden maken. Alleen was die foto niet in Eindhoven gemaakt en was die bovendien al een paar jaar oud.’

Mediafonds

‘Die onzin kon dus vrij makkelijk weerlegd worden,’ zegt Verhees. In hoeverre dit soort berichten ongefilterd doorsijpelen naar de achterban, valt echter niet te zeggen. En evenmin is duidelijk of de teloorgang van de één de opkomst van de ander zal bespoedigen. Maar dat de lokale waakhond meer dan ooit nodig is, is volgens de fractievoorzitter zonneklaar. ‘We hebben nog geen uitgewerkt plan. Ik zie eerlijk gezegd niet waarom omroepen wel overheidssteun kunnen krijgen en kranten niet. Zolang je de onafhankelijkheid waarborgt, kan je ook met publieke financiering aan prachtige geschreven onderzoeksjournalistiek maken.’

‘Het eenvoudigste zou zijn: meer abonnees,’ zegt Nieuwenburg. ‘Maar ja, dat zie ik niet meteen gebeuren. Dus ik vind, dat je moet nadenken over publieke financiering. Uiteraard zonder de schijn van belangenverstrengeling. Dat kan, in Denemarken bestaat het al. Daar hebben ze het versleuteld via het gemeenefonds. Het is zeker een debat dat we de komende tijd moeten voeren, vind ik.’

In Leiden zijn ze al een stap verder. ‘Zo’n vijf jaar geleden hadden we het in de raad over de subsidie voor lokale omroepen,’ zegt Holla. Op een gegeven moment werd de discussie breder getrokken. ‘De onderzoeksjournalistiek kwam ook ter sprake. De raad uitte haar zorgen en vroeg het college of er niet wat mogelijk was.’ Samen met de universiteit werd een plan gesmeed om de geschreven onderzoeksjournalistiek te ondersteunen. ‘Belangrijke uitgangspunten daarbij zijn: hoe garandeer je de onafhankelijkheid van journalisten en wie bepaalt welke journalisten hoeveel geld krijgen? Uiteindelijk is gekozen voor een onafhankelijk mediafonds. Onderzoeksjournalisten kunnen daar aankloppen met een voorstel. Een onafhankelijk bestuur beoordeelt de aanvraag dan en bepaalt de hoogte van de subsidie.’

Laatst was de eerste informatieavond. ‘Het duurt nog wel even voordat dat mediafonds er is. De raad moet er nog over stemmen en als PvdA-fractie moeten we ons standpunt officieel zelfs nog innemen. Al mag duidelijk zijn, dat we het doel van het mediafonds lovenswaardig vinden en er positief in staan. Diepgravende journalistiek moet in Leiden behouden blijven, juist als wij onder de loep worden genomen.’

 

Afbeelding: Kees van der Ven | Hollandse Hoogte

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 41 nr. 1 April 2017
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Manon Fokke

Directe invloed

Lees artikel