Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Martin van Rijn: 'Zorg was en is gewoon goed geregeld in Nederland'

Kirsten Verdel

Als staatssecretaris van volksgezondheid, welzijn en sport heeft hij een pittige periode achter de rug. Met de zorg in zijn portefeuille is Martin van Rijn verantwoordelijk voor een van de grootste veranderingen in het lokale bestuur sinds decennia. En niet alles loopt even gemakkelijk. Zo kwamen zijn ouders veelvuldig in het nieuws en lijkt het met de pgb’s maar niet goed te komen. Toch is Van Rijn optimistisch. De overgang is goed gegaan het afgelopen jaar. Nu is het tijd  voor de volgende stap.

‘De hervormingen in de zorg zijn op het slechtst denkbare moment en in een ongewenst snel tempo ingevoerd. Hierdoor is de onzekerheid enorm.’ Een uitspraak van fractieleider Diederik Samsom. Hoe denk jij hierover?
‘Toen we aan de hervormingen begonnen, was er een enorme financiële crisis. Daar moesten we doorheen. We moesten bezuinigen en de zorg moest anders: gemeenten kregen meer verantwoordelijkheid. De angst bestond dat de continuïteit van de zorg een probleem zou worden, maar dat is niet gebeurd. Zowel bij de jeugd- als ouderenzorg is de continuïteit beheerst verlopen. Rondom huishoudelijke hulpverlening is het aantal rechtszaken toegenomen, maar in veel gevallen oordeelt de rechter dat er wel degelijk rekening is gehouden met persoonlijke omstandigheden en dat er zorgvuldig onderzoek heeft plaatsgevonden. Mensen moeten er ook aan wennen dat er meer van hen gevraagd wordt: als ze zaken nog zelf kunnen, dan moeten ze dat ook zelf doen.’

Toch is en blijft de onzekerheid groot. Hoe valt dit te verkopen aan mensen die het al moeilijk hebben? En wat moet er gebeuren om die onzekerheid weg te nemen?
‘Ik hoop dat iedereen beseft dat we met z'n allen ouder worden. De zorgvraag stijgt hierdoor. Het is juist de PvdA die, met dat in het achterhoofd, wil zorgen voor goede, bereikbare en, ook op lange termijn, betaalbare zorg. Hiervoor is het noodzakelijk dat we ook naar bijvoorbeeld het vermogen van mensen kijken om zelf bij te dragen aan hun zorgkosten, de eigen bijdrage. Ook betekent het dat als mensen langer thuis willen en kunnen wonen, je nu een aantal keuzes voor de toekomst moet maken. Ik snap goed dat we nu maatregelen treffen die ons niet populair maken. Maar als we de kans krijgen om ons verhaal te vertellen, namelijk dat we de zorg óók betaalbaar willen houden voor mensen met een kleine portemonnee, ben ik ervan overtuigd dat we er weer uit komen. Het belangrijkste is echt dat we de kosten gaan beheersen. Zorg is nu eenmaal duur. Maar we willen het wel voor iedereen zo goed mogelijk in stand houden. Hiermee sluit ik aan bij de waarden van de PvdA: solidariteit organiseren tussen jong, oud, rijk en arm, zodat de mensen die op die solidariteit moeten kunnen rekenen nu en in de toekomst allemaal goede zorg krijgen.’

Vertrouwen mensen de PvdA nog wel als je zoiets zegt?
‘Ik hoor wel eens dat je niet meer kunt rekenen op de verzorgingsstaat, dat die verkwanseld wordt. Maar dan zeg ik: “We geven nu 28 miljard euro uit aan langdurige zorg. Als we alle maatregelen van dit kabinet optellen dan slagen we er misschien een beetje in om de groei van de uitgaven iets af te remmen. Maar de uitgaven blijven groeien. Dan kun je echt niet zeggen dat we de verzorgingsstaat afbreken. We proberen haar alleen houdbaar te maken.” Mensen beseffen onvoldoende dat er straks twee keer zoveel ouderen zijn. Als we nú niets doen, hebben we binnenkort een heel groot probleem.’

Een tijdje terug werd bekend dat gemeenten zeer uiteenlopende tarieven hanteren als het gaat om de dagbesteding. In de ene gemeente is iemand 80 euro per maand kwijt, terwijl je in een andere gemeente 480 euro betaalt. Tientallen mensen met een beperking zijn daarom met deze zorg gestopt. Anderen beginnen er niet eens aan. Wat vind je van het verschil in eigen bijdrage dat gemeenten hanteren?
‘Dat er verschil is ontstaan, is op zich niet zo gek. We wilden juist dat gemeenten rekening zouden gaan houden met persoonlijke omstandigheden. Daarbij moeten gemeenten kijken naar datgene wat mensen zelf kunnen opbrengen. In de eigen bijdrage die van mensen verlangd wordt, mag gedifferentieerd worden. Dat moeten gemeenten wel redelijk doen natuurlijk. Er zijn onderzoeken gedaan en daaruit blijkt niet dat er willekeur in het spel is, wel dat er verschillend beleid is en dat er veelal goed wordt gekeken naar de kostprijs. Gemeenten mogen nooit meer vragen dan de kostprijs. Maar er zit wel verschil in de mate waarin gemeenten rekening houden met persoonlijke omstandigheden.’

Zijn de verschillen tussen gemeenten niet té groot?
‘Het ligt er natuurlijk aan of gemeenten hebben gekeken naar de kostprijs of naar het eigen bijdragebeleid. 60 euro per uur aan eigen bijdrage is wel heel erg veel. Wat mij betreft ligt de grens bij de vraag of mensen zorgmijdend gedrag gaan vertonen. Maar het is te vroeg om daarover te kunnen oordelen. Er zijn signalen, maar we moeten eerst goed kijken of dit misschien te grote overgangsschokken zijn geweest. In het ergste geval handelen gemeenten in strijd met de wet, dan zal ik zeggen dat ze hun beleid moeten aanpassen.’

Zijn gemeenten op de goede weg?
‘Er is zoveel nadruk gelegd op het garanderen van continuïteit dat gemeenten nog te weinig zijn toegekomen aan échte vernieuwing. Ze zouden zich moeten concentreren op nieuwe aanbieders en het op een andere manier omgaan met zorgverleners. Dat is echt een stap die nog moet volgen.’

In een interview met Lokaal Bestuur in 2014 zei je dat de wijkverpleegkundige zorg nu als recht verankerd wordt, wat betekent dat echt persoonlijke zorg geregeld kan worden. Hoe loopt dat in de praktijk?
‘In gesprekken met wijkverpleegkundigen hoor ik regelmatig dat ze hun vak meer terug hebben gekregen. Ze hebben het gevoel dat ze een grotere bijdrage kunnen leveren. Tegelijkertijd hebben ze het flink voor hun kiezen gekregen, bijvoorbeeld met het indiceren. Dat moest in een hoog tempo, wat een zware belasting was. En de bureaucratische en administratieve lasten zijn hoog. Sommige wijkverpleegkundigen zijn een kwart van hun tijd bezig met administratieve verplichtingen. Ook waren er signalen van verpleegkundigen die bij het indiceren bedreigd werden door mensen die zorg wilden afdwingen. Veel wijkverpleegkundigen zijn deze gesprekken daarom samen met een ander gaan voeren. Wij kijken uiteraard hoe we kunnen ondersteunen in hun weerbaarheid.’

Wellicht het grootste hoofdpijndossier binnen je portefeuille zijn de pgb's. Het IT-systeem zou te duur, te ingewikkeld en niet toekomstbestendig zijn. En het menselijk belang is uit het oog verloren bij de invoering, concludeerde de Nationale Ombudsman. Wat gaat er goed, wat moet nog beter?
‘Eind 2014 ging er nog een vloedgolf van toekenningsbeschikkingen naar de SVB die niet automatisch verwerkt kon worden. Dat loopt nu beter, hoewel het nog steeds niet altijd helemaal op tijd is. Ook de informatievoorziening aan budgethouders is verbeterd. Nog niet helemaal zoals het zou moeten, maar het gaat beter. Het systeem is nog té ingewikkeld, het aantal beslissingen en hoepels in het systeem waar je doorheen moet springen is nog veel te groot. En veel kan uniformer en meer gestandaardiseerd worden. Dat moet allemaal gebeuren, maar het moet bovenal zorgvuldig gebeuren: mensen moeten op tijd betaald worden. Dat is onze prioriteit. Dus we kunnen niet álles ineens anders gaan doen, niet nu de boel net een beetje stabiel is.’

Wat vind je van het idee om de SVB er tussenuit te halen, zodat gemeenten direct zelf aan zorgverleners kunnen uitbetalen?
‘Ik weet niet of dat helpt. Dan gaan we tegen 403 gemeenten zeggen "voer je eigen systeem maar in". Ik weet niet of de budgethouders dat nu zo'n goed idee vinden. Het gemakkelijke verhaal over pgb's bestaat gewoonweg niet.’

Veel gemeenten kopen voor de laagst mogelijke prijs zorg in. Je gaf eerder aan dat je wilt dat gemeenten fatsoenlijk onderhandelen, maar hoe is dat af te dwingen? Gemeenten zeggen simpelweg dat ze door alle bezuinigingen geen geld hebben.
‘In de wet staat dat gemeenten moeten zorgen voor een 'passende voorziening' en dat er dusdanig betaald moet worden dat gewone cao-lonen mogelijk zijn. Vergeet niet, we hebben het hier over wethouders die verantwoordelijk zijn voor hun burgers. Die kijken echt wel naar kwaliteit. Het doel van de decentralisatie was om zorg dichterbij te organiseren en persoonlijker te werken. Maatwerk te leveren, minder management, minder auto's. Ik denk dat dat prima is. Als er gemeenten zijn die toch puur op prijs gaan zitten, halen we de wet erbij: ze moeten immers voor een passende voorziening zorgen.’

Partijgenoten die actief zijn in de lokale politiek worden regelmatig geconfronteerd met de gevolgen van de decentralisatie van de zorg aan langdurig zieken en ouderen. Vorig jaar riep je hen op om op je af te stappen. Hebben ze dat gedaan?
‘Partijgenoten hopen dat er met de menselijke maat wordt gewerkt, maar in de praktijk missen ze dat soms nog. De meeste vragen die ik van wethouders en raadsleden krijg, gaan over de huishoudelijke hulp.’

Veel verzorgingshuizen gaan dicht. De eisen die aan ouderen worden gesteld om er te mogen wonen, zijn strenger geworden. Resulteert dat niet in een grotere belasting voor hun kinderen, die ook gewoon nog moeten werken?
‘80% van de ouderen die in de fase komt dat het thuis minder makkelijk gaat, blijft desondanks thuis wonen. Dat was zo en dat is zo. De afgelopen tien jaar is het aantal plekken in verzorgingshuizen gehalveerd, terwijl het aantal 80-plussers verdubbelde. Dus dat mensen op veel latere leeftijd naar een tehuis gaan, is al tien tot vijftien jaar bezig, ook voordat het nieuwe beleid kwam. Mensen gaan liever niet naar een verzorgings- of verpleeghuis. En als ze gaan, is het op latere leeftijd dan voorheen en gaan ze eerder naar een verpleeghuis dan een verzorgingshuis. Je ziet dat verzorgingshuizen daarom vaak worden omgebouwd tot woon-zorgcomplexen of verpleeghuizen.’

Toch is er veel aandacht voor de toenemende druk op mantelzorgers. Hoe kijk je daar tegenaan?
‘De toegang tot verpleeghuizen is met het nieuwe beleid explicieter geregeld. We proberen mensen nu meer in hun thuissituatie te ondersteunen. Maar mantelzorg en vrijwilligerswerk zijn nooit verplicht. Mijn pleidooi is: laten we in ons beleid zorgen dat we niet alleen naar cliënten, maar ook naar mantelzorgers kijken. Zij zijn echt een onmisbare schakel. Alleen bij de huishoudelijk hulp vragen we inderdaad: "wat kun je zelf opvangen en wat kunnen wij voor jou betekenen?" Op die manier moet het gaan.’

Wat vond je ervan dat je ouders zo in het nieuws kwamen rondom het debat over de bezuinigingen bij verzorgingshuizen?
‘Dat vond ik echt waardeloos. Vooral omdat het mijn kwetsbare ouders zo raakte. Elke keer als het onderwerp langskomt, merk ik het toch weer aan mijn vader. Nog steeds.’

Waar lig je ’s nachts wel eens wakker van?
‘Eigenlijk nergens van. Ik slaap al vrij weinig dus dat is maar goed ook.’

Wat is het grootste succes van de decentralisaties tot nu toe?
‘Ten opzichte van de doembeelden die vaak zijn geschetst, is de overgang het afgelopen jaar toch redelijk beheerst verlopen. De zorg was en is gewoon goed geregeld in Nederland. Dat die overgang vorig jaar goed is gegaan, is te danken aan heel veel werk van heel veel mensen.’

Wat is meegevallen en wat is tegengevallen bij de overstap naar de politiek?
‘Niet zozeer een tegenvaller maar iets waar ik me over verwonder, is de snelheid van het samenspel tussen politiek en media. Daarbij worden de feiten nog weleens geweld aangedaan.’

Afbeelding: Hollandse Hoogte/David van Dam

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 40 nr. 1 Maart 2016
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Kirsten Verdel

Zorg via Skype: allang geen sciencefiction meer

Lees artikel

Harriët van Domselaar

Voorkom dat vrouwen kampioen zorgtaken worden

Lees artikel

Kirsten Verdel

Zelfstandige alphahulp grote verliezer

Lees artikel