Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Maak van Statenverkiezingen geen Angstgegner

Joop van den Berg

Op Statenverkiezingen rust voor de Partij van de Arbeid geen zegen. In het algemeen niet maar vooral niet als zij deel uitmaakt van de regering, aldus  Joop van den Berg.

Foto: Toen bij de uitslag van de Statenverkiezingen in 2011 bleek dat het verlies beperkt bleef, ging iedereen uit zijn dak. Op de voorgrond oud-partijbestuurder Bert Otten en toenmalig Tweede Kamerlid Jetta Klijnsma. Foto WFA

Om met de verdrietigste voorbeelden te beginnen: in 1958 leidde de uitslag het einde in van de deelname aan tien jaar rooms-rode kabinetten, het einde tevens van Willem Drees als premier en partijleider. In 1966 vormden de Statenverkiezingen de opmaat tot de ‘Nacht van Schmelzer’; het einde van het kabinet-Cals en tevens van Anne Vondeling als leider van de PvdA. In 1982 was de dag na de Statenverkiezingen al duidelijk dat er een wonder moest gebeuren wilde het kabinet-Van Agt II de zomer overleven. Dat deed het dus niet. Het leiderschap van Joop den Uyl kwam even ter discussie, maar hij bleef aan. Deze drie crises leidden een periode van telkens zes tot zeven jaar oppositie in.
Grote verliezen waren er ook in 1991, 1995 en 2007, maar die bleven zonder effect; ze waren ingecalculeerd. Ging het ook wel eens goed? Soms, zoals in 1978 en 1987 toen de partij in de oppositie verkeerde. De Statenverkiezingen zijn duidelijk niet die van de Partij van de Arbeid. Het opvallende eraan is immers dat, zelfs in een tijd waarin de opkomstplicht nog gold – vóór 1970 dus – de partij het er systematisch slechter doet dan bij Tweede Kamerverkiezingen.
Dat is te begrijpen. De Randstadprovincies waren vanouds de belangrijkste steunpunten van de sociaaldemocratie, maar daar spraken en spreken de provincies niet erg tot de verbeelding bij de inwoners. In de ‘buitenprovincies’ is de eigen identiteit veel sterker. Maar daar zijn de christelijke partijen altijd dominant geweest, behalve in Groningen en Drenthe. In Friesland scoorden de protestantse partijen ooit hoog, in Brabant en Limburg de katholieke partijen en in Overijssel en Gelderland de christelijke partijen gezamenlijk. De provincie is traditioneel het ‘politieke bezit’ van het CDA en zijn voorgangers. Zij hebben daar altijd sterker gescoord dan landelijk of in de gemeente.
Het heeft tot het ietwat onheuse en verdrietige effect geleid dat we ons in de PvdA wel grote wethouders herinneren maar geen grote gedeputeerden, hoewel die er wel zijn geweest. Dat is jammer, omdat succesvolle gedeputeerden en geëngageerde Statenleden veel voor het provinciaal bestuur hebben betekend, vooral voor duurzaamheid en voor een vooruitziend ruimtelijk beleid.

Oudste democratie

Op 18 maart kiezen we naast de Statenleden ook nieuwe waterschapsbesturen. Het kost ons nog steeds moeite om het waterschap in ons hart te sluiten. Zij worden nog te veel gezien als het hinderlijke bestuur van boeren-ingelanden en ingenieurs-dijkenbouwers. Maar, dat is het al lang niet meer. Bovendien is het waterschapsbestuur een democratie van de politieke partijen geworden en daarmee ook van de Partij van de Arbeid.
Het waterschap speelt natuurlijk nog steeds een essentiële rol in het waarborgen van droge voeten, al moeten ze daar tegenwoordig meer voor doen dan alleen het aanleggen en onderhouden van dijken. Daarnaast spelen de waterschappen een rol van belang  in de ruimtelijke ontwikkeling en het behoud van het natuurlijk milieu en daarmee in de ontwikkeling van de openluchtrecreatie. In een land waar niet iedereen zich een paar vakanties per jaar in het buitenland kan veroorloven is een vrije toegang tot het landelijk gebied erg belangrijk. Alle reden dus om ook deze oudste democratie van het land te koesteren en er, juist als sociaaldemocraten, alle aandacht aan te geven.

Maak kiezers duidelijk wat er 18 maart op het spel staat

Reden genoeg ook om in provincie- en waterschapspolitiek te investeren en te proberen van de verkiezingen op 18 maart nu eens geen Angstgegner te maken, al ziet het er in de opiniepeilingen weer eens niet goed uit.

Bespottelijk overblijfsel

Er komt onvermijdelijk bij, dat de Statenverkiezingen beslissen over de samenstelling van de Eerste Kamer. Een bespottelijk overblijfsel uit oude tijden, maar we hebben er niettemin rekening mee te houden. Vooral omdat de coalitie van VVD en PvdA daar nu al geen meerderheid heeft en die op 18 maart waarschijnlijk ook niet gaat krijgen. Het zou al mooi zijn als coalitie en ‘constructieve oppositiepartijen’ (D66, CU en SGP) samen een meerderheid in de Eerste Kamer houden. Dat zal nog moeilijk genoeg zijn, maar onmogelijk is het zeker niet. Het vereist wel dat de Partij van de Arbeid zo dicht mogelijk bij de uitslag van 2011 blijft, toen zij veertien zetels behaalde (dat waren per slot van rekening ook geen verkiezingen om over naar huis te schrijven).
Reden temeer om werk te maken van de campagne voor 18 maart. Maak de kiezers duidelijk wat er op het spel staat, ook al betekent dit tegelijkertijd dat het bestuur van provincie en waterschap in de campagne niet de aandacht krijgt die zij verdienen. Geen van beide is echter gediend met nieuwe politieke instabiliteit in Den Haag en met een ernstige verzwakking van de sociaaldemocratie. Dat moeten we dus niet laten gebeuren.
Het zal wel nooit zover komen dat de Partij van de Arbeid zich gaat verheugen op Provinciale Statenverkiezingen, maar laten we de schade beperkt houden. Er mag dan geen zegen op rusten, toch moeten we alles doen om onze positie zo sterk mogelijk te houden: in de Eerste Kamer, in de provincies én in de waterschappen.

Joop van den Berg is oud-Eerste Kamerlid voor de PvdA en emeritus hoogleraar parlementair stelsel in Leiden en Maastricht

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 39 nr. 1 Maart 2015
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Leonie Wildeman

Verlies en veerkracht op uitslagenavond

Lees artikel

Jacqueline Kalk

Hard, hard, hard...

Lees artikel

Jan de Roos en Leonie Wildeman

Lijsttrekkers: Na de dreun strijdbaar voorwaarts!

Lees artikel

Verder in deze uitgave van Lokaal Bestuur
Jaargang 39 nummer 1 maart 2015:

Lees deze artikelen in Lokaal Bestuur:

download pdf word nu abonnee