Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Jong talent - Stijn Smeulders

Jan Erik Keman

Gesprekken met voormalige PvdA-­bestuurders uit gemeente en provincie over toen en nu, en met jonge PvdA’ers over politiek en toekomst.

Wat de aardbevingen voor Groningen zijn, is de Q­koorts voor Brabant. ‘Boven de rivieren word je als je zoiets zegt misschien vreemd aangekeken,’ zegt Stijn Smeulders, fractievoorzitter van de Statenfractie in Noord­Brabant. ‘Voorzichtige schattingen gaan uit van minimaal 75 doden en nog eens 500 mensen raakten arbeidsongeschikt. Je kan dus gerust spreken van een humanitaire ramp.’ Tot landelijke urgentie heeft dat alleen niet echt geleid. De regering wijst iedere verantwoordelijkheid van de hand en ziet de Q­koortsepidemie nog steeds als een incident. ‘Maar dat is het niet,’ bezweert Smeulders. ‘Experts noemen het een tikkende tijdbom. Het is niet de vraag of, maar wanneer er een nieuwe dierziekte die gevaarlijk is voor mensen uitbreekt.’

‘We hebben hier in Brabant gewoon veel te veel beesten. De hele landbouwsector is ingericht op efficiëntie en kosten. Zolang het goedkoop en veel is, kunnen boeren winst maken en zijn ze blij. De impact die hun bedrijven hebben op de omgeving vinden ze van ondergeschikt belang,’ zegt Smeulders. Dat de uit de klauwen gegroeide landbouwsector in Brabant het grondwater verontreinigt, luchtkwaliteit verslechtert en bovendien gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, werd decennialang voor lief genomen.

De macht van de landbouwlobby is tanende

Veel omwonenden voelen zich in de steek gelaten. ‘Je moet niet onderschatten hoe de verhoudingen op het platteland zijn verpest. Op verjaardagsfeestjes wordt er vaak niet meer over gesproken om ruzie te voorkomen. Je hebt de boeren en de dorpsbewoners. Bij de laatste verkiezingen deden GroenLinks en de PvdD het goed in de Peel. Normaal gesproken een behoorlijk conservatief bolwerk, dus dat zegt wel wat.’

Een begrijpelijke noodkreet volgens Smeulders. ‘Sinds mensenheugenis werd de Brabantse provincie gedomineerd door CDA en VVD. Tot 2011 hadden ze samen zelfs een meerderheid. Hun devies was echt: landbouw eerst. Economisch belang boven alles.’ Langzaamaan is daar verandering in gekomen. ‘Alleen het CDA steekt nu nog de kop in het zand.’

Rechts bolwerk doorbroken

Nadat de tandem van CDA en VVD in 2011 haar meerderheid verloor, trad de SP toe tot het college van gedeputeerden. Sinds 2015 maakt de boerenpartij zelfs helemaal geen deel meer uit van het provinciebestuur. ‘In de vorige periode hebben we stevig oppositie gevoerd op enkele onderwerpen waar we het echt mee oneens waren: de wegenplannen en veehouderij. Verder hebben we ons constructief opgesteld en gezorgd voor goede onderlinge verhoudingen. Dat werd gewaardeerd, ook door de VVD.’

Bovendien smeedde Smeulders met andere links progressieve partijen een hecht bondgenootschap. ‘Met vier zetels hadden we dat in ons eentje nooit voor elkaar gekregen, maar doordat we samen met SP en D66 een blok van twintig zetels (tegenover de 19 zetels van CDA en VVD, red.) vormden, waren wij ineens de bovenliggende partij. We boden de VVD geen alternatief, waardoor zij uiteindelijk het CDA loslieten. Zo kan je als kleine fractie toch een behoorlijke vinger in de pap hebben.’

Ook met weinig zetels kan je invloed uitoefenen

‘Natuurlijk werd ik van de verkiezingsuitslag niet blij,’ zegt Smeulders. ‘Vier jaar doe je keihard je best en boek je als oppositiepartij mooie resultaten en dan word je afgerekend op landelijke trends. Van zeven naar vier, dat doet iets met je. Het hoort erbij, maar leuk is anders.’ Dat de provincie op een wat grotere afstand staat van de burger dan het Rijk en de gemeenten hoeft op zich geen probleem te zijn. ‘Bij de gemeente kan je terecht voor je rijbewijs en landelijk domineert het nieuws, dus die overheidslagen zijn veel zichtbaarder. Alleen wil dat natuurlijk niet zeggen dat de provincie overbodig is. Je kan de provincie wel afschaffen, maar dan moeten er grotere gemeenten komen die de taken van de provincie overnemen. Dat zie ik nog niet zo snel gebeuren.’

Noodzaak middenbestuur

Toen de fabriek van Philip Morris in Bergen op Zoom sloot, bracht de provincie de tabaksfabrikant, de gemeenten, het bedrijfsleven in de regio, het UWV en vakbonden bij elkaar, zegt Smeulders. ‘Waar kunnen de ontslagen werknemers aan de slag? En hoe sluiten hun vaardigheden aan op de regionale arbeidsmarkt? Als provincie zijn we veel beter in staat om het grote geheel te zien en kunnen we dat soort vragen helpen beantwoorden. Veel werknemers zijn bijvoorbeeld gaan werken in de Brainport Regio rondom Eindhoven, bijna 100 km verderop. Als alleen de gemeenten in de regio om tafel hadden gezeten, was dat lastiger geweest, denk ik.’

En nee, de provincie is niet apolitiek. ‘Je kan en moet wel degelijk politiek bedrijven,’ vindt Smeulders. ‘Ook op terreinen die geen kerntaak van de provincie zijn, maar wel maatschappelijk relevant zijn. De gevolgen van de drugscriminaliteit zijn in Brabant bijvoorbeeld enorm. Onze provincie is wereldwijd hofl everancier van xtc-pillen. Daarom is de taskforce Brabant Zeeland opgezet. Gemeenten, opsporingsinstanties, de belastingdienst en de provincies werken hierin intensief samen om criminelen het leven zuur te maken. Dan kan je zeggen dat we ons er buiten moeten houden, omdat criminaliteitsbestrijding niet tot ons takenpakket hoort, of je kan helpen om Brabant veiliger te maken. Wij kiezen voor het laatste.’

PvdA als middel, progressieve politiek als doel

‘Kijk, ik zit natuurlijk niet voor niets bij de PvdA. Ik beschouw mezelf als een progressief politicus. Het verbeteren van de samenleving vind ik het belangrijkste. Maar ik geloof ook dat je dat sociaal moet doen en dat je vuile handen moet durven maken,’ aldus Smeulders. ‘Ik ben ervan overtuigd dat de overheid een heleboel goede dingen teweeg kan brengen. Van het liberale mantra van “je richten op kerntaken en de rest overlaten aan de markt” moet ik dus weinig hebben. Daarom heb ik me de afgelopen campagne zitten opvreten op hoe we als PvdA om zijn gegaan met duurzaamheid. Eerst was er die teleurstellende doorrekening van het verkiezingsprogramma door het Planbureau voor de Leefomgeving en toen kwam de aanval op GroenLinks, die niet sociaal met duurzaamheid zou omgaan. Als je vindt dat de lasten van de verduurzaming teveel komen te liggen bij de zwakkeren in de samenleving, dan moet je er als PvdA voor zorgen dat de rekening eerlijk verdeeld wordt. Dat doe je niet door af te geven op andere partijen, maar door je eigen verkiezingsprogramma op orde te brengen.’

De PvdA moet niet bang zijn te vernieuwen

Uiteindelijk draait het om het verwezenlijken van progressieve idealen. ‘Het liefst onder PvdA­vlag, maar als de bodem in zicht is, moet je nadenken over andere vormen. Om te beginnen op lokaal niveau. In veel kleine Brabantse gemeenten stelt de afdeling niet veel meer voor. Het partijkantoor en het CLB vinden dat je zolang er kans is op een zetel alleen moet doorgaan, en ontmoedigen samenwerkingsverbanden en fusiepartijen. Eerlijk gezegd snap ik dat niet helemaal. Want met één zetel in de gemeenteraad bereik je doorgaans niet zoveel en wanneer je dan vervolgens geen zetel haalt, ben je weg. En zie dan na vier jaar nog eens terug te komen. Nee, volgens mij kan je met een samenwerkingsverband of nieuwe lokale progressieve partij in zulke gemeenten veel meer enthousiasme ontketenen en daarmee uiteindelijk veel meer voor elkaar krijgen. We moeten niet bang zijn te vernieuwen, ook niet als het onze eigen partij betreft. In Brabant zijn daar al genoeg goede voorbeelden van!’

 

Afbeelding: Lex Draijer

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 41 nr. 2
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Jan Erik Keman

Breaking Bad in de Lage Landen

Lees artikel

Egbert Buiter, Edith van Dijk, Richard van der Burgt, Mohammed Chahim & Anton van Aert

Alles op zijn tijd: discussie over herindeling Zuidoost-Brabant vooral voorbarig

Lees artikel

Songül Mutluer, Hein Kuiken, Wimar Bolhuis, Diana van Loenen, Münire Manisa & Laurens van der Velde

Wat nu? Zes jonge lokale politici aan het woord

Lees artikel