Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Is het einde van de lokale democatie in zicht?

Jacqueline Kalk

cover boekje gemeenteraadDe gemeenteraad heeft geen toekomst. Hoe onheilspellend kan een titel zijn. Voordeel: de verwachtingen zijn hooggespannen, nadeel: je moet het wel waarmaken.
Is de gemeenteraad nog steeds de baas? Of verliest de gemeenteraad door ontwikkelingen zoals de decentralisaties, de nationale politie of de grondploblematiek juist aan invloed? Om een antwoord op die vragen te vinden, zijn Jasper Loots en Piet-Hein Peeters in gesprek gegaan met wetenschappers, deskundigen en raadsleden.

Het is een leuk boekje, het leest lekker weg, is niet te dik en het heeft verschillende invalshoeken. Het is ook actueel, en onderweg naar de gemeenteraadsverkiezingen past het uitstekend in de lijn van alle andere onheilstijdingen die over ons worden uitgestort. Politieke partijen kunnen niet voldoende raadsleden meer vinden, het imago van de politiek deugt niet, het is allemaal te ingewikkeld voor raadsleden enzovoorts. Als lezer hou je je hart vast. 

Dat doet ook een aantal van de geïnterviewden. Jan Mans gaat een indringend gesprek aan met zijn kinderen, mochten die politieke ambities tonen. Marcel Boogers vindt dat we de gemeenteraadsverkiezing in 2014 maar moeten overslaan en Pieter Tops positioneert de gemeenteraad als restverwerkingsbedrijf. Het werk van raadsleden wordt op verschillende manieren als te complex en als vervreemdend neergezet. Mensen die raadslid willen worden of zijn, worden als ‘vreemde eenden’ beschouwd. Wat een treurnis. Als Jantine Kriens benadrukt dat er kansen liggen voor lokale volksvertegenwoordigers om politieke keuzes te maken en met deze keuzes te laten zien waar ze ertoe doen, wordt ze weggezet als positivist. De geïnterviewde raadsleden nuanceren dit beeld wel wat, maar niet de toon.

Te ingewikkeld

De analyse van Loots en Peeters past in het op dit moment gangbare beeld over de lokale politiek. Ook het onderzoek van de vereniging RaadsledenNu hoort bij deze tendens. Het werk is voor raadsleden te ingewikkeld geworden. Doordat veel werk wordt uitgevoerd via gemeenschappelijke regelingen hebben raadsleden niet meer het idee invloed te hebben of besluiten te kunnen nemen die ertoe doen. Gevolg daarvan is dat veel taken in het kader van het verlengd bestuur (de snelst groeiende bestuurslaag) zich onttrekken aan democratische controle, waardoor de democratische legitimatie in het geding is. Loots en Peeters stellen dat de complexiteit van dossiers tot gevolg heeft dat er heel veel belanghebbenden zijn en dat de zorgbestuurders, corporatiedirecteuren enzovoorts het voor het zeggen hebben. Raadsleden zouden bovendien te reactief zijn en het college ziet de raad vaak als hindermacht. Vooral de raden van de kleinere gemeenten verliezen positie.
Al lezende stel je jezelf de vraag: hoe moet dat goed komen? Kan het überhaupt wel goed komen? Of zijn de conclusies een brug te ver? Zoals gezegd: ze passen naadloos op allerlei andere onderzoeken en rapporten over het gebrek aan kracht van de lokale politiek. En net als al die andere rapporten gaan ze ervan uit dat een aantal ontwikkelingen zich autonoom zal voltrekken en niet te keren is. De aanname erachter is dat de lokale werkelijkheid alleen maar ingewikkelder zal gaan worden, zeker niet eenvoudiger. De macht van het maatschappelijk middenveld zal alleen maar groter worden en zeker niet kleiner. De gemiddelde daadkracht van een lokale volksvertegenwoordiger zal alleen maar verder afnemen. Als je deze aannames onderschrijft, dan is het einde van de lokale democratie in zicht. Maar kloppen die aannames?

Keuzes maken

De decentralisaties maken het juist mogelijk om lokaal keuzes te maken vanuit je politieke opvattingen. Het idee van zorg in de buurt, met als centraal punt de sociale wijkteams, is een idee van ons als PvdA. En je ziet het steeds meer. Nieuwe taken zijn vaak per definitie ingewikkeld. Maar lokaal heeft de decentralisatie van bijvoorbeeld de GGD’s de verslavingszorg en de aanpak rond huiselijk geweld goed opgevangen. Daar hoor je niemand meer over. Ingewikkeld wordt het als een decentralisatie gepaard gaat met de gedachte om tot meer marktwerking te komen. Het najagen van marktwerking was dé verstorende factor bij de decentralisatie van de WMO. Marktwerking, liberalisering is vaker een verstorende factor op zich. Denk maar aan het idee dat corporaties zich zouden moeten ontwikkelen tot marktpartijen, wat leidde tot debacles met boten en investeringen met publieke middelen in Spaanse golfvelden. Denk maar aan sommige ziekenhuizen die ‘winst’ maken belangrijker lijken vinden dan mensen beter te maken.
Ook grondpolitiek is ingewikkeld geworden. Veel gemeenten kampen nog steeds met grote verliezen op aangekochte gronden. Maar ook hier speelt de marktwerking, het kapitalisme, een rol. Gemeenten gingen zich gedragen als projectontwikkelaars, op zoek naar het grote geld. Er was sprake van rolverwarring bij alle partijen. Natuurlijk zijn de dossiers rond de grondpolitiek enorm ingewikkeld, maar dat is niet waar het om gaat; dat is de vraag of de overheid projectontwikkelaar is of opdrachtgever.

Geen Raad van Toezicht

In deze wereld past geen rol voor de gemeenteraad als een Raad van Toezicht. Deze rol past niet bij het lekenbestuur zoals wij dat koesteren. Het volk is vertegenwoordigd in het bestuur en controleert de uitvoering van dat bestuur. De scheiding tussen kaderstelling, controle en uitvoering zoals die bij het dualisme is bedacht, moet je ook niet in de weg gaan zitten. Aan degene die gekozen zijn om deze rol te spelen, worden geen ‘professionele’ eisen gesteld. De rol van volksvertegenwoordiger is er één die iedereen kan en mag vervullen, dát is de waarde van onze representatieve democratie. Volksvertegenwoordigers zijn een afspiegeling van de samenleving. Een samenleving die op zichzelf ook steeds complexer wordt. En soms ook een samenleving waarin mensen aan de zijlijn dreigen te komen. Als sociaaldemocraten willen we dat voorkomen. Als sociaaldemocraten zouden we ook moeten voorkomen dat de lokale democratie zo ingewikkeld wordt dat mensen daar niet meer aan mee zouden kunnen doen. Dat betekent niet meehuilen met de wolven of het toewerken naar de lokale democratie als Raad van Commissarissen, maar investeren in volksvertegenwoordigers en bestuurders door goede scholingsprogramma’s en het versterken van de positie van de gemeenteraad ten opzichte van de gemeenschappelijke regelingen.

Jasper Loots en Piet-Hein Peeters:  De gemeenteraad heeft geen toekomst. Waarom stemmen op 19 maart 2014? Uitgeverij Pepijn, 79 blz., ISBN 978 9078709 237. Prijs 14,95 euro.

 

 

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 38 nr. 3 Maart 2014
Reageer

Verder in deze uitgave van Lokaal Bestuur
Jaargang 38 nummer 3 maart 2014:

Lees deze artikelen in Lokaal Bestuur:

download pdf word nu abonnee