Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Heel Holland zakt

Harriët van Domselaar

Wegen die één keer per jaar opgehoogd worden, huizen die verzakken, zelfs bomen worden opgetild. Daling van het veenbodemgebied is van het noorden van Zeeland tot en met de provincie Friesland een probleem. Een probleem dat heel lang vooruit geschoven werd, maar die tijd is voorbij. Er moet iets gebeuren zeggen zowel Rogier Tetteroo (PvdA-wethouder Gouda), Hilde Niezen (platform Slappe Bodem) en Henni van Asten (wetterskip Fryslân). Lokaal Bestuur ging met hen in gesprek.

Gouda is wat betreft de huidige en nog dreigende bodemdaling een geval apart, aldus Rogier Tetteroo en Hilde Niezen (naast haar werkzaamheden voor het platform Slappe Bodem wethouder voor GroenLinks is in Gouda, red.). Ondanks hun politieke verschillen zitten ze op één lijn als het gaat om hun ideeën over de aanpak van de bodemdaling. 

In feite heeft het hele veenbodemgebied te maken met hetzelfde probleem. Hier in het Groene Hart is het door het open landschap heel zichtbaar en tastbaar, maar in steden als bijvoorbeeld Rotterdam en Zaanstad ondervinden ze de gevolgen ook. Vanaf het moment dat er mensen in het westen van het land gingen wonen en de zompige gebieden ontwaterd werden zodat er beter geleefd en gewerkt kon worden, is het allemaal begonnen…’

Deltagebied
'Het westen van Nederland is van nature een moerassig deltagebied. De eerste bewoners hadden droge landbouwgrond nodig om te overleven. Ze groeven sloten zodat het water naar de grote rivieren kon wegstromen. Er was toen nog geen enkel zicht op de moeilijkheden die dit op lange termijn zou gaan veroorzaken. Het drooggevallen veen oxideerde en verdere ontwatering volgde, totdat de bodem lager kwam te liggen dan de rivier en er steeds vaker overstromingen plaatsvonden. Ons hele systeem van rivierdijken, molens en gemalen is toen ontstaan. De bodem daalt door ontwatering, maar ook door het gewicht van alle wegen, dijken, bebouwing en verkeer. Hier hebben we in Gouda dagelijks mee te maken. We zijn voortdurend bezig met het ophogen van wegen en riolen, zelfs bomen tillen we soms op.’

Slappe Bodem
‘Er is jarenlang kennisonderzoek gedaan door wetenschap en waterschap, natuurorganisaties en bedrijfsleven, maar de allesomvattende oplossing is nog steeds niet gevonden. Er is ook te weinig coördinatie over al die onderzoeken en experimenten. Daarom willen we met het Platform Slappe Bodem naar een nationale kennisagenda waar alle kennis gebundeld en verzameld wordt.
Het grote probleem bij dit onderwerp: wie gaat het betalen? Veel huizen in de binnenstad van Gouda hebben geen heipalen, maar houten palen. Wanneer we het waterpeil opnieuw verlagen, wat nodig is om de stad droog te houden, komen de hoofden van die houten palen boven water te staan en ontstaat er paalrot. De oplossing voor dit probleem? De houten palen vervangen door betonnen heipalen. Maar wat als de huizen dreigen te verzakken en de bewoners geen geld hebben om de houten palen te laten vervangen door betonnen palen? Voor heel Nederland zijn er schattingen die op een totaalbedrag van vier miljard euro komen. Er moet dus financiële hulp komen. Een landelijk fonds bijvoorbeeld. Daarom zoeken we de samenwerking met andere gebieden en zetten we in op begrip en actie bij de landelijke politiek. Het moet nu écht gebeuren. Het is een zaak die ons allemaal aangaat. Gelukkig begint het urgentiebesef langzaam door te dringen, zodat we hopelijk over tien jaar niet tot de conclusie komen dat we te laat zijn. Zoals nu bij de gaswinning in Groningen.’

Living lab
Tot nu toe gingen waterschappen uit van het principe ‘peil volgt functie’, maar dat kun je natuurlijk ook omdraaien. Dat vergt een ander inzicht, een ander soort bedrijfsvoering. Andere gewassen, andere dieren. Met steeds zwaarder wordende landbouwmachines doet de huidige grootschalige land- en tuinbouw natuurlijk ook geen goed aan de bodemverzakking. 
Ook voor de bebouwde omgeving moeten keuzes gemaakt worden. Gouda bestaat nu bijna 750 jaar. De eerste gebouwen dobberden min of meer op het veen. Er stortte wel eens wat in, maar men zag daar geen groot probleem in. Sterker nog: er werd op de leeggekomen plekken gewoon opnieuw gebouwd. Tegenwoordig is dat natuurlijk niet meer acceptabel. Binnen twintig jaar moet er een oplossing zijn.’
Daarom hebben we Gouda opengesteld als living lab. Vanuit de hele wereld - met name deltagebieden - is er belangstelling voor. Studenten uit China en Zuid-Amerika komen naar onze stad, want ons land staat bekend om het oplossen van wateroverlast. Echter: omdat bodemdaling geen acuut probleem is, zijn we geneigd om het vooruit te schuiven. Onder het motto “ach, zo is het altijd al geweest” en “het zal mijn tijd wel duren”. Wij zeggen vaak: ons land is wereldkampioen in dweilen met de kraan open. Terwijl kennis over bodemdaling in deltagebieden een prachtig exportproduct zou kunnen zijn voor Nederland.’

Doorgeschoven verantwoordelijkheden
Toch wordt er nu harder dan ooit gewerkt aan een oplossing. Maar de angst over de kosten houdt nog steeds veel tegen. Het onderwerp is bewust buiten het deltaprogramma gehouden, terwijl een nationale aanpak toch echt noodzakelijk is. Omdat er veel beleidsportefeuilles bij betrokken zijn, wijst de een naar de ander en andersom. Verantwoordelijkheden worden doorgeschoven in plaats van gezamenlijk aangepakt. Eerlijk gezegd is de SP de enige partij die er in de Tweede Kamer steeds aandacht voor vraagt. De PvdA en GroenLinks zouden dat ook moeten doen. De raakvlakken met onze speerpunten zijn talrijk: huisvesting, natuur, kennis, innovatie, onderwijs en werkgelegenheid.’

Henni van Asten vertegenwoordigt de PvdA in het wetterskip Fryslân en was voor die tijd drie periodes Statenlid in Friesland. Zij ziet een breder probleem dan alleen de bodemdaling als gevolg van de oxidatie van het veen.

Net als in Gouda daalt de bodem in het Friese veenweidegebied door inklinking van het veen. Lokale overheden zijn aan zet om de gevolgen voor het landschap, de natuur, woningen en de infrastructuur te beperken. Daarbij zorgt de oxidatie van veengronden voor uitstoot van broeikasgassen en we weten allemaal dat we dát nu juist moeten beperken. De problemen rond de bodemdaling worden versterkt door de winning van andere delfstoffen. Dat is bijvoorbeeld het geval geweest bij Sexbierum, waar door de winning van zout de bodem meer en sneller daalde dan voorspeld. De huidige plannen van minister Kamp om ook in Friesland naar gas te gaan boren, kunnen dan ook rekenen op veel weerstand. ’

Friese schotel
Je moet Fryslân zien als een schotel; met hoge randen en een laag midden. Vroeger lagen de natte natuurgebieden laag en de landbouwgrond hoger, maar door jarenlange ontwatering is dat andersom geworden. Daardoor dreigen natuurgebieden te verdrogen en moeten de waterpeilen op de landbouwgronden steeds worden aangepast aan de inklinkende grond. Dat proces blijft doorgaan.’
Er wordt hier al jarenlang gediscussieerd over de veenweidegebieden. Vorig jaar hebben provincie en wetterskip Fryslân een visie voor het veenweidegebied opgesteld en op dit moment wordt er gesproken over de uitvoering. Er is besloten dat er in de veenweidegebieden maar tot 90 centimeter mag worden drooggelegd. Dat is niet altijd naar de zin van agrariërs. Maar we zullen dit (moeten) doen in die gebieden waar nog genoeg veen over is om de oxidatie ervan zoveel mogelijk tegen te houden. We wijzen daarvoor specifieke gebieden aan waar nog meer doelen zijn te behalen. In Natura 2000 gebieden bijvoorbeeld, of op plekken die bij uitstek geschikt zijn voor weidevogels. Er wordt straks ervaring opgedaan met onderwaterdrainage en er is onderzoek gedaan naar de teelt van andere gewassen.’
Naast de belangen voor de landbouw zijn er ook andere belangen. Die van de gemeentelijke wegbeheerder, de natuur, het klimaat, natuurhistorische landschappen, toerisme, recreatie. Voor ons als PvdA weegt dat ook zwaar. Maar je kunt niet iedereen tevreden stellen. Het is dan ook een kwestie van lange adem.' 

Middenpositie
Ik kijk als PvdA-er ook naar het belang voor de werkgelegenheid. We willen in deze provincie niet de landbouw de nek omdraaien, maar het toerisme ook niet. Bovendien leiden innovaties ook tot nieuwe werkgelegenheid. Wat dat betreft nemen wij in het wetterskip een middenpositie in. We zijn niet voor de belangen van de boeren, maar ook niet voor die van de natuur. We vinden dat iedereen een goede boterham moet kunnen verdienen en dat we zuinig moeten zijn op onze omgeving.’
Er staan in deze gebieden woningen die een houten fundering hebben. Wanneer die funderingspalen droog komen te staan, treedt er paalrot op en kan de woning gaan scheuren en verzakken. Naast een nieuwe fundering, kun je dit probleem oplossen door rondom de woning (of rond groepen van woningen) een hoogwatercircuit aan te leggen. Allemaal peperdure maatregelen.’

Water in onze genen
Komend jaar gaan we als PvdA in de Staten, wetterskip Fryslân en met waterwoordvoerder Lutz Jacobi in de Tweede Kamer werk maken van het thema ‘Water in de stad’. In Nederland denken we weliswaar dat water in onze genen zit, maar de gemiddelde Nederlander en zelfs de gemiddelde inwoner van een waterrijke provincie als Fryslân heeft geen idee wat er allemaal moet gebeuren om veilig te zijn tegen overstromingen, om schoon en voldoende water te hebben en hoe we ook in de toekomst drinkwater uit de kraan kunnen tappen met de hoge kwaliteit die we gewend zijn.’

Afbeelding: 

Platform Slappe Bodem/Vincent Basler

 

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 40 nr. 2 Juni 2016
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Reinie Kaas en Jan Reerink

Wateradvies hard nodig bij nieuwbouwplannen

Lees artikel

Jan de Roos

Waterschappers gaan voor veilig, schoon en eerlijk

Lees artikel

Bea de Buisonjé & Reinie Kaas

Win-win bij samenwerking waterschap en gemeenten

Lees artikel

Verder in deze uitgave van Lokaal Bestuur
Jaargang 40 nummer 2 juni 2016:

Lees deze artikelen in Lokaal Bestuur:

download pdf word nu abonnee