Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Elf burgemeesters in negen maanden

Jan Chris de Boer

In de eerste drie kwartalen van dit jaar zijn elf burgemeesters vroegtijdig vertrokken. Een recordaantal, aldus de Volkskrant. Volgens het bijbehorende artikel ligt de oorzaak veelal bij een verziekte bestuurscultuur in de raad. Die cultuur wordt voornamelijk veroorzaakt door het teruglopen van de kwaliteit van de raadsleden, kleinere raadsfracties en soms meerdere afsplitsingen waardoor de profileringsdrang toeneemt. En er komen steeds meer raadsleden met een kort lontje; raadsleden die niet kunnen verkroppen dat de meerderheid iets anders wil dan zij. Hoe ziet Leen Verbeek, Commissaris van de koning in Flevoland én voorzitter van het Centrum voor Lokaal Bestuur, deze problemen? En hoe kijkt hij aan tegen de ideeën van zijn collega Johan Remkesom de commissarissen meer mogelijkheden te geven tot ingrijpen?Lokaal Bestuur vroeg Verbeek om een reactie.

Elf burgebij_elf_burgemeesters_in_negen_maanden_leen_verbeek.jpgmeesters die vroegtijdig opstapten, Leen Verbeek kijkt er niet van op. ‘Nee, ik schrok niet van het getal. Elf op bijna vierhonderd gemeenten; dat betekent dat het in heel veel gevallen gewoon goed gaat. Er is volgens mij niets mis met onze burgemeesters. Als er een journalist wegens plagiaat wordt ontslagen, is die hele beroepsgroep toch ook niet verdacht?’
In Flevoland zijn er geen problemen met burgemeesters, zegt Verbeek. Maar de provincie telt ook maar zes gemeenten, dat scheelt. ‘Maar het burgemeestersambt wordt wel steeds zwaarder. Kijk alleen maar naar het huidige vluchtelingendebat. Voor commissarissen geldt dit ook. Ik heb mij onlangs positief uitgesproken over de komst en de huisvesting van vluchtelingen. Nou, dan krijg je wat over je heen! Gescheld en boze mails. Zo’n standpunt roept een hoop agressie op. De mentale werkdruk van de burgemeester neemt toe en dan kan het zijn dat er een moment komt waarop je je afvraagt: vind ik het nog wel leuk?’

Volle emmer
Een verziekte bestuurscultuur wordt veelal genoemd als reden voor het opstappen van de burgemeesters. Aan de basis van zo’n cultuur liggen conflicten. Hoe moeten burgemeesters daarmee omgaan? ‘Je moet eerst achterhalen wat voor soort conflict het is. Er zijn in het algemeen twee mogelijkheden: een variant waarbij beide partijen een beetje gelijk hebben en een variant waarbij één partij duidelijk fout zit. In dat laatste geval is er sprake van een autoriteitsprobleem. Raadsleden erkennen hun minderheid niet en daarmee erkennen ze dus ook de democratie niet. Er wordt geknaagd aan de wortels van de democratie. Dat zie je bij Wilders ook. Zelfs met 37 zetels in de peilingen vormt hij nog steeds een minderheid in de Tweede Kamer, maar dat erkent hij niet.’
Verbeek schetst de situatie waarin de burgemeesters zich nu bevinden: ‘Een burgemeester moet met spanningen, die er in toenemende mate zijn,kunnen omgaan. Dit zie ik in mijn eigen functie ook. Je moet een nestorrol spelen. Als je dat onvoldoende beheerst, kom je in de problemen. En dan is tegenwoordig de emmer al snel vol.’

Als commissaris moet je nieuwe raadsverkiezingen kunnen uitschrijven als je denkt: met deze raad wordt het niets

Sterk in je schoenen
‘Maar er is iets dat veel erger is. De infiltratie van criminaliteit in de gemeenteraad, zoals dat bijvoorbeeld in Limburg en Noord-Brabant gebeurt. Controles op mogelijke criminele activiteiten worden daar, onder druk, niet meer altijd uitgevoerd. Dan heb je een ernstig probleem.Als burgemeester moet je heel sterk in je schoenen staan om die controles dan alsnog te laten uitvoeren. En dan loop je ook nog het risico dat de raad de burgemeester wegstuurt. In dit voorbeeld beloon je dan dus het gedrag van de raad. Ik steunhet idee van mijn collega Remkes (Commissaris van de koning in Noord-Holland, red.) dan ook om commissarissen de mogelijkheid te geven de raad te overrulen. Dat zij het raadsbesluit, om de burgemeester weg te sturen,(gemotiveerd) naast zich neer kunnen leggen. Daarnaast vind ik dat je als Commissaris van de koning nieuwe raadsverkiezingen moet kunnen uitschrijven als je denkt: met deze raad wordt het niets. En je hebt natuurlijk de mogelijkheid om een waarnemer, een probleemoplosser, te sturen wanneer je denkt dat de raad de burgemeester ten onrechte heeft weggestuurd. Die moet dan het pad effenen voor een nieuwe burgemeester.’

Grijze compromissen
Verbeek voorziet dat de conflicten in de toekomst alleen maar zullen toenemen: ‘De decentralisaties spelen nu nog geen rol bij het opstappen van burgemeesters, maar dat zou in de toekomst best kunnengebeuren. Vroeger kon je als ambtenaar sociale zaken bij klachten zeggen: ik voer uit wat het Rijk mij opdraagt. Daar kom je nu niet meer mee weg. De gemeente is nu natuurlijk voor veel meer beleid zelf verantwoordelijk. Daar zouden dus best eens conflicten over kunnen komen.Verder zie je het politieke landschap versnipperen. Er zijn steeds meer partijen nodig om een coalitie te vormen, waardoor je grijze compromissen krijgt. Dat leidt vervolgens bij sommige partijen weer tot profileringsdrang. En je hebt natuurlijk one-issuepartijen, zoals bijvoorbeeld de Partij voor de IJsbaan in Zaanstad in de vorige raadsperiode. Dergelijke partijen kun je misschien maar beter als een gimmickbeschouwen. Het heeft iets primitiefs en dat komt de kwaliteit van het raadswerk niet ten goede. Die partijen moeten ook beslissingen nemen over bijvoorbeeld het gemeentelijk grondbedrijf, terwijl ze daar waarschijnlijk nooit over nagedacht hebben.’

Foto: Nationale Beeldbank

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 39 nr. 4 November 2015
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Marjolein Wessels

Jongeren, de verleidingen van het snelle drugsgeld en doortastende burgemeesters

Lees artikel

Kirsten Verdel

Aboutaleb: Ik wil boven de partijen staan, mét een kleur

Lees artikel

Jurjen Sietsema

Burgemeesters anno 2016: over politieke kleur, kwetsbaarheid en een bontkraag

Lees artikel