Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

De beperkte oplossingen van de Rotterdamwet

Kirsten Verdel

Eind maart stemde de Tweede Kamer met ruime meerderheid in met de uitbreiding van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek, de zogeheten Rotterdamwet. Met de aanpassingen krijgen gemeenten de mogelijkheid om ‘notoir overlastgevende en criminele woningzoekers te weren uit een wijk, straat of complex waar sprake is van ernstige leefbaarheidsproblemen’. Lokaal Bestuur vroeg de Rotterdamse PvdA-fractievoorzitter Leo Bruijn, collega-raadslid Marco Heijmen, de Schiedamse wethouder Mario Stam en hoogleraar bestuurskunde en stadssocioloog Wim Derksen de Rotterdamwet te evalueren.

wim derksenWie: Wim Derksen

Wat: Hoogleraar bestuurskunde & stadssocioloog Erasmus Universiteit

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: werkt de Rotterdamwet?

'Volgens mij is er geen enkel onderzoek dat aantoont dat de wet werkt. Maar dan wordt er natuurlijk al snel gezegd: "Als die wet er niet was, was het nóg slechter geweest in de wijken!" Wat mij betreft is het een symbolische wet die niet bedoeld is om wijken beter te maken, maar om bestuurders gerust te stellen.'

Wat gaat er mis?

'Politici hebben geen idee over hoe je wijken met veel kansarmen moet aanpakken. We zijn altijd bezig met mensen daaruit te verwijderen. Rechts doet dat met de Rotterdamwet. Links doet het door dure huizen te laten bouwen, zodat er ook rijke mensen komen wonen. Maar als je een rijke buurman hebt, krijg je daar geen werk van. Het gemiddelde inkomen van een wijk wordt er hooguit mee opgekrikt. De Rotterdamwet bereikt overigens zelfs dat laatste niet.'

Hoe moet het dan wel?

'Je moet investeren in onderwijs, zorgen voor goed inburgeringsbeleid en je moet het arbeidsmarktbeleid verbeteren. Daar begint het mee. Het is an sich niet erg om kansarmen geconcentreerd in een wijk te hebben. Zij hebben doorgaans een goed netwerk van gelijkgezinden, van mensen die elkaar kennen en elkaar aan een klusje willen helpen. Vaak gaat dat over zwart werk, in de informele economie, maar dat is óók een manier om vooruit te komen.'

Derksen: 'Politici hebben geen idee over hoe je wijken met veel kansarmen moet aanpakken.'

Hoe ziet dat er in de praktijk uit dan?

'Dat hebben we ooit onderzocht vanuit het Ruimtelijk Planbureau waar ik jaren geleden directeur van was. Wat bleek? In zes jaar tijd verhuisde 30% van de mensen uit achterstandswijken naar een betere wijk. Er bleek een enorme dynamiek te zijn: veel mensen begonnen met een zwart, klein baantje, waarna ze langzaamaan steeds meer wit gingen doen. En uiteindelijk “klommen” ze de wijk uit. En ja, er bleven ook mensen achter in de wijk. Dus het lost ook niet alles op.'

Maar gemengde wijken creëren werkt dus ook niet?

'De gedachte dat mengen een goede invloed heeft op de kansen van mensen klopt niet. Als je huizen afbreekt, dure huizen bouwt of kansarme mensen weigert in een wijk, dan haal je weliswaar het gemiddelde van zo'n wijk omhoog, maar het probleem is er niet mee opgelost. Alleen maar verplaatst.'

In de nieuwe voorstellen worden criminelen en extremisten toegevoegd aan de lijst mensen die niet meer in bepaalde wijken mogen wonen. Wat vind je daarvan?

'Als het gaat om asociaal gedrag, daar hebben woningcorporaties al beleid op. Maar wat is nou de bedoeling? Wil je de woonomgeving beter maken, of wil je extremisten pesten?'

De redenering daarachter is waarschijnlijk dat arme wijken een voedingsbodem voor criminaliteit en extremisme zijn en dat je dat soort mensen dus moet weren?

'Denken politici nu echt dat als je extremisten in een andere wijk zet, dat ze dan niks meer doen? Als je ze op het spoor bent gekomen moet je ze oppakken en aanpakken, niet weren uit een wijk. Dat lost weer niks op. Begin bij het begin: doe wat aan integratie, opleiding en werk. En stop met symboolpolitiek.'

leo bruijn marco heijmenWie: Leo Bruijn & Marco Heijmen

Wat: Fractievoorzitter & woordvoerder gebiedsgericht werken en veiligheid van gemeenteraadsfractie Rotterdam

Vinden jullie dat de Rotterdamwet werkt?

Heijmen: 'Er is destijds gezegd dat de Rotterdamwet alleen zin heeft als je het ziet als een extratje. Als je bezig bent met andere inspanningen waarbij je sociaal en fysiek investeert in de buurt, bijvoorbeeld door woningen op te knappen, kan het een goed middel zijn om een tijdelijke rem te zetten op nieuwe instroom van mogelijke problemen, zodat die andere middelen kunnen gaan werken.'

De Rotterdamwet weert huurders op basis van inkomen. Het opknappen van woningen lost een laag inkomen toch niet op?

Heijmen: 'Ja, maar als straten opknappen helpt dat wel voor het beeld. Je zult tegelijkertijd
dus ook sociaal moeten investeren. Je moet ook met werk en inkomen bezig zijn. Het gaat uiteindelijk om het totaalpakket aan maatregelen. Het gaat dus mis als je de Rotterdamwet als zelfstandig instrument ziet.'

Hoe wordt de Rotterdamwet in de praktijk ingezet?

Heijmen: 'Het recht op wonen is een belangrijk recht. Daar moeten we zorgvuldig mee omgaan. Als we nu zien dat de Rotterdamwet op veel plekken maar een minimale bijdrage heeft geleverd moet je je afvragen of je het instrument wilt handhaven. Helemaal nu blijkt dat door het beleid van het huidige college de druk op de sociale woningvoorraad toeneemt. De Rotterdamwet werkt beperkend. Op een gegeven moment kunnen mensen met een lager inkomen helemaal nergens meer heen. Dat is niet de bedoeling.'

Bruijn: 'Het behoeft geen betoog dat de Rotterdamwet wringt voor PvdA'ers.'

Bruijn: 'Dat is echt een belangrijk punt. Het behoeft geen betoog dat de Rotterdamwet wringt voor PvdA'ers. Het positieve ervan is dat je de instroom kunt beperken als het echt moeilijk gaat. Maar waar er voorheen genoeg andere plekken in Rotterdam waren waar mensen heen konden, wordt dat nu steeds lastiger. De nieuwe Woonvisie verbiedt daarbij het bouwen van een nieuwe goedkopere, dus betaalbare voorraad. Dan worden mensen écht kansloos en lopen we tegen het punt aan dat het ons te ver gaat.'

Als de Rotterdamwet het 'toefje' is, wat gebeurt er verder dan?

Bruijn: 'Het nationaal programma Rotterdam-Zuid rust op drie pijlers: onderwijs, huisvesting en werk. Op onderwijsgebied zijn er aardige slagen gemaakt. Daar kun je als overheid veel eerder resultaten bereiken dan op de andere twee pijlers. Er zijn veel brede scholen opgezet en extra lesuren toegevoegd. Je ziet nu de stijgingen in de CITO-scores. Daarnaast zijn migratiestromen teruggedrongen, zodat je niet elke keer weer voor nieuwe bewoners een achterstand goed moet gaan maken. Maar de echte effecten zie je pas op langere termijn.'

Wat vinden jullie van de uitbreiding van de Rotterdamwet?

Heijmen: 'Veel van die background checks vonden in Rotterdam al plaats. Dat wordt nu van een wettelijke basis voorzien. Screening voordat je kunt gaan huren is op zich prima, maar je moet het goed motiveren. We neigen nu naar de Verklaring Omtrent Gedrag als middel, zeker nu de Raad van State heeft gezegd dat we goed uit moeten kijken met het gebruik van politiegegevens. Maar als die vaker ingezet gaan worden dan willen we wel op zijn minst dat de burgemeester toetst of alles correct verloopt.'

Welke lessen hebben jullie geleerd waar partijgenoten in andere gemeenten die de wet inzetten iets aan kunnen hebben?

Bruijn: 'Wees helder over wat je er wel en niet van verwacht. Snap ook dat de Rotterdamwet echt alleen maar een extraatje is en dat de inzet van alle partijen nodig is om in fysieke omgeving, werk en onderwijs te investeren. Daar begint het mee. En let ook op dat wanneer er bijvoorbeeld druk komt op de sociale voorraad, dat dan ook de rest van een stad, waar de wet níet geldt, onder druk komt te staan.'

mario stamWie: Mario Stam

Wat: Wethouder Schiedam

Hoe werkt de Rotterdamwet uit voor Schiedam?

'Er is een aantal onderzoeken geweest, waarbij eigenlijk telkens bleek dat er nauwelijks verdringingseffecten optreden door de Rotterdamwet, behalve voor Schiedam-Oost, wat nu net onze allerkwetsbaarste wijk is. Die wijk stond ooit op de nominatie om tot Vogelaarwijk benoemd te worden, wat toen meer vanwege politieke dan bestuurlijke redenen niet gebeurd is. Door dat verdringingseffect is het voor ons een oplossing om zelf ook de Rotterdamwet toe te passen. Dat hadden we dus ook in ons verkiezingsprogramma staan.'

Wat zou het toepassen van de Rotterdamwet voor Schiedam-Oost betekenen?

'We zijn met een herstructureringsoperatie bezig, en met fysieke ingrepen om verkeersaders die er lopen eindelijk een keer aan te pakken en er mooie, brede en groene lanen van te maken. Ook werken we aan de sloop- en nieuwbouw van een school, die tot betere onderwijs omstandigheden in de wijk moet leiden en we hebben een relatief groot ondersteuningsteam. Het beperken van instroom van nieuwe kwetsbare mensen kan voor tijdelijke stabiliteit en rust zorgen.'

Wordt het probleem niet simpelweg verder verplaatst als je de wet in Oost ook toepast?

'Dat is altijd een risico. Maar we hebben gewoon een instrument nodig waarbij we mensen wat evenrediger over wijken kunnen verdelen.'

Stam: 'Bezint eer ge begint. De effecten zijn beperkt.'

Wat vind je van de uitbreiding van de wet?

'Die is volgens mij vooral bedoeld om een wettelijk kader te geven aan de wildgroei van maatregelen, die een gemeente als Rotterdam nu al treft. Er bestaat al een soort screening, maar elke gemeente doet dat nu op zijn eigen manier. Daarvoor komt een wettelijke basis.'

Maar wat vind je er inhoudelijk van?

'Ik vind het ingewikkeld. Het spreiden van kwetsbare inwoners is niet zo'n gek idee. Maar je grijpt wel diep in persoonlijke levens: je hebt een keer iets gedaan en daarom mag je niet in een wijk komen wonen. Daar word je dan dubbel om gestraft. Je wilt mensen ook een kans kunnen geven. Wat mij betreft is er maatwerk nodig.'

Wat adviseer je andere gemeenten die invoering overwegen?

'Bezint eer ge begint. De effecten zijn beperkt.' 

Wat had er in de wet moeten staan wat er nu niet in staat?

'Wat écht zou helpen is als regionale woonafspraken harder kunnen worden gehandhaafd. Nu worden er soms afspraken gemaakt over voldoende sociale woningbouw die niet worden nagekomen. Niemand handhaaft dat. Provincie of minister zouden in moeten grijpen. Daarnaast biedt de wet nu wel weigeringsgronden voor vestiging, maar er staat niks in over wat we dan met die mensen moeten. Je kunt ze moeilijk onder een brug laten slapen. De Rotterdamwet bestrijdt het symptoom, maar pakt de oorzaak niet aan.'

 

Afbeelding: Robin Utrecht | Hollandse Hoogte

 

Uit publicatie Lokaal Bestuur, Jaargang 40 nr. 3 November 2016
Reageer

Gerelateerde artikelen:

Ton Langenhuyzen

Overlast

Lees artikel

Ton Langenhuyzen

Woonoverlast

Lees artikel

Saami Akrouh, Diederik van der Meide, Marlies Anna Swart, Bauke Aalbers, Lineke van Bruggen

Een algeheel verbod op consumentenvuurwerk

Lees artikel