Deze website gebruikt cookies

Voor een volledige werking van de website worden cookies op uw computer gezet.
Daarnaast worden cookies geplaatst voor het bijhouden van bezoekersgedrag binnen Google Analytics, de werking van social media knoppen en reactiemogelijkheiden op blogberichten.
Wil je meer informatie over hoe www.lokaalbestuur.nl om gaat met uw privacy en welke cookies worden opgeslagen, lees dan ons cookiebeleid.

Inloggen mijn CLB

Oud-CdK Tine Schilthuis (92) overleden

29 november 2013

tine schilthuis kleinTine Schilthuis (1921-2013)

Deze week is op 92-jarige leeftijd Tine Schilthuis overleden. Zij was van 1974 tot 1982 commissaris van de koningin in Drenthe - de eerste vrouw die dat ambt in ons land bekleedde. Van 1956-1967 was Schilthuis Tweede Kamerlid voor de PvdA en daarvoor raadslid in Den Haag. Begin 2012 interviewde ik haar voor Lokaal Bestuur als eerste in de serie 'Oude Glorie Jong Talent'.

Ze staat al op me te wachten in de gang van haar serviceflat in Zeist. Rijzige gestalte, een tikkeltje broos, voorzien van wandelstok. ‘Dat is voor de zekerheid. Ik ben laatst gevallen, en dan ben je hulpeloos.’ Haar woonkamer en kleine werkkamer verraden een intellectuele, belezen vrouw. Overal boeken en tijdschriften. Bovenop een stapeltje ligt het WBS-jaarboek Lokale politiek als laboratorium. In dat laboratorium is Tine Schilthuis zelf ook werkzaam geweest, van 1970-1974 als raadslid in Den Haag en van 1974-1982 als Commissaris van de Koningin in Drenthe. Ze beantwoordt vragen over die periode vriendelijk maar gedecideerd, haast afgemeten. Geen spoor van de breedsprakigheid die het openbaar bestuur kenmerkt. Als ze het even niet meer weet, glimlacht ze verontschuldigend.

Relatie

Toen Tine Schilthuis zich in 1970 op 48-jarige leeftijd voor de Haagse gemeenteraad kandideerde, had ze er al ruim tien jaar op zitten als Tweede Kamerlid voor de PvdA. In 1967 had ze afscheid genomen van de kamer, samen met haar geliefde Jan Bommer. Jan was twintig jaar ouder dan Tine en specialist op het gebied van volkshuisvesting. ‘Hij was van zijn vrouw gescheiden van tafel en bed. In die tijd werd het niet geaccepteerd dat je als ongehuwde vrouw een relatie had met een gescheiden man. We gingen samen op vakantie, en dat werd als schokkend ervaren. Toen hebben we zelf besloten om allebei uit de Tweede Kamer te stappen, want we wilden niet dat de partij door onze relatie schade zou lijden.’ Jan overleed in 1969 aan kanker. Tine zou haar verdere leven ongehuwd blijven.

Eerste vrouwelijke CdK

Veel herinneringen heeft ze niet meer aan haar periode in de gemeentepolitiek. ‘Het is allemaal zo lang geleden inmiddels. Ik was voorzitter van het gewest Den Haag. Er was, meen ik, in die tijd gedoe in de Haagse PvdA, en toen hebben ze gevraagd of ik raadslid wilde worden. Wat me in de gemeentepolitiek trok? Het feit dat het dicht bij huis is. Je kent de mensen.’ Piet Vink en Wim Nuy zijn in die tijd als wethouder de boegbeelden van de partij, Chris Buijtendijk is fractievoorzitter. Tine maakt haar eerste raadsperiode vol en stelt zich in mei 1974 opnieuw kandidaat. In een PvdA-folder wordt ze aangeprezen als ‘verdedigster van het recht van de burger op meedenken en meepraten.’ Ze wordt herkozen maar al na een half jaar gaat ze weg uit Den Haag om - als eerste vrouw - Commissaris van de Koningin te worden in Drenthe. ‘Ik heb het zelf geopperd, want het leek me wel een leuke baan. Ik denk dat De Gaay Fortman (ARP-minister van Binnenlandse Zaken) het wel leuk vond om voor het eerst een vrouw te benoemen.’ Het kostte haar weinig moeite om haar weg te vinden in het door mannen gedomineerde openbaar bestuur. ‘Op een gegeven moment was er een bijeenkomst van CdK’s en hun partners. Ze hadden voor mij een stoel klaargezet bij de partners, terwijl ik natuurlijk bij de mannen hoorde. Om ze een beetje te pesten ben ik toen ook op die stoel gaan zitten.’

‘Wat ik aardig vond was het ontvangen van kandidaten voor het burgemeesterschap. Ik herinner me een heel gek geval van iemand die solliciteerde. Hij was chef van de postkamer bij een gemeente en meende dat hij daarom precies wist hoe het eraan toeging en dus ook geschikt was om burgemeester te worden! Als Commissaris van de Koningin kreeg ik ook te maken met de Molukse kapingen en gijzelingen. Het heeft niet veel gescheeld of ik was zelf ook gegijzeld. Ze waren in 1978 het provinciehuis in Assen binnengedrongen. Om te ontkomen ben ik toen uit het raam gestapt en heb ik me aan een stang voor de glazenwassers naar beneden laten zakken.’

‘Je komt als CdK ook in alle gemeenten tijdens werkbezoeken. Normaal reed ik altijd zelf in mijn eigen auto, maar als de burgemeester zijn ambtsketen om had, liet ik me altijd voorrijden door een chauffeur, die mij dan netjes kon laten uitstappen. Je had toen in Drenthe nog veel kleine gemeenten met weinig ambtenaren, waardoor er ook nogal eens dingen fout gingen. Gemeentelijke herindeling was daarom wel nodig.’

Hekel aan Wilders

Tine Schilthuis volgt de actuele politiek nog altijd met belangstelling. ‘Ik heb een geweldige hekel aan Wilders, vanwege zijn afkeer van de islam. Hij doet alsof het allemaal misdadigers zijn. Dat hele gedogen kan ik me van Rutte nog wel voorstellen, maar het is natuurlijk wel een gammele zaak.’

Wat de PvdA betreft: die kan volgens haar maar beter gaan samenwerken met andere partijen. ‘Merkwaardig is dat de SP het zo goed doet, die verandert in een soort PvdA. Een fusie van PvdA met SP en GroenLinks zou goed zijn. D66 niet, dat zit te veel in het midden.’ En Job Cohen mag van haar wel wat meer ontspannen zijn. ‘Laatst zag ik hem op televisie. Hij keek zó ernstig dat ik dacht “man, lách nou eens een keer”.’

Schilthuis, van huis uit waterstaatsjuriste, vindt bestuurlijke veranderingen in provincie- en waterschapsland niet zo nodig. ‘Je hoort nu zeggen dat de provincies het werk van de waterschappen moeten gaan doen. Maar water stoort zich niet aan provinciegrenzen, je zult dus allerlei interprovinciale waterschappen krijgen. Samenvoeging van provincies, waarom moet dat? Als ze te groot worden lopen ze de nationale overheid voor de voeten. Ik zie ook niet wat de financiële voordelen zijn. Ik ben wat dat betreft conservatief hoor. Als de provincies te groot worden, komen de gedeputeerden ook nergens meer.’

Lezen en zingen

We bekijken samen wat foto- en knipselboeken, waarin haar lange bestuurlijke carrière is gestold. ‘Wilt u een speculaasje? Dat zijn mijn lievelingskoekjes.’ Tine Schilthuis heeft geen kinderen en dus ook geen kleinkinderen. ‘Daardoor heb je meer tijd voor andere dingen.’ Ze vult haar dagen vooral met lezen. Ze houdt van poëzie, maakt deel uit van het zangkoor Vive la musica en is lid van een culturele kring. Elk jaar gaat ze naar de bijeenkomst van oud-CdK’s in Utrecht. Als oud-lid van de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie (NJN) koestert ze nog altijd een grote liefde voor de natuur. Internet heeft ze niet. Geen principiële keuze overigens. ‘Ik zou niet weten waar ik het zou moeten leren.’

Als het gesprek ten einde loopt, begint ze spontaan Le Corbeau et le Renard uit de Fabels van De la Fontaine te reciteren. Een traditie van de Vrije School waar ze ooit op zat. ‘Maître Corbeau, sur un arbre perché, tenait en son bec un fromage. Maître Renard par l'odeur alléché, lui tint à peu près ce langage…’ Dan kijkt ze me doordringend aan. ‘Spreekt u Frans?’ Als ik vertel dat ik daar sinds de middelbare school niet bijster veel aan heb gedaan, levert ze er zonder haperen een keurige Nederlandse vertaling bij.

Albertine Petronella (Tine) Schilthuis
Geboren in Den Haag op 29 juni 1921
School: Vrije School Den Haag, gymnasium Alkmaar
Studie: Nederlands recht in Groningen (tot 1947)
Eerste baan: ambtenaar in Leiden, 1948-1952
Tweede Kamerlid 1956-1967
Raadslid in Den Haag 1970-1974
Commissaris van de Koningin Drenthe 1974-1982
Lid Raad van State 1982-1988

Tekst en foto: Jan de Roos

Eerder verschenen in Lokaal Bestuur, februari 2012